Devletin ekonomideki ağırlığı

Düşüncede liberalizm, ekonomide sosyalizm. Düşünceler derinlikten yoksun olduğu için uygulamaya konulamıyor.

Ülkemizde, 1980''li yıllar Devletin ekonomiden elinin çekilmesini savunan düşüncelerin revaçta olduğu yıllardır. Karma ekonomi adı altında merkezden kontrol ve yönlendirilen ekonominin yoğun olarak eleştirilmesi bu dönemde başladı.

Özelleştirmenin taraftar bulması ve eski tüfek sosyalistlerin topyekün liberal ekonominin nimetlerini keşfetmeleri ile birlikte süreç hızlanır gibi oldu. Devlet süt, yoğurt, pantolon üretmemeli, kasaplık yapmamalıdır diyenlere karşı çıkabilmek toplumsal suç olmaya başladı.

Gösterişli toplantılarla Devletin küçültülmesi ve ekonomideki ağırlığının azaltılması gerektiği anlatıldı. Projelerden bahsedildi.

Bu çerçevede Devlete ait birçok iktisadi kuruluş özelleştirildi. Sümerbank, Etibank gibi dev işletmeler başta olmak üzere yüzlerce fabrika özel mülkiyete devredildi. Birçok banka özel sektöre satıldı. Bütün bu yapılanlardan sonra Devlet''in ekonomik hayattan yavaş yavaş çekildiğini ve özel sektörün ekonomiye ağırlığını koymaya başladığını düşünebilirsiniz.

Rakamlar bu düşünceyi teyit etmiyor.

Daha doğrusu 1993, 1994 ve 1995 yılları için geçerli olan bu tez, 1996 yılından itibaren geçerliliğini kaybetmeye başlıyor.

Devlet''in harcamaları, 1993 yılında GSMH''nın % 24.55''ine tekabül ederken bu oran 1994 yılında % 23.21''e, 1995 yılında da % 21.95''e düşüyor. Bu yıllarda Devletin ekonomideki payında reel olarak azalma söz konusu.

Azalma trendi 1996 yılından itibaren tersine dönmeye başlıyor. 1996 yılında bütçe harcamalarının GSMH içindeki payı % 26.45''e yükseliyor. Bu tarihten itibaren artış trendi sürekli yükseliyor.

Yani Devlet ekonomiye daha çok müdahele ediyor. Ekonomik işlemlerden daha fazla pay alıyor.

1999 yılında bütçe harcamalarının GSMH içindeki payı % 32.65 olarak gerçekleşiyor. Hükümetin 2000 yılı hedefi ise % 37.58.

Özel sektör küçülüyor, kamu sektörü büyüyor.

Özel sektörün kamu sektörüne bağımlılığı artarak devam ediyor.

Düşüncede liberalizm, ekonomide sosyalizm. Düşünceler derinlikten yoksun olduğu için uygulamaya konulamıyor. Birileri liberalizm dedi, biz de dedik. Ancak, altyapısını ve kurumlarını oluşturamadık.

Meselenin vahim olan tarafı Devlet harcamalarının yarısından fazlasının faiz ödemelerinde kullanılması. Üretim ve yatırım yok. Kaynakların büyük çoğunluğu borçlanma politikasının ağır faturasına ödeniyor. İç borç ödemelerinin 1993 yılındaki % 4.63 olan GSMH içindeki payının 1999 yılında % 12'' ye yükselmesi, Devlet harcamalarındaki reel artışın arkasında faiz ödemelerindeki artışların bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Devlet ağırlığını sadece harcamalarda hissettirmiyor. Bütçenin gelir tarafında da de benzer gelişmeler yaşanıyor.

Vergi gelirleri 1990 yılında GSMH''nın % 11.43''üne eşitken bu oran 1999 yılında % 17''ye yükselmiştir. Hükümetin 2000 yılı bütçe hedeflerinde önemli bir sapma olmadığı taktirde vergilerin GSMH içindeki payı % 19.21''e çıkacaktır.

Bütün özelleştirme ve özel sektörün güçlendirilmesi projelerine karşı tablo bu. Devlet küçülmüyor, büyüyor. Özel sektör ise kamu kesimine karşı kan kaybediyor.