Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Küçük esnaf, Türk toplumunun bel kemiğidir. Bir zamanlar Türkiye ekonomisinin de bel kemiği idiler. Artık değiller galiba. Öyle olsaydı, esnaf örgütlerinin hükümetler üzerinde hiç değilse işçi ve memurların yarısı kadar nüfuzu olurdu.

Esder genel başkanı Mahmut Çelikus görüşme talebinde bulunduğunda kendi kendime dedim ki, "tamam, süper marketler yasasının esnaf lehine çıkarılması için propaganda gezisine çıkmıştır; eh biz de görüşelim bakalım!" Yanılmışım. Hükümetten elbette şikâyetçiler; fakat daha temelli, daha rasyonel çözümler arıyorlar.

Kendilerine şu mesajı verdim: Elbette her sivil toplum odağı gibi sizler de hükümetler üzerinde baskı kurarak bazı sonuçlar elde edebilir; en azından, aleyhinize olabilecek bazı gelişmeleri önleyebilirsiniz. Fakat bilmelisiniz ki hiçbir insan topluluğu sadece dış destekle ayakta kalamaz. Eşyanın tabiatına uymaz bu. Kendi hayat imkânlarınızı kendiniz geliştirmek zorundasınız.

1984 yılında bir Uzakdoğu seyahatine çıkmıştım. Kore''de KTA adlı, bizim ticaret odalarına benzer bir kuruluş, küçük esnaftan talep topluyor; sonra onların ihtiyaç duydukları ham maddeleri topluca ithal ediyordu. Diyelim ki her biri bin ton çeliğe ihtiyaç duyan 100 küçük işletmenin talepleri birleştirilince, ortaya 100 bin tonluk muazzam bir çelik talebi çıkıyordu. Bin tonun fiyatı 800 dolar, nakliyesi 200 dolar; dolayısıyla toplam faturası 1 milyon dolar olurken; 100 bin tonun fiyat 500 dolar, nakliyesi 100 dolar; dolayısıyla işletme başına bin tonun toplam faturası 600 bin dolar tutuyordu. Yani maliyette %40 indirim!

Esder yöneticilerine adres olarak DPT''yi gösterdim. Bu önemli teşkilat yaklaşık yarım yüzyıl önce, Türk sanayiine yön vermek üzere kuruldu. Başlıca amacı, ekonomiyi sürükleyecek büyük ölçekli sanayi işletmelerinin kurulması ve bu suretle Türkiye''nin sanayileşmiş ülkelerin pasif pazarı konumundan çıkarılmasıydı. Önce ithal-ikameci, sonra ihracat-teşvikçi politikalarla bu amaca belirli bir düzeyde ulaşıldı.

Bugün gelinen noktada, büyük sanayi işletmelerimizin DPT''nin rehberliğine önemli ölçüde ihtiyaçları kalmamıştır. Elbette bürokratik devlet geleneği içinde, kurumların dönüşümü ve yeni kimliklerin ihdası çok kolay değildir. Fakat DPT''nin önümüzdeki yarım yüzyılda ana işlevi büyük sermayedara değil, küçük esnafa yön vermek olmalıdır. Özel sektör firmalarının ülke dışından milyar dolarlık şirketler satın alabildikleri bir evrede, kamu kurumlarının işlev ve kimliklerini yeniden tanımlamak zorundayız.

Şahsen DPT için odaklanacak iki alan görüyorum: Başta askerî sanayiler olmak üzere, yüksek teknolojili ve çok büyük yatırım gerektiren stratejik sektörler. İkincisi de küçük, hatta mini işletmeler. Aslında, geleneksel sektörlerin dışına çıkıldığında, çok büyük ile çok küçük arasında akıl almaz bir iç içe geçiş söz konusudur. Küçük işletmeleri yaşatmak, toplumu, kültürü, medeniyeti yaşatmakla eşdeğerdir çoğu kez.

1986 yılında Almanların ünlü Yeşil Hafta''sı münasebetiyle Berlin''deydik. Yaşlı Almanların küçük Türk bakkallardan heyecanla alışveriş ettiklerine şaşırmıştım. Çat pat İngilizce konuşan birine, bakkallar daha pahalı değil mi; niçin büyük marketlerden alışveriş etmiyorsunuz diye sordum. Aldığım cevap ilginçti: "Çünkü bakkallar bizimle konuşuyorlar!"

Küçük işletmeler gerçekte küresel toplumun ve dünya ekonomisinin de bel kemiğidirler. Almanya, ABD, Japonya gibi en ileri sanayi ülkelerinde hatırı sayılır bir ağırlıkları vardır. Sayı bakımından % 95; üretim bakımından % 50; istihdam bakımından % 60 gibi paylara sahiptirler. Fakat bu ülkelerin hiç birinde bizdeki gibi üvey evlat muamelesi görmezler. Mesela bu ülkelerde (kısmen devlet desteğiyle) öyle bir kredi sistemi vardır ki, toplam finans pastasından %30-35 pay alırlar. Bizde bu oran %3-5 gibi komik düzeylerdedir.

Fakat küçük esnafı esas yaşatan unsur, Japonya''daki keiretsu sistemi gibi, büyük şirketlerle girişilen bir nevi stratejik ittifaklardır. Yerel küçüklerin becerisinden yararlanamayan büyükler, küresel pazarda kalıcı başarılar elde edemezken; küresel tecrübeye sahip büyüklerle karşılıklı çıkar ilişkisi oluşturamayan yerel küçükler de giderek oksijensiz kalırlar. (Bu hususta benim Küresel Rekabet başlıklı kitabıma göz atabilirsiniz: İz yayınları. Esder''i yakından tanımak ve Kepenk dergisini ücretsiz edinmek için: www.esder.org.tr)

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...