“Bayram, o bayram ola”

Henüz bayram vaktinin içindeyken, Hâce Muhammed Lutfî (Alvarlı Efe) Hazretleri’nin (k.s.) “Bayram o bayram olur” adlı ilahisinin önceki yazımızdan kalan kıtalarını yorumlayarak, “ne olduğunda bayramın gerçekten bayram olacağı”na dair yorumumuzu çerçeveleyelim.

Efe Hazretleri’nin ilahisi şöyle devam eder:

Hakk’ı şevk ile seven tevhid ehlinin bu sevgide kalbî bir tasdike ulaşmasındaki rehber ilahî kelâm, yani Kur’an’dır. Kulun elinin Kitab’ı tutması, dilinin ilahî hitaba yönelmesi ve canının bu çağrıya koşması gerekir. Kur’an’a yönelen bir hayat, insanı hakikatin kapısına götürür; bu yöneliş, bayramın manevî anlamını derinleştirir.

Allah’ı gönülden seven kişi, O’nun rızasına ulaşmak için gayret eder ve ilahî lütfa güven duyar. Böylesi bir teslimiyet kalbe huzur verir. Kul, Rabbine güvenmeyi öğrendiğinde dünya yükleri hafifler; bayramın sevinci de işte bu gönül huzurunda saklıdır.

Kalbinde Rahman’ın varlığını hisseden insan, dertlerine deva bulur. İlâhî rahmet kalbi özgürleştirir ve iç dünyayı aydınlatır. Böylece bayram, yalnızca bir günün değil, bütün bir hayatın sevinci hâline gelir.

Hazret, ilahisinin son kıtasında, kendi -adını da belirterek- duasını dile getirir; Allah’tan lütuf ve kerem ister, harem kapısına kabul edilmeyi ve dilinin sürekli zikir ile meşgul olmasını temenni eder. Çünkü kul için en büyük bayram, Rabbine yakınlık içinde yaşamaktır.

Neticede Hâce Muhammed Lutfî’nin bu ilahisi bize şunu hatırlatır: Bayram; yeni elbiselerle, tatlılarla ya da kalabalıklarla değil, affedilmiş bir kalp, nurlanmış bir gönül ve Allah’a yönelmiş bir hayatla gerçek bayram olur. İşte o zaman gerçekten “bayram, o bayram olur.”

Efe Hazretlerinin bu minvaldeki tasavvufi ıstılahlarla örülü haberleri, bayramın zahirde bir sevinç ve neşe olarak yaşanmasına mani değildir. Özellikle çocukların bayram idraki yeni elbiselerle, tatlılarla, sanki bir tören alayı oluşturarak harçlık ve şeker için komşuların kapılarını yoklamalarıyla oluşur. Zira Kurban Bayramı’yla birlikte yılda iki defa idrak edilen bayram, çocuklar için diğer günlerden “farklı” tutulmayı talep eder. Böylece bu günün farkı kendi adıyla müşahhas hale gelerek diğer vakitlerin tekdüzeliğinden, sıradanlığından ayrılıp özel bir şuur katına yerleşir. Zaten kendi varlıkları da başlı başına bir sevinç olan çocuklar, bu özelliklerini ebeveynlerinden başlayarak topluma yayar; hediyeleşme güzelliğinin, yürekleri ısıtmanın, yüzleri ışıtmanın sebebi, kısaca sevginin dağıtıcısı ve toplayıcısı olurlar.

O halde Hâce Muhammed Lutfî’nin “ne olduğunda ancak bayram olacağı”na dair düşünceleri doğrudan “iyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayıran” anlamında mümeyyiz olanlara yöneliktir. Onlar da ilk bakışta bayramın zahirine tabi olmakla birlikte onun batınında yerleşik olan manevî hususlara dikkat kesilerek, ancak ehl-i kâmile has olan bir şuur ve tefekkürü kuşanma imkanına erişebilirler. Bu bağlamda bir ehl-i kâmil olarak Efe Hazretler, ancak kendisine has olan tefekkürden onların da nasiplenmelerini murat etmiş gibidir. Bu minvalde, mümin kendisi için istediğini kardeşi için de istemek zorunda olduğuna göre, Hazretin, her şeyden önce kardeşlik hakkının gereğini yerine getirdiğini söylememiz de mümkündür.

İlahî formundaki bu sözlerin şiir ve sanat değeri ise daha sonra gelir. Nitekim sadelikte temellenen bu söyleyiş, çoğu zaman -günümüzdeki anlamıyla- sanatın erişemeyeceği bir derinlik taşır. Hülâsatü’l-Hakâyık’ın önsözünde de belirtildiği üzere Efe Hazretleri, “…Şiirlerinin çoğunu Divan Edebiyatı tarzında yazmış olmakla beraber Halk şiirinin zevkine de sahiptir. Vezin olarak hem aruzu hem de heceyi kullanmıştır. Bizim Yunus gibi İlahi aşkın neşvesiyle kaleme aldığı ilahilerinin yanı sıra halk şairlerimizin tarzında şiirleri de vardır. Efe Hazretleri, eskilerin elsine-i selâse dedikleri üç dilde, yani Türkçe, Farsça ve Arapça şiirler yazmıştır.”

Bu bağlamda Hüseyin Kutlu Hocaefendi’nin iletme nezaketinde bulunduğu şu tavzihini (kendi tabirleriyle: ıttılâını) paylaşmak isteriz:

“(Efe Hazretleri’nin) Bayram şiirinin bestekârı bilinmiyor. Efe Hazretleri’nin doğduğu (Erzurum/Hasankale’ye bağlı) Kındığı köyünden Râci Alkır -bazı sözleri yanlış da olsa- TRT’ye okumuş, Nida Tüfekçi de notaya almıştır yani anonimdir. Efe Hazretleri’nin sağlığından beri yaklaşık seksen yıldır bu böyle okunur.”

Bu tavzihe göre, bizim ilk yazımızda söz konusu ilahinin bestekarı olarak zikrettiğimiz kişi onu notaya döken son kişi olsa gerektir; hepsinin emeği mübarek olsun.

Okuma Önerisi:

Hüseyin Kutlu, Hâce Muhammed Lutfî (Efe Hazretleri) – Hayatı, Şahsiyeti ve Eserleri, Efe Hazretleri Vakfı, İstanbul 2006