Egemenlik treninin durduğu istasyon

Yöneticilerin "egemenlik" hassasiyetinin dorukta olduğu ama egemenliğin tanımının ne olduğunun netlikle dillendirilemediği bir ülke burası. Belki de tanımlanamayan bir egemenlikle iktidar kotarmanın bu derece kârlı olması, egemenliğin ne olduğunun flu bırakılmasına yol açıyor. Gerçek egemenlik artık son derece gelişmiş bir dile ve enstrümanlara sahip. Buralarda ise egemenliğe dair her şey köhne bir dilin sınırları içinde tutulmaya çalışılıyor. Buna mukabil, egemenliğin korunması için gelişmiş enstrümanlar kullanılmaya çalışılması ise o köhne dilden dolayı doku uyuşmazlığı meydana getiriyor. O nedenle de her ulusal ya da uluslar arası sorunda bu ülkenin yöneticilerinden entelijensiyasına kadar bilumum odaklarının gündeminde makro ya da mikro düzeyde bir egemenlik krizi hegemonya kuruveriyor.

Oysa egemenlik eski dille konuşmuyor, egemenlik eski egemenlik değil artık. Bankaların işleyişi konusunda bir egemenlikten bahsedilebiliyor mu ya da bir devlet, azınlık statüsünde tanımlansın ya da tanımlanmasın, kendi iktidar şemsiyesi altında yaşayan herhangi bir topluluğu kafasına estiği gibi sıkıştırabiliyor mu? Egemenlik artık daha görünmez ama daha güçlü noktalarda hissettiriyor kendini. Bir egemenlik biçiminin sahiciliği de böyle belli oluyor zaten, egemenlik kendini ne kadar çok üniforma, silah ve bürokrasi ile "teşhir" ediyorsa, bu, o egemenliğin kendinden duyduğu kuşkunun açık bir ifadesi oluyor.

Türkiye egemenliğin tanımlanmasını egemenlere bırakmış bir ülke olduğu için bu konudaki kaos uluslar arası ilişkilerdeki çemberin iyice daralmasına yol açtı. Egemenliğin tek tanımı olarak bir yerde asayiş mantığına dayalı kamu otoritesinin tesis edilmesini anlayan devlet, depremde enkaz altından vatandaşlarını çıkaramadı ama deprem bölgesinde yıkılmış evlerden eşya çalmaya kalkışan hırsızları topuklarından vurdu. Görünmez ilişkiler ağını organize edemeyerek arama kurtarma çalışmalarında aciz kaldı devlet ama iktidarını teşhir ettiği inzibat tedbirlerini başarıyla yerine getirdi.

Devletin egemenliği anlama biçimi devlet-siyaset ilişkilerine de dolaysız olarak yansıyor. Devlet iç siyasette de her noktada kendi egemenliğini en görünür biçimlerde yeniden ve yeniden tanımlamaya tüketiyor enerjisini. Bundan anladığı da devlet erkinin tam bir asayiş mantığı ile siyaseti belirlemesi ve siyasal erke hareket alanı bırakmaması. Siyasal erkin devlet erkinin "işletim sistemi" olmasına tahammül edemiyor, bu nedenle de ekonomiden sağlığa kadar en ayrıksı alanlara bile asayiş mantığı ile yaklaşıyor. Bu yaklaşım tarzı, devletin reflekslerini zayıflatıyor, siyasal maliyetlerini yükseltiyor ve rekabetten korkan bir yapı haline getiriyor. Bu, iç siyasette siyaset kurumunun yetersizlikleri yüzünden fark edilemiyor, daha doğrusu "idare" ediliyor. Fakat iş dış siyasete gelince durum değişiyor. Rekabetçi, incelikli bir siyasal aklın hakim olduğu ve netice almanın esas olduğu bu arenada, devlet, gelişmeleri sahanın dışından "kestirmeye" çalışıyor. Aynı cama bakan devlet içerde ayna olarak kullandığının dışarıda pencere olduğunu anlayınca da iş işten geçmiş oluyor.

AGİT için Türkiye''ye gelecek olan Clinton''un görüşme programında sivil toplum örgütleri var. Devletin bugüne kadar dar bir asayiş mantığı içinden bakarak dışladığı sivil toplum örgütlerinden bir kısmı var bu görüşme programında. Egemenliğin uluslar arası üslubu ile dar asayiş mantığına dayalı biçimi arasındaki çatışma, tartışılmaz biçimde birincisi lehine çalışıyor. Bugüne kadar devlet sivil toplum örgütlerini dinleme çabasına girmedi. Zaman zaman görülen gayretler de noktasal kaldı. Egemenliğini dar bir kafayla tanımlayan ve kıskanç bir şekilde koruyan devlet, en çok kendisinin işine yarayacak sözleri söyleyebilecek odakları dışladı. Şim?di bu odaklarla herkes görüşürken bir tek egemenliği altında yaşadıkları devlet görüşmemiş oluyor. Ortaya çıkan tablo da her şeye asayiş mantığı içinden bakan bir yapının kendi çıkarını belirlemede bile zayıflığa düştüğünü gösteriyor.Öte yandan devletin egemenliği için gösterge olan hukuk alanında yaşanangelişmeler de aynı yere çıkıyor. Asayiş mantığı yüzünden hukukunu "sıkışık" bir noktada tutan devlet, şimdi uluslar arası tazyikle bazı düzenlemelere gidiyor. Kendi vatandaşı için iyileştirmekten kaçındığı kanunlarını uluslar arası gelişmeler ile iyileştirmeye mecbur oluyor. Helsinki zirvesi öncesinde idam cezasının kaldırılması konusunda koalisyon liderleri arasında sağlanan mutabakat bunun açık bir örneği. Bütün bunlar kendi vatandaşı için iyileştirmelere gitmeyen devletlerin bu noktaya ister istemez geldiklerini gösteriyor. Fakat bunun öbür yüzünde ise, kendiliğinden egemenlik tanımını inceltmeyen devletlerin, bu noktaya zorla geldikleri zaman, kendilerini "tanımlama" fırsatını tamamen kaçırdıkları ve sahanın dışında kalmaya kendilerini mahkum ettikleri duruyor.