Derviş, Özkan ve Halk Bankası

Meclis, Memurin Muhakemat Kanunu''nu, sorumlu bürokratlar kolayca yargılanabilsin diye değiştirdi. Uzun bir süreç biraz daha kısaldı. Ama sonunda mutlaka âmirin izni gerekiyor.

Evvelki gün gazetelerde, eski Halk Bankası Genel Müdürü Yenal Ansen''in yargılanabilmesi için, Kemal Derviş''in izin vermediğini okuyunca, Hüsamettin Özkan''ın perde arkasındaki rolünü hemen anladım. Bankalar Yeminli Murakıpları''nın raporlarına rağmen, Hüsamettin Özkan, olayların üzerini örtmüş, dosyalar yargıya intikal edince de, bir yandan Hazine''den sorumlu bakan Güneş Taner''e, bir yandan da Mesut Yılmaz''a baskı yaparak, dosyaların mahkemeden geri alınmasını sağlamıştı.

Aslında Halk Bankası''nda hangi usulsüzlük ve yolsuzluk yapılmışsa, bunun 1997 yılından itibaren sorumlusu Özkan''dır. Özkan, kendisi hakkında verdiğimiz soruşturma önergesini cevaplandırırken, bakanlık döneminde Halk Bankası''nın "hiç kimseye kredi kullandırmadığını" açıkladı.

Oysa, daha önce açılan ve bilahare donuklaşan krediler ile diğer usulsüzlükler takibe alınmış mıydı? Yoksa dosyalar yargıdan mı kaçırılmıştı? Esas konu bu.

Hüsamettin Özkan''ın Güneş Taner ve Mesut Yılmaz''a gönderdiği yazıları okuyup, Özkan''ın, Halk Bankası Genel Müdürü Yenal Ansen''i himaye edip etmediğine siz karar verin.

Çölaşan''ın yazısı

4 Mart 1998''de Güneş Taner, Bankalar Yemin Murakıplarınca kaleme alınmış, 15 Ocak ve 5 Şubat 1998 tarihli Halk Bankası raporlarını Hüsamettin Özkan''a gönderiyor. Ve iddialar hakkında ayrıntılı bilgi istiyor. Bunun üzerine, Özkan, Halk Bankası Genel Müdürü Yenal Ansen ve arkadaşlarını suçlayan söz konusu raporları, Halk Bankası yönetimine yolluyor. Her bir raporla ilgili 14 Nisan 1998 tarihini taşıyan ayrı ayrı cevap yazıları, Hüsamettin Özkan''a ulaşıyor.

Bu arada, söz konusu raporlar ve benzerleri Hürriyet gazetesine intikal ediyor ve 4 Nisan 1998''de Emin Çölaşan''ın sütununda "Bir Devlet Bankası Nasıl Soyuldu?" başlığı altında bir yazı yayınlanıyor.

Hazine''den sorumlu Devlet Bakanı Güneş Taner, Hüsamettin Özkan''a 22 Nisan 1998 tarihli bir yazı daha yazarak, 4 Mart''taki yazısına halâ cevap alamadığını belirtiyor; Halk Bankası hakkında Yüksek Denetleme Kurulunca 1996''da hazırlanan raporu da ilişikte Özkan''a gönderiyor.

Özkan 27 Nisan''da Güneş Taner''e cevap veriyor; gecikmenin, kapsamlı raporların Halk Bankası yönetimi tarafından incelenmesinden ve araya giren 10 günlük bayram tatilinden kaynaklandığını belirtiyor.

* * *

Peki neydi rapordaki suçlamalar. Bunları da Emin Çölaşan''ın 4 Nisan 1998 tarihli yazısından alalım:

"Elimde iki Bankalar Yeminli Murakıbı tarafından yazılmış üç rapor var. Yazan devlet görevlilerin isimleri Zafer Dedemen ve İbrahim Aydınlı. Raporların tarihi 15 Ocak, 23 Ocak ve 5 Şubat 1998. Yani mürekkebi henüz kurumamış devlet belgeleri. Bu raporlarda bir devlet bankası olan Halkbank ele alınıp irdelenmiş. Bazı hesaplar, belgeler, bankanın olağanüstü zararı açığa çıkarılmış. Devlet bankasının parasıyla özel Paris turları yapılıyor, tur için otobüsler kiralanıyor. Yapılan incelemede, aşağıda dökümünü verdiğim malların da devletin parasıyla yurtdışından satın alındığı ortaya çıkıyor: Gömlek, oyuncak, sprey, deodorant, örgü, çorap, el çantası, parfüm, puro, içki, şampuan, jel, vitamin... Rapordaki liste sayfalar boyu devam ediyor.

Bankalar Yeminli Murakıbı Zafer Dedemen ve İbrahim Aydınlı tarafından hazırlanan 5 Şubat 1998 tarihli raporda aynen şu ifade yer alıyor: ''Yöneticilerin, usulsüz harcamaları, banka genel giderlerinden karşıladıkları anlaşılmıştır. Bu işlemlerin 1995 yılında göreve getirilen ve halen görevde bulunan yönetimle birlikte yoğunlaşmaya başlaması ve özellikle 1996 ve 1997 yıllarında suistimal (yolsuzluk) derecesinde hız kazanmış olması dikkat çekicidir. Bu paraların rayiç bedel üzerinden ilgililerden tahsili gereklidir. Banka Yönetim Kurulu Başkanı Yenal Ansen ile Genel Müdür Yardımcısı Barbaros Olcay, banka mali kaynaklarını, kendilerinin veya üçüncü kişilerin çıkarları doğrultusunda kullanabilmek için, gerektiğinde gerçek dışı vergi ve beyanlara dahi başvurabilmişlerdir. Bazı zamanlar çok küçük sayılabilecek tutarlar için bile bu şekilde gerçek dışı bildirimlere başvurulmuş olması, adı geçen kişilerin güvenilirliği konusunda çekince düşülmesini gerektirmektedir. Bu nedenle bankanın trilyonlarca liraya ulaşan kaynaklarını yönetme yetkisinin güvenirlilikleri konusunda şaibe oluşan bu kişilere bırakılmasının ciddi sakıncalar yaratabileceği ve ağır bir sorumluluk gerektirdiği düşünülmektedir.''"

Özkan''dan Taner''e

Ortada böyle ağır suçlamalar varken, acaba neden Hüsamettin Özkan hep ağırdan almış? Üstelik, Yenal Ansen ve arkadaşlarını korumaya çalışmış? Sadece iyi niyetinden mi? Yoksa bu iyi niyetin arkasında başka şeyler de mi var?

İşte Özkan''ın "Gizli" damgasıyla Güneş Taner''e gönderdiği yazıdan bazı bölümler:

"İlgili yazınız ekinde gönderilen Yüksek Denetleme Kurulu raporu sureti, kamu kurumlarında kanun gereği yürütülen Türkiye Büyük Millet Meclisi olağan denetimiyle ilgili olup, kendi yasal prosedürü içinde sürekli yürütülen bir işlemdir. Bu nedenle, yasama organı olan TBMM''nin yetki ve görevleriyle ilgili olan bu konunun, idari bir işlem olan bankaların denetimiyle karıştırılmasının, yetki yönünden, anlamlı ve tutarlı görülmemesi gerektiği düşünülmektedir. Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulu Başkanı''nın, halen bulunduğu göreve gelmeden önce Halkbank''da çeşitli görevlerde bulunduğu, banka ile yakın ilgisinin ve banka çalışanları ile yoğun temasının halen de devam ettiği hususlarının da gözönünde bulundurulmasının zorunlu olduğu kanaatindeyiz.

...Halkbank''ta saptanan mali yapıya ilişkin sorunların, ülkemiz kamu bankacılığının genel yapısı ve çerçevesi içinde değerlendirilmesinde yarar bulunmaktadır.

...Söz konusu raporlarda belirtilen yasaya aykırılık (isnad edilen suçlar), yöneticiye tanınan takdir hakkının kullanılması ile suistimal arasındaki ince ayırımda yer almakta, diğer bir kısım ise (kayıt tesisinde hata gibi) düzeltilmekle ortadan kalkabilecek nitelikteki usulsüzlük ve ihmallerle ilgili görünmektedir. Konaklama ve oto kiralama ile ilgili örneklerin, yurdumuzda uygulanan harcırah sisteminin, ülkenin temsili ile bağdaşmayan yetersizlikleri nedeniyle ortaya çıkmış olması muhtemeldir. Nitekim son yıllarda, kamu üst yöneticilerinin yurtdışı konaklama ücretleri (otel) ile şehiriçi ulaştırma (taksi ya da şoförlü oto kiralama gibi) giderlerinin, genelde TC Merkez Bankası veya diğer kamu bankalarınca karşılanması yönündeki uygulamanın yaygınlaşmaya başladığı bilinmektedir. Yine mevduat toplamaya dayalı bireysel bankacılık uygulamasında, rekabet gereği, ayırım gözetilmeksizin, müşterinin memnun olacağı her türlü hediyenin (parfüm, çocuk oyuncağı vb dahil) bankalarca satın alınıp, müşterilerine dağıtılması da mümkün olabilmektedir.

...Yapılacak objektif değerlendirmenin sonuçlarına göre, bankaya ödetilmiş kişisel harcamalar varsa, bunların ilgililerine tazmin ettirilmesi, kayıt hata ve usulsüzlükleri varsa, düzelttirilmesi, yetki aşımları varsa bunların bir üst yetkili makamın takdirine sunulmasının sağlanması ve takdir hakkı kapsamına giren hususların ise emsal bankaların uygulamalarına da bakılarak, hakkaniyete uygun bir sonuca bağlanmasının daha doğru olacağı şüphesizdir.

Raporlarda yasaya aykırılığı ileri sürülen olay ve işlemlerde, kasıt bulunup bulunmadığının belirlenmesi de, ayrı bir inceleme ve değerlendirme konusu oluşturmaktadır. Burada, üzerinde özen ve önemle durulması gereken husus, olaylara tek taraftan bakmak yerine, gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için, savunma hakkına da gereken saygının gösterilmesi olmalıdır. Bunun sonucunda, gerçekten bilerek ve isteyerek yapıldığına kanaat getirilen suistimaller varsa, Bakanlığımca bunların gereğinin yapılacağından kuşku duyulmamalıdır. Ancak, bankaların denetimiyle görevli olanlardan, objektiflik ve tarafsızlıklarını yitirdikleri, yetkilerin arkasına sığınıp, görevlerini kişisel zaaflarına alet ettikleri belirlenenler için de, makamlarınca aynı duyarlılığın gösterilmesini beklediğimi belirtmek isterim." (Hüsamettin Özkan – 4.5.1998)

Özkan''dan Yılmaz''a

Hüsamettin Özkan, Güneş Taner''in istifasından sonra, Hazine''nin Başbakan Mesut Yılmaz''a bağlanması üzerine, ona da bir yazı göndererek Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı''na iletilen raporların geri alınmasını istemiştir. 15.12.1998 tarihini taşıyan ve Başbakanlık makamına yazılan yazının önemli bölümlerini aşağıda veriyoruz:

"...Halkbank''la ilgili bazı dosyaların, (Bakanlığımın bilgisine hiç sunulmamış olanlar da dahil) yetkili merci olan Bakanlığımın bilgisi ve onayı dışında Cumhuriyet Başsavcılığı''na intikal ettirildiği öğrenilmiştir. Halkbank ile ilgili konularda yetkili merci olan Bakanlığımın bilgisi dışında, raporların savcılığa intikal ettirilmesi, daha önce Halkbank''ta çalışmış olan Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı Bankalar Yeminli Murakıpları Kurulu Başkanı''nın, mesleki yeterliliği ile ilgili değilse, Banka Genel Müdürü ile eski dönemden kaynaklanan husumeti ile ilgili olabileceği düşünülmektedir. Halkbank''la ilgili olarak, Bakanlığımın bilgisi ve onayı olmaksızın yetkisiz bir şekilde işleme konulmuş, ancak, henüz iade edilmemiş bulunan tüm dosyaların, Cumhuriyet Başsavcılığı''ndan geri istenerek, bu raporda eleştirilen konuların emsal kamu bankalarının benzer uygulamalarında yapılan işlemler de gözönünde tutulmak suretiyle, objektif ve tarafsız bir şekilde yeni baştan değerlendirilmesinde büyük bir ihtiyaç bulunmaktadır. Böylece ''yasaya aykırılık''la, ''usulsüzlük'', ''görevin kötüye kullanılması'' ile ''takdir hakkının geniş yorumlanması'' arasındaki ince ayırım ortaya çıkacak ve bunların kasten karıştırılarak yanıltıcı sonuçlara varılmasından kaynaklanan tutarsızlık önlenmiş olacaktır." (15.12.1998)

Kim izin vermiyor?

Hem Güneş Taner''e, hem de Mesut Yılmaz''a yazılan yazılardan da anlaşılacağı üzere, Hüsamettin Özkan, Yenal Ansen ve ekibini ısrarla himaye etmeye çalışmıştır. Raporu yazanları, özellikle Bankalar Yeminli Murakıpları Başkanı''nı, Yenal Ansen''e duyduğu husumet yüzünden, bu iddiaları ortaya atmakla suçlamıştır. Ansen''in görevi kötüye kullanmaktan ziyade, takdir hakkını geniş yorumladığını ihsas ederek, ona sahip çıkmıştır. Aynı zamanda, raporu yazan ve adliyeye intikal ettiren murakıpların da cezalandırılmasını, Hazine Müsteşarlığı''ndan istemiştir.

1998 başında yazılan murakıp raporları, ancak, konu yoğun bir biçimde kamuoyuna intikal edince ve muhalefetin diline düşünce, 2000 yılı sonunda işleme alınabilmiştir.

Hüsamettin Özkan aleyhine verdiğimiz önergede bütün bu hususlara temas etmiş ve meseleye Meclis''in el koymasını istemiştik.

Bakıyoruz himaye halâ devam ediyor. Yenal Ansen''in yargılanmasına Derviş izin vermiyor. Acaba Derviş''e de Hüsamettin Özkan mı izin vermedi?