Tamahkârla sahtekâr

Çok ortaklı şirketleşme modelini çok önemsediğimi bilen bazı dostlar, medyadaki malûm yayınlardan sonra takılmaya başladılar. "Senin çokortaklılar malı götürüyor galiba!" diyenlerin sayısı giderek artıyor. Onlara sadece sapla samanı birbirine karıştırmamaları gerektiğini söylemekle yetiniyorum. Hakiki çokortaklı şirketlerle, tamahkâr-sahtekâr ortaklıklarını aynı kefeye koymak şaşkınlık değilse, kötü niyetin ifadesidir. Mark bazında yüzde 40 kâr beklentisiyle Alman bankalarından faizle para alıp birilerine teslim edenler varsa, bunları tavsif edebilecek tek kelime tamahkârlık; onlara bu vaadde bulunanların vasfı ise sahtekârlıktır. Kayseri''de duyduğum bir kelam-ı kibar, "Tamahkârla sahtekâr çabuk anlaşır" diyordu. Çabuk anlaşır ve çabuk bozuşurlar!

Birkaç ay önce, Konya''da İttifak Holding''in 10. kuruluş yılını kutlarken, bu tür girişimleri Anadolu insanının kendi rüyasını yaşama irâdesine bağlamıştım. On yıl gibi çok kısa bir zamanda, başta Konya olmak üzere, Anadolu''nun birçok yöresinde akılalmaz bir iktisadî hamleye şahit olduk. Bu hamlede devlet yok, büyük sermaye yok, yabancı şirketler yok. Tamamen Anadolu insanının eseri... Şuurlu bir insan topluluğu, "Biz buradayız!" diye sesleniyor tarihe.

"Her kültür kendi rüyası içinde yaşar," diyor Lewis Mumford. Başka kültürlerin rüyasını yaşayanlar kaybolur, tarihin öznesi değil malzemesi haline gelirler. Şu meseldeki yerlinin şuuru ne kadar derin: Beyazlar, Amazon bölgesinde keşif gezisine çıkmışlardır. Sık ağaçlarla kaplı, son derece karışık bir bölge. Yanlarında çat pat İngilizce bilen yerli bir rehber. Yüksekçe bir tepedeki kocaman bir ağaca işaret levhası asarak, kaybolmaları halinde buraya gelmeleri gerektiğini söylerler. Tabiî, birkaç saat sonra yollarını şaşırırlar. "Galiba kaybolduk!" tarzında mırıldanmalar başlar. Yerli pek bir anlam veremez mırıltılara. Sonunda korkularını açığa vururlar: "Hey, kaybolduk galiba. Bir şeyler yapmak lâzım." Yerli afallamıştır: "Kayıp mı olduk? Nasıl olur? Biz burada değil miyiz?" "Buradayız ama, kaybulduk işte!" Yerli kızmaya başlar: "Buradaysak, nasıl kaybolmuş olabiliriz?" Kızgınlık sırası Beyazlardadır: "Taş kafalı! Söyle bakalım, işaret ağacı nerede?" Yerli rahatlar: "İşaret ağacı kayboldu desenize!"

İki yüzyıldır ağaçlarımıza boyuna işaret levhaları çakılıyor: Avrupalılık, çağdaşlık, lâiklik, liberal kalkınmacılık... Anadolu insanı, bu levhalara bakmaya ihtiyaç duymadığını, bunların saptırıcı işaretler olduğunu haykırıyor. "Kaybolmadık, buradayız!" diyor. İşaret levhalarını kaybedenlerse telaş içinde. Bütün insanî değerleri rafa kaldırıp, imtiyazlarını barbarca korumaya çabalıyorlar.

Anadolu''daki özgün sermaye örgütlenmesini, bir medeniyet dönüşümünün habercisi olarak selamlamak istiyorum. Bu ilk anda şaşırtıcı gelebilir. Ama İslamın klasik çağındaki medeniyet genişlemesinin temel aracının tüccar-âlimler olduğunu göz önüne alırsak, hiç te yeni ve şaşırtıcı değildir. Belçikalı büyük iktisat tarihçisi Henri Pirenne, her devrin girişimcileri farklı bir zümredir diyordu. Anadolu''nun yirmibirinci yüzyıldaki ana girişimcileri bu kollektif şahsiyetler olacaktır. (Pirenne''nin tezini ve bu husustaki görüşlerimi bir sonraki yazıda sunacağım.)