Çoğumuzun bilmediği, bilenlerin de yanlış ve eksik bildiği hüzünlü bir hikaye. Keşkelerle süslü hikayenin baş aktörü bir araba: Devrim. Yaşam hakkı tanınmayan, Türkiye''nin ilk yüzde yüz yerli arabası.Türkiye''nin sanayi tarihini, baştan aşağı değiştirebilecek bir başlangıçtı “Devrim”.Tolga Örnek imzalı “Devrim Arabaları”, imkansızı gerçekleştiren gerçek bir başarı hikayesini, dört başı mamur anlatıyor. Film gibi film sözünü hak ederek. Dönem filmlerinin düştüğü tuzağa düşmeden, sadece meselesine
Çoğumuzun bilmediği, bilenlerin de yanlış ve eksik bildiği hüzünlü bir hikaye. Keşkelerle süslü hikayenin baş aktörü bir araba: Devrim. Yaşam hakkı tanınmayan, Türkiye''nin ilk yüzde yüz yerli arabası.
Türkiye''nin sanayi tarihini, baştan aşağı değiştirebilecek bir başlangıçtı “Devrim”.
Tolga Örnek imzalı “Devrim Arabaları”, imkansızı gerçekleştiren gerçek bir başarı hikayesini, dört başı mamur anlatıyor. Film gibi film sözünü hak ederek. Dönem filmlerinin düştüğü tuzağa düşmeden, sadece meselesine odaklanarak.
Hikaye,16 Haziran 1961''de başlıyor. Devlet Başkanı Cemal Gürsel''in tümüyle yerli bir otomobil yapılmasını emredişiyle.
Toplu iğne bile üretilemeyen zamanlar için fazlasıyla büyük, fazlasıyla imkânsız bir emir.
Bütün imkânsızlıklara rağmen Cemal Gürsel, “Devrim”in Cumhuriyet Bayramına yetiştirilmesini ister. 26 Ekimde halk oylaması yapılacak, cumhurbaşkanlığına seçilecek ve ilk yerli otomobille gidecektir Hipodromdaki kutlamalara. “Cemal Aga” imkânsızı isteyen adamdan “imkânsızı gerçekleştiren” adama terfi edecektir böylece.
Projeyi devletin zirvesindeki isim istemesine rağmen, yardımcısı ve bürokratlar muhaliftirler. Proje maliyeti pahalı bulunduğu için 900.000 TL''ye kadar düşürülür ödenek. Gerçek niyet projenin yapılmasına engel olmak. Nedenini anlayabilmek için muhalif bürokratların akıl hocalarının kim olduğuna bakmak gerekiyor. 1946 yılında kurulan IMF tarafından üyeliğe kabul edilmek için %116 oranında devalüasyon yapılır. Akabinde test amaçlı ihtiyaç olmamasına rağmen kredi talebinde bulunulur. Bu krediyle birlikte IMF yıllık denetimler için gelmeye başlar. Ekonomiyle ilgili konularda söz hakkını yavaş yavaş ele geçirir. Yatırımın pahalı bulunmasının ve bütçenin kısıtlanmasının sebebi milli ekonominin önünü kesmek.
Marshall yardımı adı altında Amerikan Sanayine çoktan Pazar olmuştur ülke. Oysa 1923 İktisat Kongresi''nde, ekonomik egemenlik sağlanmadığı takdirde savaşla kazanılmış ulusal egemenliğin sürdürülmesinin imkânsızlığı anlaşılmış, savaş yıllarında çekilen güçlükler sebebiyle tayyare fabrikası kurulması hedeflenmiştir. Filmde, mühendisin uçak yapmak kim biz kim yaklaşımıyla traktör fabrikasına döndürdüler dediği tayyare fabrikasının kapatılması, Marshall yardımının diyetidir. Uçaklar Marshall planı çerçevesinde ABD''den alınacaktır.
Devrim projesi çok gizli olarak başlatılıp yürütülmesine rağmen, basına sızdırılmasıyla birlikte, basının gücü ortaya çıkar. Yapılması planlanan otomobilin pahalı ve lüzumsuz olduğuna dair manşetler atılır sıklıkla. Amerikan arabalarının Türkiye''de montajlanmasının ne kadar “hayırlı” olduğuna dair haberler kabul görmektedir. Nitekim Türk arabası Devrimden 5 yıl sonra Türkiye''nin ilk yerli otomobili olarak bilinen Anadol, Ford-Koç Holding ortaklığı Otosan tarafından üretilerek pazara sürülür.
23 Mühendis, iki “Devrim” arabasını, 130 gün gibi kısıtlı bir zamanda yapmayı başarır ama doğduğu gün, “ölü doğan” muamelesine tabi tutulmasına engel olamaz. Zamansızlık, projenin kader çizgisinin kırılması olur. Başından beri otomotiv sanayine muhalif olan basının hışmından kurtulamaz “Devrim”. 200 m. gidip bozulan araba olarak, tarihe kaydı düşülür.
Bej renkli plakasında “Devrim” yazan o araba, Eskişehir TÜLOMSAŞ bahçesinde, özel bir müzede sergileniyor ve kaderine meydan okurcasına halen çalışıyor.
Amerika ne verirse alacak ne yaparsa kabul edeceğiz diyerek iktidara gelen Adnan Menderes''in; istediklerini elde ettikten sonra Rusya''ya yakınlaşarak, mali bağımsızlık kazanma girişiminin, 27 Mayıs''a giden yolu açtığı malum. 27 Mayıs darbesine CIA''nın müdahil olduğu, CIA ajanlarının hatıratlarında deşifre edildi. Darbecilerle, ABD yetkilileri arasında darbeden hemen sonra yapılan 1 milyar dolarlık anlaşma oldukça manidar. Sözün özü masum değil hiçbirisi.
Masum olan Türk malı araba yapabileceklerine yürekten inanarak gece gündüz çalışan, fazla mesai paralarını devletin parası devlette kalsın diyerek kabul etmeyen, ideallerinin peşinde koşan; koşarken zamanla, bürokrasiyle, muhaliflerle mücadele eden mühendisler.
Şu kirli atmosferde o bir avuç mühendisin “başarı hikayesi” bizleri başarılı yapmaya yetmeyecek. Ama gözümüzden damlayacak iki damla gözyaşı kalbimizdeki pek çok yarayı dağlayacak.
“Devrim Arabaları”nı seyredin. Köşe dönmeci ruhlar için bile bir avuç ibret var onda.
