peyami safâ (1899-1961)

peyami safâ gibi bir devi küçük hacimli bu sayfada, gerçek büyüklüğü, derinliği ve genişliğiyle vermek elbette ki mümkün değildir.. onun için büyük fikir ve san''at adamının bazı hakim vasıflarını kaydetmekle iktifa ediyoruz:

* o, ''şairimâderzât'' ismail safâ''nın oğludur..

* bir ''otodidakt''tır.. felsefe, sosyoloji, psikoloji, edebiyat ve tıp vadilerinde bilgisi ve kültürü çok zengin bir mütefekkir, güçlü bir romancı, keskin bir üslupçudur..

* gerçek bir münekkid, eşsiz bir fıkracı, müthiş bir polemikçidir..

* nazım hikmet, nadir nadi, ahmet emin, nurullah ataç, sabiha ve zekeriya sertel, kerim sadi, suat derviş, pertev naili boratav, mediha ve niyazi berkes, behice boran, falih rıfkı atay ve aziz nesin''le yaptığı polemiklerde keskin kalemi ve güçlü fikirleriyle onları hırpalamıştır.. adetâ her birini cevap veremez hallere düşürmüştür...

bir ara necip fazıl''la kapışmışlar, fikir ve kalem öfkesinin olanca şiddetiyle birbirlerine çarpmışlardır.. şimşekler çıkaran kalemlerinden herkesin çekindiği bu iki basın kabadayısı şiddetle çarpışmış ve sağ cephenin hüzünlü, sol cephenin sevinçli bakışları altında birbirlerini yaralamışlardır.. adetâ yaşar doğu ile celal atik''in yahut adalı halil''le kurtdereli''nin çarpışması gibi!..

ne yazık ki, bugün hem necip fazıl''ın hem de peyami safa''nın yerini tutacak iki kalem ustası halâ yoktur.. ufukta da görünmüyor..

* yirminci asır, akşam, cumhuriyet, tasvir, ulus, zafer, milliyet ve havadis gazetelerinde yazmıştır..

* 1936 da sosyalist kadro dergisine mukabele olarak kültür haftası dergisini çıkardı.. 21 sayı devam etti.. türk düşüncesi dergisini de 1953 den 1960''a kadar (63 sayı), aydınlara rehberlik edecek bir kalite ve kadro ile bizzat yayınlamıştır.. bu dergi, zamanında âdetâ bir üniversite hizmeti görmüştür..

* kültürsüz, sabit ve peşin fikirli devrimcilere (devrimbaz) adını takmıştı..

* parlak bir zekâya, en karmaşık meseleleri en kolay anlaşılır hale getiren bir mantık ve ifade kudretine sahipti..

* romanlarını, fikri eserlerini ve biyografisini ötüken yayınevi, makale ve fıkralarını boğaziçi yayınevi, server bedi imzasıyle yazdığı polisiye romanlarını da damla yayınevi basmıştır..

* türkçenin fikir, düşünce ve heyecan dolu zirvesi hiç şüphesiz peyami safâ''dır.. o cihan harbi ve istiklal mücadelesinin ızdırap dolu hayatından etkilendiği kadar, ailevî, zatî ızdırapların potasında da pişmiştir.. babasız kalmıştır.. hasta olmuştur.. sosyal ve siyasi arayışların takipçisi oldu.. batının fikir hareketlerini takibetti.. hayatını kalemiyle kazanmak zorunda kaldı.. ve sonunda bir peyami safâ efsanesi olarak tecelli etti..

* esef ederek söyleyelim ki türkçenin peyami safâ''nın kaleminde ulaştığı fikir ve edebiyat lisanına gelebilmiş varabilmiş bir yazarımız halâ yoktur..

* fakat: büyük yazarı, büyük muallimi, büyük yenileyiciyi, büyük buhranlar ve ızdıraplar doğurur.. kim bilir.. önümüzdeki günlerde eğer zuhur ederse, beşeri ve siyasi çalkantılardan sonra, büyük fikirciler, büyük yazıcılar, büyük mürebbiler, neden olmasın, neden doğmasın!..