Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

1985 yılından itibaren başlayan ve 1990''lı yıllarda hızlanan borçlanma yoluyla kamu finansman açığının kapatılması politikası, bütçe üzerindeki faiz yükünü sürekli artırdı.

Faiz bütçenin en büyük gider kalemi olarak yer aldı. Vergi gelirlerinin % 15''i ile başlayan faiz yükü, 1999 yılı bütçesinde % 80''i geçecek. 2000 yılında ise vergi gelirleri faiz giderlerini karşılamaya yetmeyecek. Yani 10 milyonun üzerindeki vergi ödeyen vatandaştan toplanan vergilerin tümü, sayıları 50.000 civarında olan tercihli vatandaşa faiz olarak aktarılacak, yine de ilave kaynağa ihtiyaç duyulacak.

Bir başka açıdan bakıldığında, faizi hariç tutarsak bütçeler fazla veriyor. Yani devletin gelirleri faiz dışındaki giderlerini karşılamaya yetiyor, hatta artıyor. Faiz olmadığı taktirde devletin finansman açığı ortadan kalkıyor.

Eğer, sihirli bir el bütçedeki faizleri ortadan kaldırabilirse, kamu finansmanı açık vermez ve başta enflasyon olmak üzere kamu finansman açığının ortaya çıkardığı problemler ortadan kalkar. Faiz dışı bütçenin fazla vermesi esasında tartışmalı bir konu. Devletin zaruri harcamaları dahi kısılarak, faiz dışı bütçe fazlasına ulaşılıyor. Şimdilik bu tartışmayı bir tarafa bırakalım.

Ekonomik problemlerimiz bütçedeki faiz yükünden kaynaklandığına göre, bundan kurtulmanın bir yolu yok mu?

Faizden nasıl kurtuluruz?

Son üç hükümet iç borcun vadesini uzatarak, bütçedeki faiz yükünü yıllara yaymayı ve bu şekilde faiz ödemelerinin vergi gelirlerine oranını makul bir seviyeye çekmeye çalışmıştır. Başarılabilirse bu yöntem uygun ve ekonomiktir. Ancak şu ana kadar vadeler 15 ayın üzerine uzatılamamıştır.

Gelişmiş Batı ekonomileri ile karşılaştırıldığında, borç stokunun milli gelire oranı ülkemizde bir hayli düşüktür. Problem borç vadelerinin çok kısa oluşudur. Ülkemizde 15 ay olan ortalama vade bu ülkelerde 15 yılın üzerine çıkmaktadır. Vadelerin uzun oluşu, bütçe üzerindeki faiz yükünü artırmaktadır.

Ülkemizin mevcut ekonomik şartlarında vadelerin, örneğin 5-6 yıla uzatılması mümkün değildir. Başta yüksek enflasyon ortamı, istikrarsız siyasi ve ekonomik yapı, uzun vadeli kararların realize edilmesini engellemektedir. Türkiye''de hiç kimse 2 yıldan uzağa bakamamakta, baksa da görememektedir. Kısacası, vadelerin uzatılarak faiz yükünden kurtulmak projesi, en azından kısa dönem için hayalden ibarettir.

Bir başka yöntem, iç borcun orta ve uzun vadeli borç ile ikame edilmesidir. Yani Hazine uluslararası piyasadan dış borç bulacak ve iç borç stokunu ve faiz yükünü hafifletecek. İç borç için ödenen reel faiz son derece yüksek. % 50 seviyelerine ulaşabiliyor. Ortalama % 30 olduğunu kabul etsek dahi, dış borç için ödenecek faizin 3 katından daha fazla faiz ödenmektedir iç borç için.

Diğer taraftan, dış borcun vadesi iç borca göre daha uzun olabilmektedir. Hem vadenin uzunluğu ve hem de faiz oranının düşük oluşu dikkate alındığında, asgari 10 milyar dolarlık orta ve uzun vadeli dış borç bütçedeki faiz yükünü azaltır. Ayrıca faiz oranlarının aşağıya çekilmesine yardımcı olur. Hazine''nin en son % 11 faizli ve 5 yıl vadeli 500 milyon dolar borçlanması ilginç bir örnektir. Tabii bu kadar küçük rakamlarla problemin çözülmesi çok zordur.

Hükümet son aylarda bu formül üzerinde durmaktadır. Özellikle IMF ile yapılacak bir stand-by anlaşması ile dış borç bulma imkanı ortaya çıkacaktır. Daha önceki yazılarımızda da belirttiğimiz gibi, makro ekonomik göstergeleri bozulmuş, devalüasyon baskısı altına girmiş bir ekonomide İMF''nin stand-by anlaşmasına yanaşacağını zannetmiyoruz.

Konsolidasyon-moratoryum

Kansolidasyon, kısa vadeli borçların devletin tek taraflı tasarrufuyla uzun vadeli hale getirilmesidir. Yani devlet, devlet olmanın verdiği güç ve avantajla borçlarını 5-10 ya da daha uzun vadelere uzatabilir. Bu yöntem zorlamayı içerir. Tahribatı çok fazla olur. Devlet itibarını kaybeder.

Benzer hususlar moratoryum için de söylenebilir. Moratoryumda devlet borçlarının itfasını durdurur ve kendine uygun ve kendisinin belirleyeceği takvime göre ödeme yapar. Ekonomide ve sosyal-siyasi hayatta ortaya çıkaracağı olumsuzluklar konsolidasyondan farklı değildir.

Bir de devalüasyon var faizden kurtulmanın veya yükü azaltmanın yöntemi olarak. Dövizin fiyatı arttıkça, artış oranında devletin iç borç miktarı reel olarak azalır.

Bunların dışında başka yol yok faizden kurtulmak için. Bakalım hangisi olacak?

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...