Finans kuruluşları ve sanat yatırımları

Dünyanın en önemli sanat koleksiyonlarını bankalar ve finans kuruluşları oluşturur. Bu bütün dünyada böyledir. Bankalar bütçelerinden belirli bir pay ayırarak hem sanat dünyasına yön verirler hem de reklamlarını yapmış olurlar. Sanat dünyasına yön vermek öyle kolay bir iş değildir. Bakmayın bugün sanatçı bağımsız olmalı diye atıp tutanlara, kaldı ki seçimler yaklaştıkça sözde bağımsız sanatçıları gayet net bir şekilde görüyoruz. Sanatçı kavramı ortaya çıktığından beri sanatçıların her daim hâmileri yani mesenleri olmuştur. Bu asla yadırganacak bir durum değildir. İlk başlarda mutlak gücün merkezinde yer alan papalık ve imparatorlar hamilik vasfına sahipken ilerleyen dönemde sermaye sahibi burjuva sınıfı da bu duruma ortak olmuştur. Sovyetler Birliği’nde veya genç Türkiye Cumhuriyeti’nde de sanat yeni düzenin anlatılması için en önemli araçlardan biri olmuştur.

Geçtiğimiz günlerde Credit Suisse’in UBS tarafından satın alınması finansal sistemde bir takım büyük dalgalanmaları beraberinde getirdi. Ama satın alma işleminin kültür-sanat dünyası üzerinde de bir takım etkileri olacak. Satın alma işlemi henüz çok yeni ve biraz da İsviçre devletinin baskıları neticesinde olduğu için kestirmek şu an için hayli güç.

Credit Suisse’in sanat sponsorluklarının büyük çoğunluğu İsviçre’de yer alıyor. Bu yüzden UBS’in satın almasının ülke içinde çok etkili olmayacağı düşünülüyor lakin Londra’daki National Gallery’yle olan sponsorluk anlaşmasının gözden geçirileceği kulislerde konuşuluyor.

Dünyada bankaların sanatla ilişkisi bu şekildeyken Türkiye’de durum nasıl? Özel ve kamu bankaları/finans kuruluşları arasında çok ciddi yaklaşım farklılıkları mevcut. Özel bankaların sanat girişimleri sanat dünyasını şekillendirirken kamu bankalarının/finans kuruluşlarının son 1-2 yıldaki bazı girişimlerini saymazsak son derece atıl kaldığını söylemek abartılı olmayacaktır.

Özel bankaların/finans kuruluşlarının sanat desteklerini, sanat kurumlarını kısaca aktarırsam daha net anlaşılacağını düşünüyorum.

Türkiye İş Bankası’nın İş Sanat ve Türkiye İş Bankası Yayınları; Yapı ve Kredi Bankası’nın Yapı Kredi Yayınları (YKY) ve Yapı Kredi Kültür Sanat; Garanti Bankası’nın Salt; Akbank’ın Akbank Sanat Merkezi, Caz Festivali ve Kısa Film Festivali gibi. Bunlar tabii bankaların bizzat kendi gerçekleştirdiği yatırımlar. Bir de bankaların/finans kuruluşlarının sponsor olduğu etkinlikler mevcut.

Geçtiğimiz günlerde Xsights Araştırma’nın gerçekleştirdiği “Bankalar, Kültür ve Sanat Araştırması”na göre “kültür sanat” denilince akla ilk gelen marka Yapı Kredi, bu alanda yapılan çalışmalarıyla en çok bilinen banka ise Akbank. Aynı araştırmaya göre en çok yatırım yapılan kültür sanat faaliyetleri şu şekilde: müzik, yayıncılık, sinema, tiyatro, edebiyat, müzecilik, hat/resim/heykel ve çocuklara yönelik sanat. Kültür sanat denilince akla ilk gelen bankalar sıralaması da şu şekilde: Yapı Kredi, Akbank, Türkiye İş Bankası, TEB, Garanti BBVA, Şekerbank, Halkbank, Finansbank, Albaraka Türk, Vakıfbank, Odeabank, DenizBank.

Bu liste bize çok şey söylüyor. Kamu bankalarının yeni dönemde bu alanlara çok daha fazla yatırım yapmalarını ve sanat dünyasını şekillendirebilecek, ses getirebilecek, geniş kitlelere ulaşmalarına imkan sağlayacak etkinliklere pay ayırmalarının son derece kritik olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim.