Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Birkaç hafta önceki bir yazıyı şöyle bağlamıştık: Kafanı çalıştır, paranı çalıştır, adamını çalıştır. Araya başka yazılar girince "parayı çalıştırmaya" sıra gelmedi. Bazı meraklı okuyucular bu ''netameli'' konudan özellikle uzak durduğumu düşünmüş olacaklar ki, boyuna sorup durdular. Eğer yazmayı düşünmüyor olsaydım zaten bu konuya girmezdim. Bir toplumda en mühim meseleler ''netameli'' sayılıp tartışılmıyorsa, karanlık bir vadide yol alınıyor (daha doğrusu, alınamıyor) demektir.

Öncelikle şunu bilmeliyiz ki, küresel sistemde kâr bölgesi artık üretim ve ticaret değil, finanstır. Rızkın değilse de kazancın onda dokuzu finanstadır. Ülkeler arası bir günlük para işlem hacmi 3.5 trilyon dolara yaklaşıyor. Bunun sadece 30 milyar doları "gerçek" mal ve hizmetlerin alım satımıyla alakalıdır. Geriye kalanı, emtia veya hisse senetleri üzerindeki spekülatif ticarettir.

Geçen Pazar günü Zaman gazetesinin başlığı şuydu: "Finans devleri bakliyata yönelince fiyatlar katlandı." Haber şöyle devam ediyordu: "Amerika kaynaklı küresel krizle boğuşan dünya ekonomisi, gözünü tarıma dikti. Gıda fiyatları bütün ülkelerde hızla artıyor. Pirinç başta olmak üzere bakliyat fiyatları neredeyse ikiye katlandı. Uzmanlara göre bunun 3 temel sebebi var: Kuraklık sebebiyle ürün rekoltesinin düşmesi, tarım alanlarının biyolojik yakıt ürünlerine ayrılması ve hisse senedi piyasalarından ayrılmaya başlayan uluslararası fonların emtiaya yönelmesi."

Bakliyattan önce fonlar metallere yönelmişti. Bunun üzerine bakır fiyatları 2001''de 1500 dolardan, 2008''de 8500 dolara; alüminyum fiyatları 1500 dolardan 3000 dolara; çinko fiyatları 700 dolardan 2300 dolara yükseldi. Petrolün fiyatı ise 20 dolar civarından 110 doların üzerine çıktı. Altın 270 dolardan 1000 dolara fırladı.

Peki, ne yapalım? Biz de bu spekülatörler kervanına mı katılalım? Tercihinize karışmam, sadece bu kervanın yıkıcı etkilerinin farkında olalım ve tedbir alalım diyorum. Aksi halde, maldan kazanır, fakat paradan kaybederiz.

1. Öncelikle "paranın fırsat maliyetinin" farkında olalım. Anadolu girişimcilerinin çoğu bunu bilmez. Mesela bir işe 10 milyon YTL öz sermaye koymuştur. Kendisine ait arazi veya binayı kullanmıştır. Ve diyelim ki brüt 4 milyon YTL para kazanmıştır. Sermaye koymayan ve kiralık binada iş yapan başka bir girişimci ise benzer işten 2 milyon YTL kazanmış olsun. 10 milyon liranın alternatif getirisi (mesela söz konusu dönem boyunca kazanabileceği faiz) ve kullanılan binanın kira geliri 2 milyon liradan fazla ediyorsa, ikinci girişimcimiz daha başarılıdır. "Ben zaten faize para yatırmam ki!" demek durumu kurtarmaz. Faize yatırmayabilirsin, fakat hesabını alternatif bir getiriyi (faizden başka bir şey de olabilir bu) hesaba katarak yapmak zorundasın. Aksi halde, paranı iyi çalıştırmıyorsun demektir. Sakıp Sabancı derdi ki: "Sanayiciliğin yarıdan azı mal üretmek; yarıdan çoğu ise parayı idare etmektir."

2. İkincisi, küresel paraların ve önemli metaların fiyatlarındaki muhtemel dalgalanmaları ciddi biçimde takip edelim. Danışmanlık yaptığım şirketlerin bir kısmında, yönetimle ilgili genel tedbirlerden ziyade bu gibi makro-ekonomik gelişmelere vakit ayırıyoruz. Diyelim ki çelik koltuk imal ediyorsunuz ve 15 milyon dolarlık bir sipariş aldınız. Malı 6 ay sonra imal etmeye başlayacak ve 8. ayda teslim edeceksiniz. Bu iş için Almanya''dan 5 milyon avroluk (bugünkü pariteyle 8 milyon dolarlık) çelik almanız gerekiyor. Şayet hemen alırsanız, ya 8 milyon doların 6 aylık alternatif getirisinden mahrum kalır veya borçlanıp 8 milyon dolara 6 aylık faiz ödersiniz. Ayrıca o kadar çeliği 6 ay depolamanız gerekiyor. Eğer çeliğin tam 6 ay sonra imalathanenizde olmasını istiyorsanız, iki şeyi garantiye almalısınız: 1. Çeliğin fiyatı. 2. Avro/Dolar paritesi. Aksi halde, işten kazanır, spekülatif dalgalanmalardan dolayı kaybedebilirsiniz. Koltuk satışından elde ettiğiniz kârın bir kısmından vazgeçip, 6 ay sonraki çelik ve avro ihtiyacınızı bugünden sağlama bağlamalısınız. (Bu spekülasyon değil, tam aksine, bir spekülatörler okyanusunda küçücük bir dala tutunmaktır.)

3. Kısa vadede kasanızda biriken nakit fonları değerlendirecek bir sistem geliştirmelisiniz. Kumar tutkusundan uzak, fakat risksever bir sistem. Risk, hesaplanabilir ve göze alınabilir tehlike demektir.

4. Kafanız karıştıysa ve işin içinden çıkamıyorsanız, size bir uzman önerebilirim!

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...