En az 10 aday çıkmalı...

Sözde sembolik bir makam olan cumhurbaşkanlığının ''sistemin tayin edici makamı'' haline gelmesi, kurulan oyunları çetrefilleştiriyor, bu oyunları bozmak için çaba sarfetmeye kararlı olanları da hırçınlaştırıyor. Sembolik bir makam olan cumhurbaşkanlığı Özal''ın tüm zorlamalarına rağmen sistem üzerinde bu derece zorlayıcı bir makam olmamıştı. Kuşkusuz Özal, Demirel''in yaptığından çok daha fazla bir biçimde, normalde ''siyaset-dışı'' olan bu makamı ''siyaset-üstü'' bir hale getirmeye çabalamıştı. Fakat bu mümkün olmayınca, Özal cumhurbaşkanlığından sonra siyasete dönme üzerine yaptı hesaplarını. Demirel zamanında ise cumhurbaşkanlığı tam bir ''siyasi merkeze'' dönüştü. Hükümetin işleyişinden Meclis''teki atmosfere kadar pekçok gelişme, cumhurbaşkanlığı dolayımından geçmeye başladı. Siyasetin ''enerji akımları'', adeta cumhurbaşkanlığından çekilen bir kaçak hat'' vasıtasıyla düzenlenmeye başladı.

Özal''ın başarmak isteyip de başaramadığı bu olumsuzluğu Demirel''in başarması tesadüf değil. Özal herşeye rağmen el yordamıyla da olsa bir tür liberaleşmeye sadakat göstermekle kendini zorunlu hissettiğinden ülkeyi içe kapatarak sistem üzerinde ''cumhurbaşkanlığını merkezileştirmeye'' oynamadı. Bunun yanısıra Demirel, öncelikleri değiştirerek, ''cumhurbaşkanlığını merkezileştirmek'' uğruna ülkeyi içe kapanır hale getirecek ''kutuplaşmaların tarafı'' olarak hareket etti. Böylece ortaya çıkan ''gerilim hattı'' üzerinde yürüyerek, kendi konumunu katlayarak belirleyici hale getirdi Demirel. Özal ile Demirel arasında niyet aynılığı vardı, ikisi de denge makamı olan cumhurbaşkanlığını taraf makamı haline getirme gayreti içindeydi, ama Özal ekonomik reformlar adına sistem içi sertleşemelere oynamadığından yapamadı bunu, Demirel ise gözünü kırpmadan aktif siyasi rollere girdi.

Demirel''le beraber, sistemin işleyişindeki tüm demokratik dengeleri bozacak kadar ve yerine gelen anti-demokratik çerçeveyi ''istikrar'' olarak etiketleyecek şekilde cumhurbaşkanlığının siyaset üzerinde ''aktif bir şekillendirici'' haline gelmesi 28 Şubat''la ''milat'' kazanmıştır aslında. Siyasete müdahale edilmesi bir kere daha sistemin telafisi çok zor olacak şekilde zedelenmesine yol açmıştır. Bu zedelenme, demokratikleşmenin önüne çekilen setlerle pekiştirildiğinden, ülkenin demokratikleşme yönünde atacağı her adım gelip gidip bu bozuk dengeye ve kutuplaşmalara çarparak heba olmaktadır.

Şimdi bu huysuz dalgalar üzerinde sörf yapma mecburiyetinde olan siyaset kurumu, can alıcı bir dönemece yaklaşıyor. Cumhurbaşkanlığı seçimi ülkenin on yıllarını belirleyecek dinamikler ve refleksler içeriyor. Siyaset kurumunun tam bir ''kriz yönetimi'' mantığıyla hareket etmesi gerekiyor. Fakat Demirel devrinin kapanması sonucunu doğuran anayasa değişikliği oymalamaları, Meclis''te, FP''nin yenilikçi kanadı haricinde, kriz yönetimi ile hareket eden hatırı sayılır bir irade olmadığını da göstermiş bulunuyor. Bu durumda işi şansa bırakmamanın yolu, ''niyetsel yaklaşımları'' bırakarak ve a priori pazarlıklara yüz vermeksizin gerçek bir seçenekler manzumesi yaratarak, Meclis içindeki her yaklaşımın ve her kanadın geniş bir manevra sahasına sahip olmasını temin etmektir... Özellikle FP, artık cılkı çıkmış olan şu ''milliyetçi-muhafazakar-mukaddesatçı aday'' takıntısından vazgeçmeli ya da bu takıntıyı merkeze almadan hareket etmelidir.

Meclis, cumhurbaşkanlığı için ne kadar çok adayla seçim dönemine girerse, bu, siyaset kurumunun demokrasi lehine ''oyun kurma imkanlarını'' artırdığı gibi, siyasallaşmayı geliştirme yönündeki hareket kabiliyetini de geliştirecektir. Aksi halde, az adayla seçime girilir de, son turda Meclis''in feshedilmemesi uğruna istenmeyen iki adaydan birine yaklaşma şeklinde oylar kullanılırsa, bu, cumhurbaşkanlığı makamının demokratikleşmeyi engelleyen işlevini ve ''siyasete yumuşak müdahalelerin enstrümanı'' olma özelliğini daha da pekiştirecektir. Şeklen de olsa, çok aday, Demirel döneminin kapanmasıyla başlayan yolculukta daha çok mesafe alınmasının kolaylaşması demektir.