İdam ve demokratikleşme

Yargıtay''ın Abdullah Öcalan''ın idam kararını tasdik etmesiyle birlikte, davada ikinci merhale de aşıldı.

Şimdi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''nin alması beklenen yürütmeyi durdurma kararının, Türkiye''yi bağlayıp bağlamayacağı tartışılıyor.

Burada görüşler muhtelif. Türkiye, idamı yasaklayan 6''ncı ek protokolü imzalamadığı için, Avrupa''ya karşı bu konuda açık bir taahhüde girmiş değil.

Bununla beraber, 1980''den sonra hiç bir idam cezasının Meclis tarafından gündeme alınmaması dolayısıyla, Yasama Organı''nda idam aleyhinde bir iradenin ortaya çıktığı söylenebilir.

Geçmiş yıllarda, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''nde, avukat olarak Türkiye''yi temsil eden Prof. Bakır Çağlar, bir "idam moratoryumundan" söz ediyor.

1991 yılında, İlkay Çınar adlı idam mahkûmu, -cezası infaz edilmediği, affa da uğramadığı için- "ölüm koridorunda beklemenin" bir tür işkence olduğu iddiasını ileri sürdü. Türkiye Cumhuriyeti Devleti, kendisini savunurken, "1984 Ekim ayından bu yana oluşan siyasi irade uyarınca, TBMM''nin idam cezalarını onaylamadığını" belirtti; böylece, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önünde bir nevi taahhütte bulundu

Mahkeme, "1984''ten itibaren TBMM''nin, idam cezalarının yerine getirilmemesi konusunda, açık ve sürekli bir siyasi irade sergilediğine" dikkat çekti ve Türk Devleti''ni haklı gördü..

Prof. Bakır Çağlar''a göre, "Bu moratoryum, Türkiye Cumhuriyeti''ni bağlar. İdam kararı verilse bile infazı mümkün değildir."

Apo''nun Kenya''da bize tesliminin perde arkasında, Türkiye''nin idam karşısındaki tavrı rol oynamış olabilir. Hukuki olmasa bile, manevi bir taahhüt altındayız.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, yürütmeyi durdurma kararı aldığı takdirde, Meclis''in, yangından mal kaçırır gibi, kararı onaylaması ihtimalini çok zayıf görüyoruz.

30-40 infazın beklemede olduğu düşünüldüğünde, Apo''nun idamını süratlendirmek pek o kadar kolay değil.

Elbette, şehit aileleri var. Onların acılarını biz de paylaşıyoruz. Acının, öç alma duygusu yaratması doğal. Ama, iç savaşın, terörün bitmesi, gözyaşlarının dinmesi için, Apo''nun idamından vazgeçilmesi gerekirse, bu seçenek denenmeye değmez mi acaba?

Bir yanda şehitler, öte yanda Avrupa Birliği üyeliği ve çok daha önemlisi, barış ihtimali.

Bence hadiseye, Türkiye''nin menfaatleri neyi icap ettiriyor diye bakmalıyız.

Artık "yakan top" yargıdan siyasetçinin eline geçtiğine göre, karar hukuki değil, siyasi bir nitelik taşıyacaktır.

Avrupa Birliği''ne üye olmak adına veya, barış ve huzur gelir umuduyla, idam cezasından feragat edilmesi düşünülebiliyor. Ya diğer konulardaki noksanımız?

Yılmaz Hükûmeti, Batı''dan gelen ısrarlı talepleri de göz önüne alarak 23. 2. 1998 tarihinde, Türk Ceza Kanunu''nun bazı maddeleri ile Terörle Mücadele Kanunu''nun 8''inci maddesinde değişiklik yapılmasına dair bir kanun tasarısı hazırlamıştı.

Bu tasarının genel gerekçesinde amaç şu şekilde anlatılıyordu:

"55''inci Cumhuriyet Hükûmeti Programı''nda düşünce ve anlatım özgürlüğünü gerçekleştirmenin toplumsal hayatın vazgeçilmez ilkelerinden sayıldığı belirtilmiştir. Anayasa''nın anılan hükümleri ve Hükûmet Programı''nda öngörülen hedef doğrultusunda düşünce ve anlatım özgürlüğünün sınırlarının genişletilmesi, toplumsal bir istek olarak ülkemizin gündemine girmiştir. Bu çerçevede İnsan Hakları Koordinatör Üst Kurulu, Türk Ceza Kanunu ile Terörle Mücadele Kanunu''nun düşünce ve anlatım özgürlüğü ile ilgili başlıca maddelerinde değişiklik yapılmasına yönelik bir kanun taslağı hazırlanmasını kararlaştırmıştır. Öte yandan şartla salıverilmiş hükümlülerin geri kalan süre içinde işledikleri kasıtlı bir cürümden dolayı şahsi hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilmeleri halinde, şartla salıverilme kararlar -mahkûmiyet sürelerine bakmaksızın ve bir oran gözetmeksizin- geri alındığından, Türk Ceza Kanunu''nun 17''nci maddesine yönelik değişiklik istekleri de yoğunlaşmıştır. Anayasamızın 13''üncü ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi''nin 10''uncu maddelerinde öngörülen hükümler çerçevesinde Türk Ceza Kanunu''nun 17, 159 ve 312''nci maddeleri ile Terörle Mücadele Kanunu''nun 8''inci maddesinde yeniden düzenleme yapılması, ülkemizde demokratikleşme yolunda da önemli bir adım olacaktır."

Herkesin hatırlayacağı üzere, Eşber Yağmurdereli''yi kurtarmak amacıyla hazırlanan bu tasarı, RP''li Belediye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan''ın mahkûmiyeti ile birlikte rafa kalktı.

24. 8. 1999 tarihinde, Anap Bursa milletvekili, Anayasa Komisyonu Başkanı Yalçınbayır, iç tüzüğün 77''nci maddesi uyarınca Yılmaz Hükûmeti''nin kanun tasarısını yeniledi.

Tasarı, 27. 8. 1999''da Anayasa Komisyonu''na gönderildi.

Apo hakkındaki idam kararı da Adalet Komisyonu''na gönderilecek. Komisyon, bir kanun biçiminde düzenlenen idam kararını ya kabul edecek veyahut etmeyecek.

İdamda, Avrupa Birliği''nin talebi veya demokrasi gibi argümanlar kullananlar, özgürleşme yolundaki diğer adımları görmezden gelmemeli. Burada sözümüz bilhassa DSP''ye.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''nin baktığı, İbrahim İncal davasını hatırlatmak isterim.

Halkın Emek Partisi İzmir İl İdare Heyeti Üyesi İbrahim İncal, 1 Temmuz 1992''de "Tüm demokratik vatanseverlere" başlıklı bir broşür dağıttı. Bu broşürde, şehir çevresindeki gecekondu bölgelerinin yayılmasına karşı alınan tedbirler şu satırlarla eleştiriliyordu:

"...Kürtleri, şehirlerden dışarı atmayı amaçlayan bir kampanya yürütülmeğe başlandı... Kürt kökenli hemşehrilerimize ekonomik abluka uygulamak, onları yoksulluğa ve açlığa mahkûm etmek isteniyor. Bu yolla kitleler korkutulup, bunaltılacak ve kendi memleketlerine dönmek zorunda kalacaklardı... Kürtleri dışa atma politikası, Kürt insanına karşı ülkede yürütülen ÖZEL BİR SAVAŞ''ın parçasıdır."

Bu broşür dolayısıyla, İbrahim İncal, Türk Ceza Kanunu''nun 312''nci maddesine göre, "bölge, ırk, din, mezhep farklılığı güderek halkı kin ve düşmanlığa sevketmekten" mahkûm oldu.

Konu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''nin önüne geldi.

Mahkemenin değerlendirmesinde dayandığı ana unsurlar şöyle özetlenebilir:

1) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi''nin 10''uncu maddesi, ifade özgürlüğünün, sadece zararsız, kolayca kabul edilebilecek düşüncelere değil, inciten, şaşırtan, şoke eden, rahatsız eden haber ve düşüncelere de uygulanmasını öngörüyor. Bu yaklaşım, demokratik toplumun, olmazsa olmaz gereklerindendir. Çoğulculuk ve hoşgörünün icabıdır.

2) Broşürde, Kürt halkı, bazı siyasi taleplerini seslendirmek için biraraya çağrılmıştır. Bu, vatandaşlar arasında şiddet kullanmaya, kin ve düşmanlığa tahrik olarak kabul edilemez.

3) Mahkûmiyetin demokratik bir toplumda gerekli sayılıp sayılmayacağı, acil sosyal bir ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı, gözetilen meşru amaçla orantılı olup olmadığı incelenmiş, Bay İncal''ın Türkiye''deki, bilhassa İzmir''deki terörden sorumlu olduğunu gösteren bir delil bulunmamıştır. Dolayısıyla bu teşebbüsün terörist eylemleri desteklemek amacına yöneldiği iddiası benimsenmemiştir. Sonuç olarak Bay İncal''ın mahkûmiyeti güdülen meşru amaçla orantısızdır. Onun için de demokratik bir toplumda gerekli değildir.

Batı''ya verdiğimiz üstü kapalı taahhüdü ve 1984 yılından beri ortaya çıkan idam aleyhindeki Meclis iradesini öne sürerek, Apo''nun asılmaması gerektiğini ileri sürenler, milletin büyük çoğunluğunun tepkisini göze alıyorlar. Oysa, Terörle Mücadele Yasası''nın değiştirilmesi, 312''inci maddenin yumuşatılması, halkın öfkesini değil, aksine sempatisini kazanacaktır.

Meclis, demokrasinin aksayan yönlerini toplu halde ele almalı, Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlamak için, diğer düzenlemeleri de birlikte gerçekleştirmeli.