Şehirleri güzelleştiren Bilge Mimar

Kutsal kitaplarda anlatıldığı gibi, Ademoğulları şeytanın kışkırtmasıyla, atalarının yasak meyvayı tatmalarının sonucu, yitirdikleri Cennet''i dünyada bulacaklar. İnsanlık ailesi, atalarının sürüldüğü Cennet''in güzelliklerini dünyaya yansıtarak, hayatı herkes için yaşanır kılmadıkça, şeytanın saldırılarından kurtulamaz. Melek ve şeytan, ikisi birlikte insanın dışında değil, içindedir.

İnsanlığın atalarının Cennet''ten sürülmelerinde olduğu gibi: “İnsan insanın kurdu” değil, “şeytan insanın kurdu”dur. İnsan içinde yaşadığı evin, merkezinde yaşadığı şehrin, bağrında varlığını sürdürdüğü tabiatın bilincinde olmazsa, dünya bir Cehennem''e dönüşür. Günün insanı içindeki her şeytanı, bir melekle denetemezse, kendisine bir emanet olarak verilen dünyayı güzelleştiremez.

Türk toplumu, bütün ömrünü Anadolu''nun güzelliklerine güzellik katmaya adamış, insanın görev ve sorumluluklarının başında, dünyada “her şeyi kendi yerine koymak” gelir diyen, “Bilge Mimar”, Turgut Cansever''i yitirdi. Değerli Mimar Cansever, İslam Peygamberi''nin “insanın dünyadaki esas vazifesi dünyayı güzelleştirmektir” sözünü, düşünce ve eylem dünyasının belirleyici ilkesi olarak gördü. O mimarlığı iman için bildi.

Ben Cansever''i ilk defa seksenli yılların başında, Cidde''de Kral Abdülaziz Üniversitesi''nin Mimarlık Bölümü''nde verdiği bir konferansta tanımıştım. Cansever, Doğu ve Batı''nın mimarlık mirasında ev, şehir ve kültüre bakışlarındaki farklılıkları, Sinan ile Frank Lloyd Wright ve Le Corbusier''den yola çıkarak, çok yalın ve çarpıcı bir dille anlatmıştı.

Cansever''e göre evleri, çarşıları, çeşmeleri, camileri, hanları, hamamları ve gezinti alanlarıyla “şehir, insanın, hayatını düzenlemek üzere meydana getirdiği en önemli, en büyük fiziki ürünü, insan hayatını yönelten, çevreleyen yapıdır”, ve “her türlü üretimin yapılması, iktisadi, hukuki, idari ilişkilerin düzenlenmesi için gereken bilginin geliştirilmesi, genç nesillerin eğitimi de şehir ortamında gerçekleşir”.

Türk toplumunun Anadolu''daki bin yıllık kültüründe şehir iki dünya arasındaki uyum ve düzenin sağlandığı varoluş alanıdır. Şehirler, bütün boyutlarıyla hayatı kuşatan yapılarıyla şehir, kültürler de, güzellikleri özendiren ve çirkinlikleri önleyen şehirleriyle kültür olurlar. Yapılar şehirlerin, şehirler de, kültürlerin vitrinleridir.

Mimarlıkta, dünyasız ötedünya, ötedünyasız da dünya olmayacağı, en yakın ve en açık biçimde camilerle anlatılır. Yitirilen Cennet, Süleymaniye''de Allah''ın birliğinin simgesi olan, büyük kubbenin altındadır.

Süleymaniye''ye Haliç''in karşı yakasından bakıldığında, yeryüzünde değil, gökyüzünde inşa edilmişcesine güzel görünür.

Süleymaniye bakan, atalarının yitirdiği Cennet''i görür.