Demokrasiye niçin direniyorlar?

Bazıları bu ülkedeki demokratik atılım karşısında elle tutulabilir bir direnç gösteriyor. Aslında kendi söylemlerine bakacak ve inanacak olsak, onların da aynı demokratik söylemi paylaştıklarını ileri sürmemiz gerekir. Ancak iş, uygulamaya geldiğinde canhıraş bir feryatla karşı çıkıyorlar.

Acaba niçin?

Acaba niçin, söylemde paylaşır göründükleri bir fikri gerçekte paylaşmıyorlar?

Durumu basit bir muhalefet tavrıyla izah etmek mümkün mü?

Kuşkusuz, böyle bir izah da mümkündür. Muhalefet partilerinin büyük ölçüde kurulu düzenden nemalandığı, dolayısıyla onun değişmesini istememenin kendilerince makul bir açıklamasının bulunabileceği keyfiyeti geçerli bir izah tarzı oluşturabilir. Nitekim Asrı Saadet''te Kureyş, putperestliğin kaldırılmasına itiraz ederken onun gerekçesini de açıklıyor ve diyordu ki: "Bu putları kaldırdığımızda, biz elimizdeki ticaret emtiasını da elimizden çıkartmış oluruz; çünkü o putları ziyarete gelen hacılar, ziyaretçiler bizim ticaret ortamımızı oluşturuyor; o kalkarsa ticaretimiz, dolaysıyla geçimimiz ortadan kalkar!"

Ancak Türkiye''de hâlihazır şartlar itibariyle Kureyşinkinden biraz daha fazla bir durum söz konusu. Türkiye''de demokrasinin toplumsal geleneği yok. Her ne kadar, kimilerine göre Türkiye nerdeyse 1876 tarihinden bu yana demokrasi mücadelesi sürecinden geçiyor iddiasında olsa da, bu ülkede o tarihte de, şimdi de demokrasinin toplumsal ortamı ve şartları mevcut değildi. Bu durumun sebebi basit: eğer demokrasi sınıflı bir toplumun ürünü olarak ortaya çıktıysa, bu ülkede ve hiçbir İslam ülkesinde hiçbir zaman sınıflı toplum şartı yaşanmadı. Modern demokrasi ise sınıflı toplumların bu sınıflar arasındaki çıkar çatışmasının ürünü olarak doğdu.

Sınıflı olan toplumlar, yalnızca sınıflı olmakla kalmıyor; o toplumlar aynı zamanda sömürücü (ve sömürgeci), ayrımcı (ve ayrılıkçı), köleli (ve köleci) bir toplum düzeniyle müterafık olarak yürüyor.

Bizim bu argümanımızın kötüye kullanmak isteyenlere fırsat verebileceğinin farkındayım. Ancak ben onlara fırsat tanımak için değil, fakat belli bir gerçekliği vurgulama zımnında bu durumun altını çiziyorum. Bu gerçeklik kendiliğinden bazı sonuçları ortaya çıkartıyor. O da, yalnızca demokrasi konusunda değil, öteki her türlü siyasal, felsefi kavramlar için de geçerli olan bir başka sonucu ortaya koyuyor: bu kavramlar, menşe ülkelerin hayatında belli bir toplumsal ve siyasal gerçekliğe tekabül ederken, Türkiye''nin şartları içinde aynı kavramlar yalnızca ideolojik bir anlam taşıyor. Öyle olduğu için de, siyasal partiler bu kavramları (demokrasi, cumhuriyet, halkçılık, milliyetçilik, laiklik ilah...) ideolojik bir sferde mütalâa ediyor. Demokrasinin bu ülkeye gerekli olup olmadığına bakarak değil, fakat demokrasi bizim marifetimizle değil de, rakiplerimizin marifetiyle gelirse, biz ne yaparız, ona karşı başka hangi gerekçeyle kabul edilebilir bir muhalefet yürütebiliriz kaygısıyla hareket ediyorlar.

Şimdi izah etmeye çalıştığımız bu durum, bu ülkedeki askerî darbelerin de aynen gerekçesini oluşturuyor. İleri sürülen darbe gerekçelerinin şimdiye kadar toplumsal ve siyasal bir gerçekliğe tekabül eden bir izah tarzı bulunamamıştır. Bulunan izahların tümü, tümüyle ideolojik bir arka yapıya sahip; reel arka yapıya değil... Böyle olduğu için askerî cenahtan ileri sürülen açıklamalar sivil düşünceye sahip olanlarca kabul edilebilir görünmezken, olaya ideolojik olarak bakanlar ve öyle değerlendirenler için pekâlâ makul görülebiliyor.

Biz, gene de ve her şeye rağmen, bu ülkede, birilerinin vesayeti altında yaşamaktansa, vesayetten arındırılmış bir düzende yaşamayı tercih ettiğimizi beyan etmeliyiz. Bu ülkede demokrasinin toplumsal bir dayanağı olmasa da, siyasal dayanağının mazisi hiç de küçümsenecek bir birikimden mahrum değil...