Dünya 20. yüzyıla 20 siyasi ülkeyle girmişken, 21. yüzyıl başlarında bu sayı 200''e çıkmış gözüküyor. Sadece ''gözüküyor'', çünkü bu ulus-devletlerin çoğu dünya siyasetinde söz sahibi değil
Ulusçularımızın yüreciği cızzz! etse de, ulus-devletlerin sonu yakındır. Çeyrek asrı bulan yazarlık hayatımın yarısı bu gerçeğe parmak basmakla geçti. En yakınımdaki insanları bile bu hususta fazla etkileyebildiğimi söyleyemem. Çünkü ulus denince ortalama Türk''ün aklına millet geliyor. Milletin sonunun geldiğini söylemek ise düpedüz münasebetsizlik. Peki, ne demek istiyorum?
Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Müsteşarı Sayın Emre Taner, hafta içinde mümkün bir cevaba katkıda bulunacak açıklamalar yaptı. 80. kuruluş yılını kutlamaya hazırlanan MİT, ciddi bir revizyon peşinde. Bu revizyonun ana felsefesini şöyle ilan ediyor Sayın Müsteşar: “Bulunduğumuz dönem, gelecekte birçok ulus-devlet ve milletin hızlı bir şekilde tarih maratonunu kaybetmeye başladığı süreci anlatacaktır. Bu devletler sadece gelişmemekle ve dünya yönetiminde söz sahibi olanlar arasına dahil olmamakla kalmayacak, aynı zamanda birçoğu günümüz teknolojik devriminin ve küresel ekonominin rekabetine dayanamayıp ulusal egemenliklerini de büyük ölçüde yitireceklerdir.”
Sayın Müsteşarın biraz tercüme kokan ifadelerini açalım: Dünya 20. yüzyıla 20 dolayında siyasi oyuncuyla girmişken, 21. yüzyıl başlarında bu oyuncuların sayısı 200''e çıkmış gözüküyor. Sadece ''gözüküyor'', çünkü bu ulus-devletlerin çoğu “hem gelişmemiş, hem de dünya siyasetinde söz sahibi değiller.” Sadece Anadolu''yu çevreleyen coğrafyaya bir göz atarsak: Ürdün, Lübnan, Bahreyn, Katar, Ermenistan, Gürcistan, Güney Kıbrıs, hatta S. Arabistan ve Suriye gibi birçok siyasi birimin yapay olduğunu görürüz. Bunların birçoğu “günümüz teknolojik devriminin ve küresel ekonominin rekabetine dayanamayıp ulusal egemenliklerini de büyük ölçüde yitireceklerdir.”
Sayın Müsteşarın açıklamasına, üzerinde pek düşünülmeden iliştirilmiş tek yanlış kelime MİLLET kelimesidir: “Bulunduğumuz dönem, gelecekte birçok ulus-devlet ve milletin hızlı bir şekilde tarih maratonunu kaybetmeye başladığı süreci anlatacaktır.” Hayır, Sayın Taner; tarih maratonunu kaybedenler sadece uluslar olacaktır. Attila İlhan''ın kadınlar için söylediğini pekâla uluslar için de söyleyebiliriz: “Ne uluslar sevdim zaten yoktular!”
Ulus başka, millet başkadır!
Ulusluk Avrupa''yı bütünleştirdi, Asya''yı parçaladı. Kabataslak söylersek, 500 yıl önce Avrupa''da 1600 siyasi birim varken; bugün Orta Doğu diye anılan coğrafyadan Kafkaslar ve Balkanlara kadar uzanan bölgede bir siyasi birim vardı: Osmanlı Devleti. Uluslaşma, Avrupa''nın her 40 beyliğini bir devlete dönüştürdü; Osmanlıyı ise 40 parçaya böldü. Mehmet Akif, bu parçalanmanın son demini acıyla kıvranarak tasvir ediyor:
Geçerken ağladım geçtim,
dururken ağladım durdum,
Duyan yok ses veren yok,
bin perişan yurda başvurdum,
Fırka, milliyet, lisan namıyla daim ayrılık
En samimi kimseler beyninde en ciddi açık
Enseden arslan kesilmek, cepheden yaltak kedi
Müslümanlık bizden evvel böyle zillet görmedi
Hani milliyetin İslam idi, kavmiyet ne?
Sarılıp sımsıkı dursaydın ya milliyetine...
Evet, bugün de milliyet ile din arasındaki rabıta anlaşılmadıkça, tarih maratonunda nefesimizin nasıl kesilmeyebileceği kavranamaz. Bunun için nükleer enerji veya silahtan daha fazla muhtaç olduğumuz şey, kendimize ait bir siyaset teorisidir. İki yüz yıldır, Avrupa''yı güçlendiren fakat bizi parçalayan fikirleri “Çağdaş Uygarlık Düzeyi” etiketiyle kutsamaya çalıştık. Kendi devlet teorimizi, kendi kavram çerçevemiz içinde kuramadıkça, maratonu bırakın 1500 bile koşamayız.
Geçen hafta size ANLAYIŞ dergisinin Ocak sayısındaki makalemden İbn Haldun''a dair bölümleri aktarmıştım. Aslında yazının başlığı “Küreselci Dünyanın Ulusalcı Türkiye''si” idi ve tam da bugün konuştuğumuz konuları içeriyordu. Makalenin diğer bölümünü özetliyorum:
Aralık ayının sonlarında, Prof. Şerif Mardin ile bir İbn Haldun panelinde beraber olduk. Modern Türkiye''nin yetiştirdiği en ünlü sosyolog sıfatını taşıyan tecrübeli toplumbilimci, “modern (veya endüstriyel) toplumda Müslümanlar olarak bir toplum teorisi ortaya koyamadık” dedi. Bütün yapabildiğimiz, “başka toplumların aydınları tarafından geliştirilen teorileri önümüze koyup, bu bizi şu kadar açıklıyor; şu ise açıklamıyor” tarzında tepkici bir tavırdan ibaret.
Konuşma sırası bana geldiğinde, Şerif Hoca''nın tahliline atıfta bulunarak, kendi toplum teorimizi ancak kendi klasiklerimize dayanarak kurabileceğimizi belirttim. Şerif Mardin''in de talebesi olan Prof. Ahmet Davutoğlu, Kuala Lumpur''daki Uluslararası İslam Üniversitesi''nde “Siyasi Düşünce Tarihi” dersini okutmaya başladığında bir şok yaşadığını anlatırdı. İlk gün, elinde Sabine''ın (çoğu Batı üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulan ve bu amaçla Türkçeye de çevrilen) ünlü kitabıyla sınıfa girer. Niyeti, kitabı öğrencilere tanıtıp, onları ders programına hazırlamaktır.
“Sınıfa girer girmez ilk şoku yaşadım. Küçük bir Birleşmiş Milletler gibiydi sınıf. Çinli, Hintli, Arap, Afrikalı, Türk, İranlı, Bosnalı, hatta El Salvadorlu öğrenciler yan yanaydı. Kitabı çaktırmadan gizlemeye çalıştım. Çünkü ''Siyasi Düşünce Tarihi'' başlıklı bu kitap Plato ve Aristo ile başlıyor, orta çağları çok kısa geçerek Makyavelli''ye geliyordu. Ondan sonrası ise hepinizin malumudur: Hobbes, Locke, Hume, Montesquieu, Rousseau, Hegel, Marx... Bu kitabı okutmak, bu çocuklara ''Siz tarihte yoksunuz. Atalarınız toplum yönetimi konusunda işe yarar hiçbir fikir üretmiş değildir!'' demekti.”
Davutoğlu hemen kolları sıvar ve karşılaştırmalı bir siyasi düşünceler tarihi ders programı hazırlar. Öğrenciler artık Makyavelli''nin Hükümdar''ını Kınalızade''nin Ahlak-ı Alai''siyle beraber okumaya başlamışlardır. Yıllar sonra, bu öğrencilerden biri ABD''de doktorasını tamamlayıp aynı üniversiteye öğretim üyesi olur. Artık Türkiye''ye dönmüş olan Ahmet Davutoğlu''na yazdığı mektupta yeni öğrencilerden şöyle yakınmaktadır: “Hocam, sizden sonra burası çok değişmiş. Şimdiki öğrenciler Kınalızade''yi bile tanımıyorlar!”
İbn Haldun veya Kınalızade Ali Efendi. Bize gerçekçi fakat sevgiye dayalı bir siyaset felsefesi sunan klasik bilginlerimize kulak vermedikçe, Avrupa''nın aramıza nifak ve nefret tohumları saçan ulusçu filozoflarının teorilerine mahkûm olmaya devam edeceğiz. Şerif Mardin haklı. Kendi teorimizi, kendi kelime ve kavramlarımızla geliştirip, siyasetimizi de ona uygun hale getirmedikçe, toplumu bir arada tutan harcı zayıflatmış olacağız.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.