Türkiye"nin şartları farklı

Bu devletin işi çok zor! Bir yandan depremle mücadele ediyor; bir yandan da depremzedelerin yardımına koşan irticai(!) kuruluşlarla.

Bir ara, resmi zevat, Mazlumder ile İHH''nin hesaplarına el koyup, Kombassan''ın çadırlarını denetim altına almıştı. Son olarak Albayraklar''ın kurduğu çadırkentin elektriklerini kestiler. Orada bulunan vatandaşların, daha kötü donanımlı Kızılay çadırlarına gitmesini istiyorlar. Halk bu çağrıya cevap vermeyince, elektriksiz bırakılarak cezalandırılıyor. Haberi Kanal 7''den seyredince hayretten küçük dilimi yutacaktım.

Depremzedelere yardım amacıyla gecesini gündüzüne katan, büyük bir fedakarlıkla çalışan başta İstanbul ve Ankara Belediyeleri olmak üzere, bütün Faziletli ilçe belediyelerini, İSKİ''yi kutlayacaklarına, binbir türlü zorluk çıkarıyorlar.

Bu yüzden yabancı basının bile diline düştük.

27 Ağustos''ta New York Times''ta Stephen Kinzer "Türkiye, depremzedelere Müslümanların yardımını önlüyor" başlığı ile bir haber kaleme almıştı.

Washington Post, Lee Hockstader imzası ile verdiği haberde, "İslamcıların yardımı hükumetin canını sıktı" başlığını kullandı. Yazıda, İstanbul Valisi Erol Çakır''ın sözlerine de yer ayrılmıştı. Çakır, "Depremin, halkı aşırı ideolojik pozisyonlara sürüklemesinden, Fazilet Partisi ve diğer dinci grupların âfeti kendi çıkarları için kullanmasından" yakınıyordu.

Bu cümleleri, devleti temsil eden ve tarafsız davranması gereken bir valinin ağzına yakıştıramadığımızı söylemeliyiz.

Dediğimiz gibi devletimizin işi güç. Bir yandan depremzedelerin yaralarını sarmak, bir yandan da irtica ile mücadele etmek.

Halâ 28 Şubat''ın tozunu üzerlerinden atamadılar.

Daha fazla demokrasi ve hürriyet isteyenlere, 28 Şubat düşüncesinin ezelden ebede kesintisiz süreceği mesajını veriyorlar. Çünkü Türkiye''nin şartları farklıymış.

Osmanlı mirası üzerine oturan Türkiye''nin şartları gerçekten farklı ama müsbet manâda.

Osmanlı Devleti''nin kuruluşunun 700''üncü yıldönümü münasebetiyle, Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı''nın düzenlediği sempozyuma gittim.

Wisconsin Üniversitesi profesörlerinden Kemal Karpat, Osmanlı''da hoşgörünün hukuki temellerini anlatan bir konuşma yaptı.

Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi''nden Prof. İlter Ortaylı, Şalom gazetesinden Yusuf Altıntaş, İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi''nden Prof. Mehmet Aydın, Sakarya Üniversitesi''nden Prof. Bilâl Eryılmaz, Osmanlı Araştırmaları Vakfı Başkanı Prof. Ahmet Akgündüz, muhtevalı tebliğleri ile Osmanlı dönemindeki hoşgörüyü, müsamahayı anlattılar.

"Bizim şartlarımız farklı" gerekçesiyle özgürlükleri boğmaya çalışanlara, sempozyum konuşmalarından bir özet sunmak isterim.

Kemal Karpat: "Osmanlı''daki hoşgörü, bir padişah veya vezirin gelip geçici iyi niyetinin eseri değildir. Hoşgörünün kaynağı İslam''dır. Çünkü İslam, diğer semavi dinleri eşit görür. İslam''da hâkim olan düşünce sulhtur. Osmanlı''da yaşayanlar, Müslüman olsun veya gayrimüslim olsun, o ülkenin parçasıdır. Gayrimüslimlerin statüsü yüz yıllar süren, birbirini takib eden fetvalar ve kanunnameler serisi ile ortaya çıkmıştır. Bizim bölgemizde, dinler kimliği belirler. Osmanlı''da, Musevi, Ortodoks, Ermeni cemaatleri, kültür, din, dil açısından özerkti. Ortodoks milletinin içinde Rum olmayan, Bulgar ve Rumen gibi etnik gruplar da vardı. Onlar da dillerini kullanmakta, örf ve adetlerine göre yaşamakta özgürdü. Milliyetçilik, 18''inci yüzyılın sonunda, Rumların, Bulgar ve Rumenleri elenleştirme gayretleri sonucunda doğdu. Osmanlı, farklılıkları yaşatan, muhafaza eden, onları ortadan kaldırmaya çalışmayan bir sisteme dayanır. 400 senelik Pax Ottomanica (Osmanlı sulhu) böyle sağlandı."

Mehmet Aydın: "Bir dine, hoşgörülü ne zaman denir? O din, açık mıdır? Kendi ilkelerini makul zeminde tartışmaya hazır mıdır? İlkelerini benimsetirken, ikna yolunu mi kullanır, yoksa zorlama metodunu mu?

İslamiyet, Hz. Adem''den Hz. Muhammed''e kadar bütün dinleri öz sayar. Kimseyi dışarda tutmaz; kuşatıcıdır. Kur''an''a göre peyganberlerin vazifesi ikna etmektir, zorlama değil. Hakikat bin şekilde tecelli eder. Bu hakikatlerin herhangi birine sahip olanın, diğerlerini yok farz etmesi yanlış. Dinin kapısını bin kere tövbe edene açık tutmak gerek. Kur''an''ın bir ayeti şöyle der: "Sana ezayı, cefayı layık görenlerden güzel ayrıl" İman, marifete (bilgiye), irade hürriyetine dayanır. Dine sevgiyle bağlanmalı, teslim olunmalı. Öfke, tiksinme, ikrah, iman ile bağdaşmaz. Huzuru kalp için iman, zorlanarak sağlanmaz. İman ihtiyacı fıtridir. Ama insan, fıtri olan bile red''etme hürriyetine sahiptir. Zaten mesuliyeti de bundan kaynaklanır. İçtihat için, fikir hürriyeti gerekir. Fikrin ifade edilmekten korkulduğu bir ortamda müçtehit yetişmez. Sağlıklı demokrasi,. meşveretin kurumlaşması ile gerçekleşir. İcma, ilmi ve fikri cehd (gayret) içinde bulunanların, meşveret (istişare) sonunda fikir birliğine varmalarıdır. Bu yüzden, İslam''da hierarşik yapı yoktur. Hakikat, onu dile getirenden bağımsızdır."

Bilâl Eryılmaz: "Haçlı Seferileri, dinlerarası barışı bozmuştu. Osmanlı Devleti, böyle olumsuz bir konjonktürde kurulmasına rağmen, ilişkileri düzeltti. Osmanlı Devleti''nde kimliği dil değil, din belirlerdi. Gayrimüslimlerin güvencesi padişah fermanları idi. Farklılıkları tanıyan ve yasalarla koruyan Osmanlı çoğulculuğu, Aydınlanma çoğulculuğundan farklıydı. Osmanlı Devleti''nde siyasi irade, farklılıkları birbirine benzetmeğe hiç gayret etmedi. Hatta, milliyetçilik cereyanlarının başladığı dönemde dahi, asimilasyon yerine bir üst kimlik olarak Osmanlılığı oluşturdu. Egemen bürokratik dil Osmanlıcaydı, fakat topluma yönelik bir dil politikası mevcut değildi. Batı''da kamusal alan kavramı, farklılıklara karşı oluşturuldu. Kamusal alanda benzerlikler ön plana çıkarıldı. Oysa Osmanlı, farklılıkları siyasi alanda yanyana yaşattı."

Ahmet Akgündüz: "Pax Ottomanica, Osmanlı''nın hâkim olduğu yıllarda, dünya barışına katkısını tarif için kullanılan bir kavram. Osmanlı İmparatorluğu Balkanlar''da, 456 yıl dengeyi ve barışı korudu. 1918''den itibaren, Osmanlı elini eteğini çektikten sonra, Arap dünyası huzur gördü mü? Osmanlı bu dengeyi muhafaza için bir üst kültür oluşturmuştu. Nizamı alem ülküsü, ilahi mesuliyet; ilayi kelimetullah.

Binlerce şeriye sicili gösteriyor: Bir Hıristiyan köle dahi, şeriye mahkemesinde, İncil''i Hz. İsa''ya indiren Allah''a yemin edebilirdi.

Yavuz, Rumeli''de herkesi Müslüman yapmalıyız diye düşündü. Zembilli Ali Efendi bu düşünceye şiddetle karşı çıktı ve dedi ki: "Sadece azline değil, katline de fetva veririm"

Bizde, Batı''dakinin aksine hak ve hürriyetlerin gelişmesi tarihi yoktur. Onlarda hak ve hürriyetler 1215 tarihli Magna Carta ile başlar. Kralın bir lütfudur, ihsanıdır. Bizde bu hak ve hürriyetler yaradılıştan başlar. Kur''an "biz ademoğullarını en şerefli bir varlık olarak yarattık" der.

Bizim tarihimizde, yaradılıştan sahip olunan hak ve hürriyetlere saygı gösteren olmuştur. Onlar adaletle hükmetmişlerdir. Veyahut bu hak ve hürriyetleri çiğneyenler çıkmıştır. Onlar da zulmetmişlerdir. Dolayısıyla bizim, hak ve hürriyetlerden ziyade, adalet düşüncesine önem vermemizin sebebi budur.

Pax Ottomanica''nın bir ayağı adalete bağlıdır, diğer ayağı hoşgörüye.

İstanbul kılıç gücüyle fethedilmiştir. Dolayısıyla barış hukuku değil savaş hukuku uygulanmalıydı. Savaş hukukuna göre, Kiliseler yıkılabilir veyahut camiye çevrilebilirdi. İlk 3 gün savaş hukuku uygulanmış ve Fatih içlerinde Ayasofya''nın da bulunduğu 27 Kilise ve Havrayı camiye çevirmişti. Bunun üzerine papazlar, Fatih''ten barış hukukunun uygulanmasını talep etmişlerdi. Fatih Sultan Mehmet, Molla Hüsrev''e de danışarak bir ferman yayınlamıştır: "Kiliselerin Hıristiyanların ellerinde bırakılacağı, camiye dönüştürülmeyeceği" kabul edilmiş, sadece izinsiz yeni Kilise yapılmaması ve Müslüman mahallelerde çan çalınmaması esası benimsenmiştir.

Görüldüğü gibi bizim şartlarımız Batı''dan farklı. Çünkü bizim dinimiz ve geçmişimiz beş yıldızlı demokrasiye geçecek bir zemin hazırlamış. Toprağı sürsek çiçekler fışkıracak. Ama nedense 4 yıldızlıda takılı kaldık. Yazık değil mi?