Kafanı çalıştır, paranı çalıştır, adamını çalıştır. Geçen haftanın mesajı buydu. Kenan Abi''ye özetle demiştim ki: Kafan "eski sisteme göre" çalışıyor, paranın burnu iyi koku almıyor, adamların ise "çalışıyor gibi" yapıyorlar. Bu durumda "Birinci Ligde" oynama şansın yok.
Anadolu''nun muhtelif yerlerinden yazan bazı okurlarım, bu tartışmadan hareketle benim "nasıl olur da kapitalist dünya sistemini savunabildiğimi" yazıp, itirazlarını dile getirdiler. Tabii benim bu "karnı tok, gözü aç" sistemi haklılaştırma gibi bir niyetim yok. Çocukluğumun geçtiği Ağrı''da insanlar genelde "karnı aç, gözü tok" idiler. Bu ikincisini her zaman birinciye tercih ettim.
Ancak mesele benim neyi tercih ettiğim değildir. Her çağın ve her medeniyetin bir "genişleme aracı" vardır. İçinde yaşamakta olduğumuz kapitalist çağın genişleme aracı da şirketlerdir. Devletler bile ancak şirketlerin gelişmesine katkıda bulunabildikleri ölçüde değerlidirler. Nitekim en etkili, yani siyasal anlamda 1. ligde oynayan devletler, "sınırları dahilinde en yüksek değer üreten şirketlerin" bulunduğu devletlerdir. Mesela 140 milyon nüfuslu Nijerya devleti ancak 130 milyar dolar değer üretebiliyorken, yarım milyon "adam çalıştıran" Toyota yaklaşık 200 milyar dolar değer üretebilmektedir. (2008 yılında 10 milyon adet araba imal ederek, General Motors''un 1978''den beri kırılamayan rekorunu da kırmak istiyorlar!)
Demem o ki, çok değer üretip çok para kazanmak bugün bir "fetih stratejisi" haline gelmiştir. Artık başka ülkelerin topraklarına silah zoruyla girmenize gerek yok. Şayet "yüksek değer" içeren ürün veya hizmet ihraç edip de, karşılığında "düşük değer" içeren ürün veya hizmet satın alıyorsanız, toprağını ele geçirmeden de söz konusu ülkelerin insanlarını kendiniz için çalıştırmış oluyorsunuz. Kafayı bu şartlarda hâlâ dar, ulusçu ve otokrat ayakta kalma senaryolarına takmak, Kurtlar Vadisi''nin Büyük İskender''inden medet ummak kadar aptalcadır. Kafayı yeni sisteme göre iyi çalıştırmayı bileceksin. Japonlar bunu 19. yüzyıl sona ermeden kavramışlardı. Türkler 21. yüzyılda bile hâlâ tam kavramış gözükmüyorlar.
Parayı çalıştırmak kafayı çalıştırmaktan bile zordur. Diyebilirsiniz ki, kafa çalışmıyorsa, para zaten çalışmaz. Kafa çalışmıyorsa, hiçbir şey çalışmaz şüphesiz. Fakat kafası çalışanların onda dokuzu parayı çalıştırmayı bilmez! Parayı çalıştırmak çok özel bir yetenek, birikim ve deneyim gerektirir.
Bu son sözlerimi tuhaf bulanlar için bir örnek vereyim. Diyelim ki odanızın duvarına bir tablo asmak istiyorsunuz. Yıllarca duvarlara neredeyse hiç çivi çakmamışsınız. Aklınız size diyor ki, elinize bir çekiç alın ve duvarda işaretlediğiniz bir nokta üzerinde diğer elinizle tuttuğunuz çivinin tam ortasına birkaç kere vurun. Peki, aklınızın bildiğini eliniz de biliyor mu? İşte yetenek, birikim ve deneyim dediğim bu "el bilgisi"dir. Eli bilgili olmayanın aklı her şeye ermez!
İmdi, bu yazdıklarımı okuyanların yine elektronik postama onlarca itiraz dilekçesi göndereceklerini biliyorum: Ne demek parayı çalıştırmak? Bize tefecilik mi teklif ediyorsun? Ne münasebet efendim! Paranızı çalıştırmayı bilmiyorsanız, asıl o zaman tefecilerin eline düşersiniz.
Bu yazıya geçen hafta Mustafa Kutlu''nun bir yazısından hareketle başlamıştık. Siz iyisi mi onun en güzel roman-hikâyelerinden biri olan CHEF''i okuyun. Orada bir toplumun kültür düzeyi ile faiz düzeyi arasında kurulan ters orantının şuuruna varın. Ben size haftaya parayı meşru çalıştırmanın ne olabileceğini anlatayım.
Kenan Abi, görüyorsun, daha sıra adam çalıştırma sanatına gelmedi. İşimiz çoookkk!
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.