Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Bayan Çölaşan son derece bilgiç bir edayla, "kapanmanın özgürlükle ne alakası var? Özgürlük açılmadır" diyor. Bu mantığı benimseyeceksek, "en özgür insan çıplak insandır" dememiz gerekmez mi? Bu durumda, üniversitelere veya her neresi ise şu "kamusal alan"a çırılçıplak girilmesine karşı çıkacak mıyız? Hukuk, hangi derecedeki açılmayı "normal" sayacak? Ve buna kim karar verecek: Seçilmişler mi, atanmışlar mı?

Türk modernliği bir ahlâk geliştiremedi. Mevzu budur! Ahlâk, nesnellik gerektirir. Sadece başkalarının uyacağı kurallarla bir ahlâk sistemi oluşturamazsınız. Önce kendinizin uyması gereken ilke ve kuralları belirlemeniz gerekir. Cumhuriyet aydını bu bakımdan katıksız bir ahlâksızdır ve davranışlarına mantıktan çok korku hakimdir. Korkuları şudur: eğer başörtülülere ses çıkarılmazsa sayıları artacak ve (bu suretle iktidarı ele geçiren) başörtülüler, tıpkı İran''da olduğu gibi herkesin başını zorla kapattıracaklar! Onlar bizim başımızı kapattıracağına, biz onların başını açalım!

Gerek demokratik ilke ve teamüller bağlamında, gerek soyut insan hakları çerçevesinde böyle bir düşünce ve tavrın savunulması imkânsızdır. Dolayısıyla, karşı tezlerle çürütülmesine de ihtiyaç yoktur. Zaten yasakçılar haklı olmadıklarını biliyor ve sorulduğunda sadece korkularını dile getiriyorlar. O halde bu korku zeminini biraz deşmekte yarar var.

İran''ın seküler aydınlarından biri olan Eşref Zahidi''nin birkaç ay önce yayımlanan bir makalesi, İran''da gerek Şah gerek Humeyni dönemlerinde örtü üzerinden neler yapılmak istendiğini ve bunun nasıl uygulandığını anlamamıza ışık tutabilir. ("Contested Meaning of the Veil and Political Ideologies of Iranian Regimes", Journal of Middle East Women''s Studies, 3/3, Fall 2007.) Kadın saçının "toplumsal bir mesaj ilettiğini ve belirli bir kimlik taşıdığını" belirten Zahidi, kadın saçında içkin bir cinsellik olmamakla beraber, geçmişte ve günümüzde çoğu toplumların kadın saçını cinselleştirdiklerine dikkat çekiyor.

Başörtüsünün uzun bir tarihi var ve İslamiyet örtüyü icat etmiş değil. Asur, Bizans ve Sasanî imparatorluklarında başörtüsü bir prestij ve statü simgesiydi. Yüksek toplum tabakalarına mensup kadınlar, sıradan insanların ''kirli'' bakışlarına maruz kalmamak için örtünüyorlardı. Bir sınıf veya zümre imtiyazıydı örtü: Asur yasaları köylü kadınların, köle ve fahişelerin başörtüsü takmalarını yasaklıyordu. Örtünün biçimi değişse de, temel amaç aynıydı: Kadın saçını erkek bakışından uzak tutmak. Yahudi ve Hıristiyan kadınları da başörtüsü takıyordu. Fakat bu gelenekte örtü statü ve prestijden ziyade, alçakgönüllülüğü simgeliyordu.

Zahidi''ye göre, İslam öncesi Arap topluluklarında başını örtmek yaygın değildi. İslamiyetin miladî 7. asırdaki zuhuru sırasında, başörtüsü âdeti Greko-Romen, Yahudi, İran, Bizans ve Balkan kültürlerinde mevcuttu. Müslümanlar örtüyü fethettikleri toplumların kültürleriyle ilişki içinde benimsediler. Gerek Kur''an''daki emirler, gerek ulemanın yorumları, İslamiyet''te de başörtüsünün alçakgönüllülükle bağlantılı olduğunu gösteriyor.

İranlılar başörtüsünün bir "gerilik" işareti olduğunu 19. yüzyılda keşfettiler. Avrupa''yı gezip dolaşan Fars aydınları, bu toplumun ileri gitmişliğini büyük ölçüde kadınların eğitimli ve sosyo/politik gelişmelere angaje olduğuna yordular. Bu eğitimli ve sorumlu kadınların hepsi de başı açık idiler. İran toplumunu çağdaşlaştırmaya çalışan bu ıslahatçı aydınların gözünde başörtüsü (genelde, kadın bedenini ''hapseden'' her türlü giyim) bir baskı, fanatiklik ve gerilik işareti oldu.

Islahatçıların örtü veya kadın odaklı reform çabaları, Rıza Şah döneminde (1925-41) köktenci bir uygulamaya dönüştü. Atatürk''ten esinlenen Şah, uygulamada o kadar ileri gitti ki, askerler sokaktaki kadınların başını zorla açmaya başladılar. Örtünün kendileri için "saygınlık, korunma, erdem ve onur" anlamına geldiği çok sayıda kadın, "kendilerini örtüsüz adeta çıplak" hissettiklerinden, evlerinden bile çıkmaz oldular. Başta öğretmenler olmak üzere, başörtüsüz çalışmayı reddeden çok sayıda kadın işsiz kaldı. Böylece Rıza Şah, dipçik darbeleri altında İran kadınını modernleştirdi! Başörtüsüz kadın, modern İran''ın simgesiydi ve ilgili yasanın yıldönümleri tantana ile kutlanıyordu.

Humeyni devriminden sonraki gelişmeleri anlatmaya gerek yok. İslam Devrimi''nin şiarlarından biri "otantik Müslüman kadın"ı ortaya çıkarmaktı. Otantik, Batılı olmayandı ve Şahlar ne yaptıysa tersini yaptılar. Fakat yöntem aynıydı: Devrimciler, Batıcı ıslahatçıların yaptıklarını tekrar ediyor, açılan başları kapatıyorlardı. Bu sefer örtüsüz kadınlar "kamusal alan"dan uzaklaştırılıp marjinalleştirildiler.

Türk devrimciler "özgürlük açılmadır" diyor; Fars devrimciler "özgürlük kapanmadır" diyorlar. Aslında her iki fikir de savunulabilir; kişinin sadece kendisine uygulaması şartıyla! Daha ilkokul birde öğrendiğimiz çok basit bir ilkeyi, ülkemin en yüksek iki mahkemesinden birinin başkanına hatırlatmaktan utanıyorum: "Benim özgürlüğüm, başkasının özgürlüğünün başladığı yerde biter."

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...