Kriz ve ihracat

MÜSİAD tarafından birçok il ve çok sayıda işyerinde gerçekleştirilen anketin sonuçları, bilinen bir hakikatı teyit ediyor: Sanayileşmenin motoru ihracattır ve bir ülke kendi yakın çevresine mal satamadığı zaman sanayileşemez. İç pazarının muazzam büyüklüğünden ötürü ABD''nin kısmî istisna teşkil ettiği bu kural, Almanya''dan Japonya''ya kadar bütün sanayileşmiş ülkeler için geçerli olmuştur. Almanlar orta ve doğu Avrupa pazarlarını ele geçirebildikleri ölçüde sanayileştiler. Japonlar 19. yüzyılda Asya pazarına üç İngiliz malını taklitle hâkim oldular: Kibrit, sabun ve şemsiye. Japonya, Asya''dan aldığı güçle Batı dünyasına meydan okuyabildi.

Türkiye, 1980-87 arasında önemli sayılabilecek bir ihracat atılımı gerçekleştirdi. Atılımın büyük kısmını masseden ülkeler İran, Irak, Libya ve S. Arabistan''dı. Soğuk Savaş''ın sonu, Türkiye''nin kendi coğrafyasıyla sıcak ticarî ilişkilerinin de (nedense?) sonu oldu. Irak ve Libya pazarları sıfırlandı, İran''a satışlarımız dörtte bire indi. Böylece genel ihracatımız on yıldır neredeyse yerinde sayıyor. İstanbul''da son günlerde peşpeşe patlayan bombaların fitilleri aslında on yıl önce çekilmişti!

MÜSİAD anketine göre şirketlerin üretim hacminde meydana gelen düşüş Marmara bölgesinde %50-60, Orta Anadolu''da %35, Akdeniz-Ege''de %40, Güneydoğu''da ise %60 dolayındadır. Krizin en yüksek üretim düşüşüne yol açtığı şehirler arasında Bursa, Adana ve Diyarbakır başta gelmektedirler.

Üretim düşüşü kapasite kullanımlarını doğal olarak aşağı çekmektedir. Marmara bölgesinde krizden önce %85-90 dolayında seyreden kapasite kullanım oranları %30-40''lara gerilemiş bulunmaktadır (Bursa''da %98''den %31''e!). Akdeniz-Ege bölgesinde %80''den %40''a, Orta Anadolu''da %80''den %50''ye gerileyen kapasite kullanımları, Güneydoğu''da %70-80 dolaylarından %30''lara gerilemiştir (Diyarbakır''da %40''tan %10''a!).

Benzer şekilde dış ticaret hacminde de ciddi düşüşler yaşanmaktadır. Marmara''da ihracat ve ithalat hacmi yaklaşık %40 gerilerken, Akdeniz-Ege''de ihracat %40-50, ithalat ise %30-35 azalmıştır. Orta Anadolu''da ihracat düşüşü %30, ithalat düşüşü %40 dolaylarındadır. Güneydoğu''da ihracat ve ithalat %40''ar azalırken, faaliyetteki şirketlerin yaklaşık beşte biri kapanmıştır.

Krizden etkilenmenin en büyük sebebi olarak genelde iç ve dış talep daralması gösterilmektedir. Özellikle tekstilde yaşanan kriz sadece bu sektörü değil, diğer sektörleri de dolaylı olarak etkilemişe benzemektedir. Finansman zorlukları ikinci sırayı almaktadır. Başta enerji olmak üzere altyapı eksiklikleri en az finansman kadar öne çıkmaktadır; bunlar arasında ulaşım en sık vurgulanan husustur. Teknoloji yetersizliği ve kalifiye eleman azlığı da dikkat çekilen problemler arasındadır. Rusya krizi ve Irak''taki istikrarsız duruma ve Türk siyasetindeki belirsizliğe de ayrıca dikkat çekilmektedir.

Kriz Türk ekonomisini gerçek anlamda dışa açılmaya zorlamaktadır. AB ile gümrük birliği, Avrupa''ya açılabilme sınırlarımızı göstermiş bulunuyor. Bu büyük pazarda gerilemeden, İran''dan Rusya''ya, Irak''tan Romanya''ya, Mısır''dan Ukrayna''ya kadar Avrasya pazarının önde giden atlısı olmak zorundayız. Aksi halde, içeride birbirimizle didişip dururuz.