Öğrenkazan öğretkazan!
Mustafa ÖzelYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 24/12/2006, Pazar • Yeni Şafak Haber Merkezi
Öğrenkazan, bir girişimciye aşikar gözükse de öğretkazan o kadar açık değil.Gelişmenin motoru dış motivasyondan ziyade, iç motivasyondur. Bu da rekabetle değil işbirliği içinde sağlanabilir
Türkçede iki fiilin birleştirilmesinden isim çıktığını biliyorum; gelgit gibi. Fakat iki fiili birleştirerek başka yeni bir fiil elde edebilir miyiz? İki fiil (hareket) üst üste gelince, biri öbürünü yok etmez mi? İş hayatında, etmez. İşte size iki yeni kelime; ikisi de birleşik fiillerden türemiş. Türeme işi biraz zoraki oldu, ama o kadar da olacak!
Öğrenkazan, bir girişimciye aşikâr gözükse de, öğretkazan pek o kadar açık değil. Öğrettiğim adam ya beni terk ederse? Korkunun ecele faydası yok. Ruhumuz bile sonunda bedenimizi terk etmiyor mu? “Ayrılık kaderde var.”
Beraber çalıştığınız insanlara bildiklerinizi öğretmiyorsanız, onları birer alet, birer makine sayıyorsunuz demektir. Bu, başlangıçta cazip görünebilir. Fakat şurası kesin: İnsanlara makine muamelesi yapanlar sonunda kaybederler. Çevrenizden şuna benzer sözler duyabilirsiniz: "Makinelerin girdisini arttırdığınızda veya dışarıdan etki ettiğinizde nasıl bir takım ''planlanmış'' sonuçlar elde ediyorsanız, insanlara da elle tutulur ödüller verdiğiniz veya dışarıdan bir şekilde motive ettiğiniz zaman, benzer sonuçlar elde edersiniz! Mesela, biraz fazla para teklif edin, daha çok çalışacaklardır. Hatalarından dolayı bir işgöreni hemen cezalandırın, daha az hata yapar hale gelecektir."
Ünlü yönetim filozofu Dr. Edward Deming''e göre, böyle bir düşüncede iki temel yanlışlık bulunmaktadır:
n Daha fazla, mutlaka daha iyi demek değildir. Hatta şayet sonuçta kalite etkilenecekse, bunun tersi doğrudur. Compaq Bilgisayar Şirketi, bilgisayar imalatı için tamamen yeni bir fabrika kurdu. Tavanda bütün işçilerin görebilecekleri şekilde, imal edilen bilgisayarların sayısını gösteren büyük monitörler asılıydı ve işçiler her dakika kaç bilgisayar imal edildiğini görebiliyorlardı. Daha fazla çalışıp, daha fazla mal imal etmeleri durumunda, ücretleri de artacaktı. Sonuç: Üretim arttı, kalite düştü. Yönetim, monitörleri kaldırıp, işçilerin önce kaliteye önem vermelerini istedi. Üretim düzeyinde bir miktar düşüş oldu, fakat kalite yükseldi. Depoya kaldırılan monitörler, rakamların şirket başarısının anahtarı olmadığını hatırlatan birer yadigâr oldular.
n Kendilerine ne kadar baskı yapılırsa yapılsın, ne türde ödüller verilirse verilsin, sistem içinde çalışmakta olan bireyler, kontrollerinin ötesindeki şeyleri değiştirme hususunda çaresizdirler. Çoğu zaman olduğu gibi, şayet sorunların ana sebebi sistem ise, ancak sisteme yönelik eylemler gerçek ilerleme sağlayabilir. Gelişmenin motoru dış motivasyondan ziyade, iç motivasyondur. Bu da rekabet halinde değil, işbirliği içinde sağlanabilir. İşbirliği ise, bildiklerini öğretmekle başlar. Bildiğini kendine saklayan, insanların güvenini sağlayamaz. Hocalık, bütün kapıları açan tılsımlı bir anahtardır.
HEDEFLERDE AYAK DİREMEYİN
Tüm bu gerçeklerin anlaşılması ciddi bir aydınlanma, bir “iç öğrenim” sorunudur. Sürekli bir öğrenme/öğretme arayışı içinde olmayanlar, kendilerini geliştirdiklerini düşünseler bile, Sistem''i geliştiremezler. Gelişmeyen bir sistem içindeyse, insanların gelişmesi çok sınırlı kalır. Bir otomotiv parçaları şirketinin başkanı olan Richard Gordon, bu hususta Dr. Deming''den aldığı dersi şöyle özetliyor:
Deming''in "Yönetim için 14 İlke"sinin sonuncusu, yani, “şirketin dönüşümünü sağlamak için şirketteki herkesin çalışması gerektiği” fikri, bu süreçte kişisel dönüşümün de meydana gelmesi demektir. Bu da 13. ilkenin ruhuna uygundur: “Şirketler bir kişisel-gelişim programı yerleştirmelidirler.” Kişisel gelişime dair kitaplar okumak suretiyle iletişim kabiliyetimin geliştiğini ve işletmedeki etkinliğimin arttığını fark edince, bu gelişimi elemanlarımla paylaşmak istedim. Bu maksatla şirketin yemek salonuna bir kitaplık ilave ettim.
Buradan bizim "Öğren ve Kazan" (Learn and Earn) adlı programımız ortaya çıktı. Bu programda, kitap okuyup kaset dinlemek ve seminerlere katılmak, sonra da öğrendiklerini yönetime rapor etmek karşılığında çalışanlara belirli bir ödeme yapılmaya başlandı. (Rapor başına 30$ filan.) Bazı kitapların okunması mecburi tutuldu. Mesela, her çalışan, işe girişinin ilk 90 günü içinde "Ahlâkî Yönetimin Gücü"nü okumak zorundaydı.
"Öğren ve Kazan" programı, Deming''in ilk ilkesinin uygulanmasını da kolaylaştırıyordu: “Şirketler hedeflerinde ayak diremelidirler.” Hepimiz aynı şarkıyı söylüyoruz şimdi. Sonuçta, sadece müşterilerle olan iletişimde değil, şirket-içi iletişimde de mesafe kaydedildi. Elemanların iletişim kabiliyetinin gelişmesi, Deming''in 8. ilkesi olan korkuyu yok etti; 9. ilkede yer alan, departmanlar arası duvarları yıktı; ve daha başka yenilikleri mümkün kıldı. Mesela, her ay bütün çalışanların katıldığı "Yuvarlak Masa" tartışmalarımız var. Finanstan üretime kadar bütün meseleleri tartışıyoruz. Şayet böyle bir şeyi iletişim becerilerimizin gelişmesinden önce denemiş olsaydık, herkes savunmaya çekilir ve hiçbir şey değişmezdi.
Gelişen iletişimin mümkün kıldığı diğer bir yenilik de, zam yapılmasına ilişkin "Peer Review" sürecidir. Geçmişte, ücretine zam talebi olan eleman, müdürünün huzuruna çıkar ve talebini bildirirdi. Şimdi, çalışanın durumu ele alınmadan önce, uyulması gereken belirli kıstaslar var. Ücret zamları “işte hedeflenen amaçların gerçekleştirilme derecesine, iştirak edilen seminer veya okunan kitap sayısına” bağlı hale getirildi. Eleman, doldurduğu zam formunu amirine ve beraber çalıştığı bir veya iki yöneticiye veriyor. Sonra, grup bir araya gelerek ilgilinin ücretine zam yapılmasının uygunluğunu gözden geçiriyor. Böylece, zam yapılmasının gerekli olduğuna veya olmadığına dair sorumluluğun yükü bizzat çalışanların omuzlarına yüklenmiş oluyor.
Peki, bu kadar kurallara boğulmak iyi midir? "İstisnalar Kaideyi Bozmaz" programımızı unutuyorsunuz. Şayet şirket kurallarından herhangi birine uyulmaması gerekiyorsa, herkesin oyuna sunulur bu. Öyle sanıyorum ki Deming''in düşüncesinin en güzel çiçeğidir bu. İşletmeyi kuralların kölesi haline getirmek değil, özgür bir ortam içinde "paslaşarak" kazanç sağlamayı hedefliyor o.
Kemal Tahir olsaydı, bu yazıyı şöyle bitirirdi: İşte böyle İnebollu, senin hedefin ne?
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.