Yeni vergiler; Çirkin, kötü, iyi

Son vergilerle ilgili görüşlerimizi daha önce ifade ettik. Verginin zamanlaması yanlıştır. Deprem felaketlerinden hemen sonra vergi ve emeklilik yaşının yükseltilmesi gibi kamuoyunun tepkisini çeken düzenlemeler yapılması tam bir fırsatçılıktır.

Her şeyden önce depremin ortaya çıkardığı karmaşa ve toplumun önceliklerinin depremin tahribatına yönlendirilmiş olması uygun bir tartışma ortamının oluşmasını engellemektedir. Vergi düzenlemelerinin detaylı olarak, enine boyuna tartışılması gerekir. Ne getireceği ne götüreceği ortaya konulmalıdır. Belki daha önemlisi, toplum ve mükellefler yeni vergilere hazırlanmalıdır. Deprem sonrası ortaya çıkan tablo böyle bir tartışma için hiç uygun değildir. Normal şartlar altında yoğun toplumsal tepki nedeniyle kanunlaşması mümkün olmayan son vergiler, deprem sonrasının dumanlı havasında Meclis''ten geçirilmiştir.

Son vergi düzenlemelerinin depremin yaralarının sarılması için harcanmayacağını da biliyoruz. Yeni vergiler, faiz dahil normal bütçe giderlerinin finansmanında kullanılacak. Kamuoyunda depremin zararlarının karşılanması amacıyla getirildi hissi uyandırarak, genel bütçe giderlerine tahsis edilmesi de çirkindir.

Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerine, 1998 yılı matrahları üzerinden % 5 oranında ek mali külfet yüklenmesi hem ekonominin genel dengeleri ve hem de vergi tekniği açısından son derece kötü bir düzenlemedir.

Ekonomimiz, herkesin iliklerine kadar hissettiği bir durgunluk içindedir. Üretim ve istihdam seviyesi düşmüştür ve düşmeye devam etmektedir. Piyasadaki likidite sıkıntısı had safhadadır. Üretimin düşmesi işletmelerin karlılık düzeylerini olumsuz yönde etkilemektedir. İç ve dış talepteki düşüş Devlet''in rakamları ile teyit edilmişken, yeteri kadar mali sıkıntı içinde bulunan işletmelere ilave vergiler yüklemek, ekonomi bilimi açısından mantıklı bir davranış değildir. Bırakın yükseltmeyi ve ek vergiler ihdas etmeyi, durgunluk dönemlerinde ekonominin canlanması için vergi indirimine gidilmesi gerekir.

Vergi tekniği açısından da ek gelir ve kurumlar vergisi savunulamaz. 1999 yılında vergi tahsilat oranları son yılların en düşük düzeyine inmiştir. Hükümet hedeflediği tahsilat oranını yakalayamamıştır. Ekonomik durgunluk ve likidite problemi vergi tahsilatını olumsuz yönde etkilemiştir.

Mevcut vergilerin toplanamadığı ve tahsilat oranının beklentilerin altında seyrettiği bir zamanda ilave gelir ve kurumlar vergisinin yürürlüğe konulması kötü bir vergiciliktir. Sadece Maliye Bakanlığı''nın kayıtlarındaki borçlu mükelleflerin sayısını ve borç miktarını artırır.

Diğer taraftan, ek gelir ve kurumlar vergisi, bir tür götürü vergi mahiyetindedir. Vergi mevzuatı ile uyumlu değildir. Götürü mahiyette ek gelir ve kurumlar vergisi ihdası kötü vergi tekniğidir.

Son vergi düzenlemelerinin en büyük özelliği Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili faizlerini de vergiye tabi tutmasıdır. Bu son dakika değişikliği sürpriz oldu. Kimse Hükümetten böyle bir adım beklemiyordu. Ben de dahil.

Birkaç yazımızda, eğer Hükümet vergide ısrarlı ise, Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili faizlerini vergiye tabi tutması gerektiğini ifade etmiştik. İçinde bulunduğumuz ekonomik kriz ortamında sadece finans kesiminin ek vergi ödeme gücüne sahip olduğu gerçeğini hatırlatarak.

Biliyorsunuz, Devlet''e borç para veren en büyük kesim bankalar. Piyasadaki kamu kağıtlarının % 50''sine yakını bankaların aktiflerinde yer alıyor. Dolayısı ile kamu kağıdı faizlerinin vergilendirilmesi bankaların vergilendirilmesi anlamına geliyor.

Hatırlarsınız, mali milat olarak bilinen vergi düzenlemelerinde bankacılık kesimini yakından ilgilendiren bir hüküm mevcuttu. Kamu kağıtlarının değerleme kuralları değiştirilmişti ve bu değişiklikle bankalar başta olmak üzere finans kesimi o günkü rakamlarla 1 katrilyon lira vergi ödeyecekti. Ancak bankaların Hükümet üzerindeki baskısı neticesinde değişiklik uygulanmadı. Son vergi düzenlemeleri ile o zaman bankalardan alınamayan vergi tahsil edilmek istenmektedir.

Kamu kağıdı faizlerine uygulanan stopaj oranı Refah-Yol Hükümetinden önce sıfır (0) idi, Refah-Yol stopaj oranını % 12''ye çıkararak güncel deyimle rantiyenin vergilendirilmesini sağladı. Refah-Yol Hükümetinden sonra eskiye dönülerek stopaj oranı tekrar sıfıra(0) indirildi. Son düzenleme ile kamu kağıdı faizinin(rantiyenin) vergilendirilmesi tekrar gündeme gelmiştir.

Sözün özü, son vergi düzenlemelerinin kamu kağıdı faizlerini vergilendiren kısmını destekliyorum. Sürekli rantiyenin vergilendirilmediğinden şikayetçi olanların bu düzenlemeye muhalefet etmemesi gerektiğini de düşünüyorum. Faize getirilen verginin hiçbir işe yaramayacağı, sadece faiz oranlarını arttıracağı ve Hazine''ye daha pahalıya mal olacağı şeklindeki yaygın iddiaları da ciddiye almıyorum. Mevcut borçlanma ve faiz politikasını alternatifi olmayan politika olarak kabul ederseniz,faizin vergilendirilmesini savunamazsınız. Ben mevcut borçlanma politikasının yanlış ve yaşadığımız ekonomik olumsuzlukların esas nedeni olduğuna inandığım için kamu kağıdı faizlerinin vergi dışı tutulması gibi bir düşüncem olamaz. Hatta düzenlemeyi, borçlanmanın maliyetini yükselterek yanlış politikadan isteyerek ya da mecburi olarak vazgeçilmesi sonucunu dahi doğurabilir olarak görüyorum.

Yıllardan beri kamuoyu, faizlerin yükselebileceği korkusuyla oyalandı ve kamu kağıdı faizleri büyük oranda vergi dışında tutuldu. Bir yanlış bir başka yanlışla kapatılmaya çalışıldı. Hem Devlet''i borç batağına sürükleyecek, vergi gelirlerinin toplamı kadar faiz ödemesini gerektirecek bir acı tabloyu karşımıza çıkaracak ve hem de kamu kağıdı faizinin vergilendirilmemesini savunacaksınız. Katmerli hatada ısrar etmenin kimseye faydası yok. Reel faizlerinin yüksek olmasının nedeni Devlet''in inisiyatifi kendisine borç verenlere kaptırmasıdır.

GERİYE YÜRÜTÜLMESİ

Faizin vergilendirilmesinin geriye yürütülerek yapıldığı, bunun ise Anayasa''ya aykırı olduğu iddiaları normal vergiler için geçerlidir. İster depremin finansmanı, isterse kamu finansman açığının giderilmesi amacıyla getirilmiş olsun, son vergiler olağanüstü vergilerdir. Olağanüstü vergilemede mevcut vergileme rejiminin dışına çıkılır. Önemli olan verginin matrahının belirlenmesidir. Matrahın türünün çok fazla bir önemi bulunmamaktadır. Örneğin matrah, ek gelir ve kurumlar vergisindeki gibi 1998 yılı kazançları, 1994 yılında uygulamaya konulan net aktif vergisindeki gibi bilançonun aktifi olabilir. Önemli olan verginin ödeme gücüne göre salınmasıdır. Faizin vergilendirilmesinin bu kuralı ihlal ettiğini düşünmüyorum.

Ekonomiyi olağanüstü duruma son üç Hükümetin yanlış politikaları sürüklemiştir. Bu Hükümet''in olağanüstü tedbirler almaya çalışması çok fazla inandırıcı değildir.

Son vergilerde ek muamele vergileri de getirildi. Örneğin, tapu işlemlerinin vergiye tabi tutulması gibi. Buna vergi benzeri demek daha uygun olur belki. Bir de gider vergisi ihdas edildi. Mobil telefon konuşmalarından % 25 oranında alınan vergi. Bu tür vergilerin en çok eleştirilen tarafı adil olmamalarıdır. Gider vergileri ödeme gücüne göre alınmaz. İşleme göre alınır. Gelir düzeyi yüksek olan da yetersiz olan da aynı miktar ödeme yapacaktır tapu işlemi için. Keza, telefon konuşmalarından alınan vergi oranı müterakki değildir.

Bu olumsuzluklarına rağmen, gider vergileri, içinde bulunduğumuz zor ekonomik şartlar dikkate alınırsa, gelir ve kurumlar vergisi oranlarının arttırılmasına nazaran ekonomide daha az olumsuz etkiye sahiptir. Normal ekonomik şartlarda tercihimiz ağırlıklı olarak gelir ve servet üzerinden vergi alınmasıdır. Ancak, şartların zorladığı zamanlarda da özellikle muamele vergileri veya vergi benzerlerinin salınmasında fazla sakınca bulunmamaktadır. Mükellefler mevcut vergilerini ödeyemez durumda ve ciddi bir likidite sıkıntısı içinde iken ek gelir ve kurumlar vergisine nazaran tapu işlemlerinden alınacak 10 milyon liralık vergi her zaman tercih edilir. Yük daha çok kişiye yayıldığı için daha az hissedilir. Tahsilat oranı yüksek olur. Onun için ehven-i şer diyoruz. Yani kötünün iyisi.

Hükümet''in faizin vergilendirilmesiyle ne yapmaya çalıştığı sorusunun iki mantıklı cevabı var. Birincisi, Hükümetin mevcut ekonomi politikasını terk ettiğidir. Yani borçlanma ve sıcak para politikası. Bunun için yeterli karine ortaya çıkmamış olsa dahi, son iki ayda döviz kurlarındaki hızlı artış, yani devalüasyon, kamu kağıdı faizlerinin vergilendirilmesi, ile birlikte ele alındığında politika değişikliğinin izleri görülür. Son iki ayda dövizin TL karşısında kazandığı değer enflasyon oranının üzerinde olmuştur. Diğer taraftan, kamu kağıdı faizlerinin vergilendirilmesinin, Hazine''nin borçlanmanın şartlarını ağırlaştıracağı kesindir. Bunu Hükümet''te biliyor. Hükümet borçlanmayı hafifletmeyi düşünüyorsa ancak faizin vergilendirilmesi yoluna gidebilir. İMF orijinli ciddi dış kaynak girişi olur ve iç borç dış borçla ikame edilebilirse, borçlanmanın maliyetinin artması diye bir problem doğmaz.

İkincisi, Hükümetin sonunun gelmiş olmasıdır. Hükümet kendi ürettiği problemlerin altında ezilmektedir. Dayanma gücü kalmamıştır. Ya da kendilerini iktidar yapanlarla ihtilafa düşmüşlerdir. Gözden çıkarılmışlardır. İktidarı bırakmadan, siyasi prim getirecek bir çıkış yapmaktadır.

Hangisinin doğru olduğunu önümüzdeki günlerde göreceğiz.