Sistemin üstüne üstüne gidebilmek ciddi bir ustalık meselesidir. İşinizin ustası, bir anlamda delisi olmadan da bunu başaramazsınız. İşinin ustası olanlar genelde çok çalışır, az konuşurlar.
Hayatın en büyük gerçeği ve en dayanılmaz paradoksu ölümdür. Bir filmde, ana kahraman kendini rüyasında kelebek olarak görür. (Ben de çocukken rüyalarımda çoğu kez kendimi uçuyor görmüşümdür. Kelebek veya hamam böceği olarak değil ama, küçük bir çocuk olarak.) Uyanınca, kahramanımız düşünmeye başlar: Ben, kendini rüyasında kelebek olarak gören bir insan mıyım? Yoksa gerçekte bir kelebeğim de, şimdi onun rüyasında bir insan mı oldum? Hz. Ali''ye atfedilen bir söz, bu paradoksu biraz hafifletiyor gibidir: "İnsanlar rüyadadır. Ölünce uyanmış olacaklar!"
Hayatın en büyük gerçeği ölüm ise, yapıp ettiğimiz her işte ölüm bilinciyle hareket etmemiz gerekmez mi? Görünen o ki, insanın diğer canlı varlıklardan farkı, kendi varlığı üzerinde düşünebiliyor olmasıdır. Eğer insanoğlunun ayırt edici vasfı bu ise, yaptığı işin insana hakim olması kadar alçaltıcı bir durum tahayyül edilemez. Ne yazık ki, adına ister kapitalizm, ister modernlik diyelim, çağdaş ekonomik sistem tam da budur: İnsanlar, işlerinin kölesi olmuşlardır. İşletme dediğimiz aygıt, adeta insan iradesinden bağımsız hareket etmekte ve içindeki herkesle beraber, onu bir anlamda ''yaratan'' kişiye de hükmetmektedir. Biraz düşünürsek, "eşref-i mahlukat" olan insanın ''şerefi'' bakımından hiç de parlak bir sonuç değildir bu. Bu paradoks iki yoldan biriyle aşılabilir: Geri çekilme veya üstüne üstüne gitme!
Geri çekilmeye bir tür dervişlik diyebiliriz. Gerçi Max Weber dervişliğin bile çözüm olmadığını, hatta kapitalizmin Protestan dervişlerin (amaçlanmamış) eseri olduğunu bile söylüyor. Sistemin üstüne üstüne gidebilmek ise ciddi bir ustalık meselesidir. İşinizin ustası, bir anlamda delisi olmadan da bunu başaramazsınız. İşinin ustası olanlar genelde çok çalışır az konuşurlar. Devam edelim: Az konuşur ve neredeyse hiç yazmazlar. Hayatının 60-70 yılını işletmesine adayan çok sayıda girişimci, son demlerinde üç beş satır ya karalar ya karalamazlar. Kısacası, yaptığımız işler üzerinde çok fazla düşünmez ve bunu insanlarla yazılı ortamda paylaşmayız. Vehbi Koç, Sakıp Sabancı gibi büyük işadamları bile hayatlarının dönüm noktalarını çok geç yazmış veya yazdırmışlardır.
Geçen hafta size Hacı Abdullah Lokantası''nı anlatırken satır aralarında geçen Ziya Şark Sofrası''nın 40 yaşındaki ''alaylı'' CEO''su Ramazan Bingöl, yaptığı iş üzerinde düşünen ve yazan ender girişimcilerimizden biridir. İstanbul sokaklarında kendi kendini yetiştiren, parlak kolejlerin değil feleğin çemberinden geçen bir Urfalı olarak Ramazan, bugün 9 şubeli, kendine özgü bir konsepti olan büyük bir işletmenin tepe yöneticisi olarak kalmıyor; vakıf ve dernek başkanlığından günlük gazete yazarlığına kadar birçok görevi de başarıyla sürdürüyor. Ramazan''ın yazıları TİMAŞ tarafından kitaplaştırılmış: "Restoran İşletmeciliği." Girişken Urfalı sadece restoranların nasıl işletildiğini anlatmış olsaydı, belki üzerinde fazla durmayacaktım. Fakat konusunu anlatırken öylesine laflar ediyor ki, birkaç söz etmekten kendimi alamıyorum. Ramazan Bingöl, kitabına "Neden böyle bir kitap yazdım?" sorusuyla giri-yor. Cevabının özeti şu: "Çoğu meslektaşlarım on sene, hatta yirmi sene tatil yapamıyor, sabahın erken saatlerinden gecenin geç vakitlerine kadar işletmelerinden ayrılamıyorlar. İşletmelerine gitmedikleri gün, işletmenin batacağı hissine kapılıyorlar. Herkesten şüphelenip, her işin en iyisini kendilerinin yapacağına inanıyorlar. Böylece işletme içinde ve dışında mutsuz ve asabi bir adam imajı veriyorlar. Eve gittiklerinde bile akılları işletmelerinde kalıyor. Aile yaşantılarına yeteri kadar zaman ayıramıyorlar. Aileleriyle ne bir yemeğe, ne sinemaya, ne de tiyatroya gidiyorlar. Kazandıkları para ile hayatın tadını çıkaramayıp, parayı köle yapacaklarına paranın kölesi oluyorlar." Ramazan bir yandan meslektaşlarını eleştiriyor, bir yandan da yazarları. "Maalesef birçok meslektaşım kitap bile okumaya tenezzül etmiyor. Okuyanlar da, kitaplarda pratiklik yerine teori tercih edildiğinden pek bir şey anlamıyorlar. Benim kitabım diğer kitaplardan farklı olarak teorinin yanında yaşanmış bilgileri de içeriyor."
İnsanlar belirli olguları düzenli biçimde gözler, sonra bu gözlemlerden genellemeler yaparlar. Teori işte bu genel ifadelere verdiğimiz addır. Mesela, Anadolu''dan İstanbul''a göç etmiş 1000 aileyi takip edersiniz; birkaç yıl boyunca aile bireylerini gözlersiniz ve sonunda diyelim ki şöyle genellemeler yaparsınız: "Urfalılar yer sofrasında yemek yerler. Ağrılılar karyolada yatmayı sevmezler. Erzurumlular iftarı şehriye çorbasıyla açarlar..." Bunlar genel doğrulardır; her durumda mutlaka geçerli olamazlar. Bazı Urfalılar masada yediği gibi, bazı dadaşlar şehriye çorbasını hiç sevmeyebilir. Ramazan''ın eleştirisi temelsiz teorileştirmeler için geçerlidir elbet. Hikâye malûm: Rus bilim adamı sinekler üzerinde inceleme yapıyormuş. Kibrit kutusundan çıkardığı sineğin kulağına uç diyor ve sineği bırakıyormuş. Sinek de uçuyor tabii. Böyle belki yüz defa denemiş; sinekler her seferinde uçmuş. Sonra sineklerin kanatlarını koparmış, uç deyince uçmamışlar. Yine yüz defa denemiş ve sineklerin hiçbiri uçmamış. Bilginimiz oturup teorisini yazmış: "Kanatları koparılınca, sinekler sağır olur!" Restoran İşletmeciliği kitabında yok, yok! Lokantacılığın milat öncesine uzanan tarihçesinden günümüzün fast food konseptine kadar her konu, uzmanlara dayanılarak incelenmiş. Bir teorisyen daha yararlısını yazamazdı her halde. Ziya Şark''ın CEO''su hem yönetiyor, hem yönetim üzerinde kafa yorarak düşüncelerini meslektaşlarıyla paylaşıyor. Bu yeni yönetici türünün çoğalmasını dileyelim.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.