Kaygan zeminde demokratikleşme

TBMM demokratikleşme yolunda bir adım daha attı. Memurin Muhakematı Hakkındaki Kanunu Muvakkatı, memurların dokunulmazlık kapsamını daraltan bir başka kanunla ikame etti.

Kanunu Muvakkat denilmesinin sebebi, böyle bir imtiyazın geçici olduğuna duyulan inançtı. Nitekim, Meclis-i Mebusan''da, "Vatan çocuklarının adalet karşısında imtiyazlı bir nitelik taşımadıklarının" altı çizilmiş, şartlar yerine geldiğinde farklı bir düzenleme yapılması ihtimali üzerinde durulmuştu.

1913''ten bugüne, Muvakkat Kanunu değiştirmek mümkün olmadı.

Esas itibariyle, Anayasa''nın 10''uncu maddesi eşitlik ilkesinin altını çizmekte, kimseye imtiyaz tanınmayacağını belirtmekte. Buna rağmen, memurların dokunulmazlığına, 1982''de Anayasa''nın 129''uncu maddesi ile, dayanak sağlandı.

Anayasa''nın 129''uncu maddesi, "Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında, işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturulması açılması, belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idari merciin iznine bağlıdır" diyor.

Dolayısıyla 1913 yılındaki muvakkat kanun, 1982''de, beklenilenin tersine bir gelişme göstermiş, Anayasa zeminine oturarak, kalıcılık kazanmıştır.

Bu yüzden, Memurin Muhakematı Hakkında Kanunu Muvakkatın, memurların yargılanması için öngördüğü zırhı tamamen kaldırmak Anayasa değişmediği takdirde zaten mümkün değil.

1997 yılında, TÜSİAD, (o dönemde Yargıtay Dördüncü Ceza Dairesi Başkanı olan) Doç. Dr. Sami Selçuk''a, memurların yargılanması konusunda bir kitap yazdırmıştı.

Bu kitapta, Sami Selçuk, Anayasa''nın 129''uncu maddesini, Jakoben devlet anlayışının uzantısı olarak gördüğünü söylüyor; Belçika''da 1831''de, Bolivya''da 1861''de, Fransa''da 1870''de, yazılı hukuktan dışlanan izin sisteminin, Türkiye''de bir anayasa kuralı haline getirilmesini eleştiriyor.

Belçika 1831''de, yetkili merciden izin alma gibi, idari bir güvencenin benimsenemeyeceği kuralını Anayasası''na yazarken ve aynı ilkeyi 1994 Anayasası''na da geçirirken, Türkiye''de tam aksi yönde bir gelişme ortaya çıkmış, muvakkat kural, temel yasanın 129''uncu maddesinde yer almıştır.

Sami Selçuk''un TÜSİAD yayını olarak çıkan kitaptaki görüşlerini şöyle özetleyebiliriz:

"Memurlara böyle bir imtiyaz tanınması, eşitliğe aykırıdır. Kutsal devlet düşüncesinin, hikmet-i hükûmet safsatasının yan ürünüdür. Yargı yetkisinin bir bölümünü Yürütme''ye, İdare''ye aktarmakta, Yargı Organı''na duyulan güvensizliği yansıtmaktadır. Temiz toplumun ve şeffaf yönetimin gerçekleşmesi bu imtiyaz ile sekteye uğramaktadır."

Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkındaki Kanun tasarısı, Memurin Muhakemat''a göre, iki önemli yenilik getiriyor.

1) Kovuşturmaya izin veren merciin, bu kararı 30 gün içinde almasını şart koşuyor. 15 günlük uzatmayı takiben, (Toplam 45 günde) hâlâ karar açıklanmamışsa, soruşturma izni verilmiş sayılıyor.

Bu şekilde, yetkili merciin savsaklanması yüzünden, suçun takibinin zaman aşımı ile engellenmesi tehlikesi ortadan kalkıyor.

2) Memurların, sadece, görevleri sebebiyle işledikleri suçlarda, izin mekanizması çalışıyor. Memurin Muhakemat Kanunu''nda ise, göreviyle ilgili olmayan bir suç işlese bile, memurun yargılanması için, yetkili merciin izni gerekliydi.

Ayrıca soruşturma izni verildiği takdirde, karar kesin değil; Danıştay veya Bölge İdare Mahkemesi''ne itiraz imkânı mevcut.

Memurların dokunulmazlık zırhının delinmesini demokratikleşme yolunda bir adım gibi görebiliriz.

Mevcut şartlar dolayısıyla, böyle bir adımın endişe uyandırmasını da tabii karşılamak gerekir. Yargının siyasallaştığı, siyasetin ise taşeronlaştığı bir ortamda, insanlar yoğurdu bile üfleyerek yer. Çünkü zemin kaygan olunca, demokratikleşme diye atılan adımlar, ters dönüp, cadı kazanının ateşini pekalâ tutuşturabilir.

1995''te, demokratikleşme paketi diye gerçekleşen Anayasa değişikliği, Refah''ın daha kolay kapatılmasına yol açmadı mı?

Sanki bizim şüphelerimizi doğrulamak istercesine, iki gün önce Meclis Dışişleri Komisyonu''na, yurt dışında okuyacak talebeleri ilgilendiren bir tasarı sevk edildi. Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebeler Hakkındaki Kanun''a bazı maddelerin eklenmesi isteniyordu. Ek maddeye göre, "Yüksek öğrenim görmek isteyen öğrencilerin Cumhuriyetimizin temel ilkeleriyle bağdaşan başarılı bir eğitimle yetişebilmeleri amacıyla, Değerlendirme Kurulu oluşturuluyor. Kurul''da, Milli Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği, YÖK ve Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı üst düzey yöneticileri yer alıyor."

Kimin öğrenci olabileceği, hangi üniversitelere denklik tanınacağı ve hangi alanlara öğrenci gönderileceği kararını bu Kurul veriyor. Yurt dışındaki talebeleri Kurul, adım adım izliyor.

Ancak bir polis devletine yakışan böyle bir yapılanma, DSP hariç, diğer partilerin işbirliği sayesinde geri püskürtüldü. DSP bile, Kurul''un bu şekilde (MGK Genel Sekreterliği, MİT; Milli Savunma Bakanlığı temsilcileriyle) oluşturulmasına karşı çıktı.

FP''li üyeler Azmi Ateş, Bedri İncetahtacı, Anaplı Agah Oktay Güner, DYPli Cevdet Akçalı, KGB mantığı içinde ve vehim üzerine gençliği takibe almanın ayıbı üzerinde durdular. Azmi Ateş, "11 yıl eğitimden geçirdiğimiz bu gençlere hâlâ neden güvenemiyorsunuz?" diye sordu.

Bir başka üye, Milli Eğitim Bakanı Metin Bostancıoğlu''na "Bu kanunu dayatma ile getirdiler; siz hazırlamadınız. Bir memur zihniyetiyle, buyruklara itaat ediyorsunuz" diye çattı.

Bir yandan memurların dokunulmazlık zırhı daraltılıyor. Gerekçe demokratikleşme.

Öte yandan polis devleti, öğrencilerin nefesini izliyor, KGB zihniyeti hortluyor.

"Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu" desek haksız mı oluruz?