İşine aklını kat!
Mustafa ÖzelYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 14/09/2008, Pazar • Yeni Şafak Haber Merkezi
İster girişimci, ister yönetici olsun, insan iş seçmez; iş, insanı seçer. Acı ama gerçek: İstisnası pek az olan bir durumdur bu. Fikirler için de böyledir. Çok az sayıdaki filozof insan bir yana, insanların fikirleri yoktur; fikirlerin insanları vardır. "Ben sosyalistim, ulusçuyum veya İslamcıyım" dediğimizde, başkaları tarafından formüle edilmiş bir düşünce sistemini benimsemekten başka bir şey yapıyor değiliz. Ne işte ne de fikirde aklımız bize rehberdir!
Batı dillerinde akıllı veya akılcı anlamına gelen kelime ''rasyonel''dir. Rasyo hesap, ölçü veya oran demektir. Mesela kâr/sermaye veya kâr/ciro önemli işletme rasyolarıdır. Çita adlı kaplangil, bir tavşanın peşinde (diyelim) yarım saatten fazla koşmazmış. Çünkü o tavşanı yemekle elde edeceği enerji, harcadığı enerjiye değmezmiş!
İster talebe ister tüccar, ister sporcu ister devlet adamı, insanlar da işlerini bir hesaba göre yapmalılar. Mesela İngilizceyi daha tam öğrenemeden ikinci bir Batı dili öğrenmeye kalkan öğrenciler var. Genellikle Almanca, Fransızca; şimdilerde nedense İtalyanca ve İspanyolca çalışıyorlar. Bu dillerden herhangi biri vasıtasıyla önemli bir düşünürü veya bir fikir akımını inceleyecek olanlara sözüm yok. Diyelim ki adam Kant''ı veya Heidegger''i anlamak istiyor; bunun için de kendini Almancaya vermiş. Eyvallah. Benim sözünü ettiklerim genellikle pratik hayata uyumlu kişiler; yani ya işletmeci veya kamuda uzman olacak insanlar.
İşine aklını katmak, bu insanların bir Batı dilinden sonra ikinci bir Batı dili yerine Arapça, Farsça, Rusça, Çince veya Japonca gibi bir Doğu dilini öğrenmeye çalışmaları demektir. Hatta sadece yukarıda işaret ettiğim pratik kişiler değil; edebiyat ve felsefe çalışacak olanlar bile, bu diller üzerinden "karşılaştırmalı çalışmalar" yapmak suretiyle daha özgün tezler geliştirebilirler. Hem, küresel sistemin ağırlık merkezi Asya''ya kaymıyor mu? Doğu sadece malları ve doğal kaynaklarıyla değil, din ve düşüncesiyle de eski ihtişamına kavuşmak üzeredir.
Kişioğlu yaptığı işe aklından sonra gönlünü ve yüreğini de katmazsa olmaz! Gönül ne, yürek ne deyip gülümseyen olursa; derim ki: İkisinin de kalp denen organla irtibatlandırılması maddî ve dolayısıyla kısmî bir açıklamadır. Gönül sevme duygumuza, yürek cesaret duygumuza hitap eder. Yani düşünerek başlattığımız işimizi hem severek, hem de cesaretle yapmamız gerek. Bazen bunlardan biri, akıl eksikliğimizi bile telafi edebilir!
Şekspir''in Bir Yaz Gecesi Rüyası adlı eserinde, Atina kralı Theseus ile Amazon kraliçesi Hippolyta evleneceklerdir. Düğünde sergilenecek oyunu halktan kişiler oynayacaktır:
Atina''da çalışan el işçileri
Kafalarıyla hiç iş görmemiş
İlk denemelerini burda yapmış
Ham belleklerini bayağı zorlamışlar.
Organizatör, bu sıradan insanları kralın huzuruna çıkarmada mütereddittir. Kral onu rahatlatır:
İçtenlik ve görev duygusuyla yapılan işte
Değerli bir şeyler vardır mutlaka.
Zavallı görev duygusu çabalar, beceremezse
Soylu düşünce sonuca değil niyete bakar.
Türkiye''nin teknik insanları Atina''nın işçilerinden beter; aydınları ise felaket! Mesela üniversite hocaları... Şekspir''den Cemil Meriç''e geçiyorum; 1 Şubat 1963 günü jurnaline şunları yazmış:
"H''yı ve onun gibi düşünenleri anlayamıyorum. Küçük vazifelerden kurtulmak için büyük hayallerin kalesine sığınmak. Bence vazife vazifedir. Islahatçılık diyorlar. İyi ya! Reel olan, elle tutulabilen, kendi kapımızın önünü süpürmek, kaderin sırtımıza yüklediği veya isteyerek seçtiğimiz herhangi bir mükellefiyeti bütün icapları ile yerine getirmek! Kimsenin işini umursadığı yok. Aydın, mükellefiyetin yalnız nimetlerinden faydalanmak istiyor. İyi ama o zaman başkalarını nasıl tenkit edebilir? Bir sınıfın veya bir ülkenin çöküşünü bundan daha büyük bir katiyetle haykıran başka bir semptom yok. Korkunç olan düşünürlerin, düşünebilenlerin ihaneti. Kimse kapısının önünü süpürmüyor. Yerini bulmamak mazeret olabilir mi? Yerini bulmayan, işgal ettiği yeri nimet ve mesuliyetleriyle başkalarına terk etmelidir.
Hep kopuş, hep kaçmak arzusu. Z herhangi bir sürüngen, bakkal çırağı, tapu memuru, tellak.. olmak için yaratılmış. Ve hoca. Suç onu bu makama getirenlerde. Ama hangi meslektaşı ondan daha iyi? H ile Z arasında uçurumlar var. Biri kafa, öteki mide. Ayrı dünyaların, ayrı çağların insanları. Ama yaptıkları iş aynı. Bu kadar farklı insanların başarısızlıkta birleşmesi fatalizme götürüyor insanı. İşini ciddiye almamak.. içtimai çark ondan işlemiyor. Ölümümüz bu yüzden olacak. Hem sebep hem netice." (Jurnal I, s. 85-86.)
Türkiye''de unvanlar marifetsizliği, mesleksizliği gizleyen birer örtü. Küçük bir müdahale ile Ziya Paşa''yı hatırlayalım:
Aynası iştir kişinin unvana bakılmaz
Görünür kişinin akıl rütbesi, eserinde.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.