Büyüme ve enflasyon
Nurettin CanikliYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 03/05/2000, Çarşamba • Yeni Şafak Haber Merkezi
Yüksek enflasyonun sakıncalarını hepimiz biliriz. Gelir dağılımını bozar. Adaletsiz bir vergidir. Yatırımcıların uzun vadeli yatırımlarını girmesini engeller. Ekonomi dolarize olur. Yabancı para kullanımı yaygınlaşır. Belirsizlik maliyeti fiyatları artırır, yerli firmaların rekabet avantajını sınırlandırır.
Bunların hepsi doğrudur. Ancak, sakıncaları yanında olumlu tarafı da vardır yüksek enflasyonun.
Yüksek enflasyon ülkemizde kalkınmanın finansmanını sağlamıştır. Verginin toplanamadığı, vergi ödeme potansiyelinin yetersiz olduğu yıllarda enflasyonun, daha doğrusu enflasyonun temel nedeni olan karşılıksız paranın kalkınmanın finansmanına önemli katkılar sağlamıştır.
Kalkınma hamlesinin başlatıldığı 1950''li yıllar. Ülkenin her şeye ihtiyacı var. Yol, fabrika, baraj, havaalanı, okul, hastane v.s. Ancak kaynaklar yetersiz. Sanayi ve ticaret gelişmediğinden devlet harcamalarının finansmanı için gereken vergi toplanamıyor. Çıkış yolu olarak karşılıksız para basılıyor. Merkez Bankası emisyona başvuruyor. Karşılıksız basılan para yatırımlar dahil harcamalarda kullanılıyor.
Para arzındaki artış doğal olarak enflasyonu körüklüyor. Bu dönemler ekonomiye devletin damgasını vurduğu yıllar. Özel sektör gelişemediği için kalkınma yatırımlarının neredeyse tamamı devlet tarafından yapılıyor. Sümerbank, Etibank, demir çelik fabrikaları, enerji ve sulama yatırımlarını hep devlet gerçekleştirdi.
1990''lı yıllara kadar enflasyonun nedeni karşılıksız basılan paralardı. Bu paralar kalkınmanın da motoru oldu. O yıllarda devlet finansman açığını borçlanarak değil para basarak kapatıyordu. Bu politika kamu kaynaklarının yüksek reel faiz ödemelerinde kullanılması sonucunu doğurmuyor, yatırımların finansmanına katkı sağlıyor. Enflasyon ortaya çıkıyor, ama, yatırımlar da artıyor. Büyüme oranı yükseliyor.
Peki çok mu kötü oldu? Bize göre hayır. Enflasyonun sıkıntılarına karşılık yüksek kalkınma hızı.
1990''lı yıllarda yüksek enflasyonun nedeni ise devletin ödediği yüksek reel faizler oldu. Kamu finansman açığının kapatılması için borçlanıldı. Borçlanma sürekli hale getirildi. Kamunun dönemsel nakit dengesizliklerinin ortadan kaldırılması için kullanılması gereken borçlanma, sürekli gelir olarak düşünüldü. Sonra bütçe üzerindeki faiz yükleri açıkların ve enflasyonun temel sorumlusu haline geldi. Enflasyonun ortaya çıkardığı rant faiz geliri elde edenlere aktarıldı. Kamu yatırımları azaldı. Büyüme hızı küçüldü.
Bugün, yüksek reel faizin ekonomideki tahribatını gördükten sonra, özerklik adına Merkez Bankası''nın Hazine''ye sağladığı kısa vadeli avans imkanının ortadan kaldırılmasının kasıtlı yapıldığına inanmak zor gelmiyor insana. Bütçe açıkları borçlanma yerine, 1990 öncesinde olduğu gibi, karşılıksız para basılarak kapatılsaydı hem enflasyon oranı bu kadar yüksek olmazdı ve hem de 1999 yılında milli gelir % 6.5 oranında azalmazdı.
Dünya Bankası''nın verilerine göre Türkiye son 30 yılda kalkınma sıralamasında 7''nci olmuş. En hızlı kalkınan 7''inci ülke. Bu performans önemlidir. Yeterli olduğunu söylemek mümkün değil, ancak, 33 yılda % 4.3 ortalama kalkınma hızı ve 7''ncilik derecesi yabana atılmamalıdır.
Kalkınma hızımızı üst sıralara taşıyan anahtar kelime enflasyondur. Karşılıksız para basılması neticesinde ortaya çıkan enflasyon.
Bugün ortaya çıkan tablo ise içler acısı. Enflasyonla birlikte durgunluğu yaşıyoruz. 1999 yılında % 6.5 küçülme, % 69 enflasyon oranı. Buna stagflasyon deniliyor. Ekonomide alınabilecek en kötü sonuçtur bu. Enflasyonun % 70 olduğu dönemlerde % 5-6 kalkınma hızını yakalamışız geçmişte.
Bu sonucun tek sorumlusu hükümettir. Hükümetin hatalı borçlanma ve faiz politikasıdır. Ülkemiz ekonomisi açısından büyük bir maliyettir. Toplumu fakirleştiren, işsizliği artıran, dengeleri bozan bir maliyettir. Maalesef bedel mutsuz çoğunluğa ödetiliyor.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.