Naomi Klein''in Şok Doktrini adlı kitabı; küresel dünyanın 3. dünya ülkelerini nasıl sömürdüğünü, masum insanların fırsatçı yönetimler tarafından nasıl kurban edildiklerini etkileyici bir dille gözler önüne seriyor. Sermayenin politik ve doğal felaketlerden yararlanarak emek karşısında nasıl zafere ulaştığını anlatıyor.
Kapitalizmin zaferinin özgürlükten doğduğu, serbest piyasanın demokrasiyle el ele gittiği şeklindeki yaygın resmi hikayeye karşı bir başkaldırı, bir meydan okuma Şok Doktrini.
Şok terapisi doktrinine göre; büyük şokların ardından, toplumların hızla çokuluslu şirketlerin çıkarları doğrultusunda, sil baştan düzenlenmesinin tarihi, 11 Eylül 2001 tarihinden çok öncesine uzanıyor. 50 yıl öncesine, Chicago Üniversitesi''ne Milton Friedman zamanına. Ekonomik politikalar ile şok, dehşet ve savaşlar arasında sıkı bir bağlantı mevcut. Toplum yaşadığı şok ve travmayla sarsılırken; sistem önceden hazırladığı politikaları hayata geçirmeye başlıyor hızla. Friedmancı düşünce büyük felaketlere, krizlere hazırlık olarak serbest piyasa düşüncesi stoklayarak hayat buluyor.
Serbest piyasa doktrinini uygulamaya başlayan ilk ülkeler diktatörlükler. Gelişen dünyadaki en geniş yelpazeli reform çabaları askeri cuntaların işbaşına gelmesinin ardından başlatılmış. 1980''lerin başında serbest piyasanın bütün hızıyla gittiği çok partili bir demokrasinin tek bir örneği bile yok!
Friedman, büyük çaplı şok ve krizlerden nasıl faydalanılacağını ilk 1970''li yıllarda Şili diktatörü Pinochet''e danışmanlık yaptığı esnada tecrübe eder. Şili, Brezilya, Uruguay,Arjantin. Darbe gerçekleştikten sonraki yıllarda Chicago''nun çizdiği yolda, Friedman''ın iktisadi canlı labarotuvarları olarak kullanılan bu ülkeler vasıtasıyla; dünyayı silip süpüren bir ekonomi modeli inşa edilir: Neo liberalizm. On yıllar içinde derinlere kök salarken yüz binlerce insan yoksulluk sınırının altına itilir. Beklenmeyen bir sonuç kaza olarak değil planlı bir yoksulluktur yaşanan.
Reform açısından en çok aranan koşul, daha önce verilen siyasal mücadelenin bitkin düşürdüğü yorgun bir halk. Çünkü fiyatların serbest bırakılmasının arifesinde hükümete güven duyulmasının, ciddi sosyal çatışmaların imkansız hale gelmesinin, hükümetin bir halk ayaklanması sonucu alaşağı edilmemesinin yolu buradan geçmekte.
1970 ve 1980''lerin ilk şok terapisi deneylerinde ABD hazinesiyle IMF yüzeysel de olsa bir başarı kazanmaya çalışıyordu. Çünkü o deneylerin başka ülkelerin takip etmesi gereken model işlevi görmesi amaçlanıyordu. 1980''lerde şok terapisini benimseyen ilk demokrasi ülkesi Bolivya oldu. İlk doğu bloku ülkesi de Polonya.
Uluslar arası mali kurumlar sahte kriz yaratma sanatıyla uğraşırlar ülkeleri kendi iradelerine boyun eğdirmek için. IMF krize gerçekten sebep veren etkenlerle ilgilenmek yerine, krizin nasıl bir kaldıraç olarak kullanılabileceğine odaklanır. Krizleri fırsat penceresi olarak kullanabilmektir tüm hedefi.
Büyük şirketlerin çıkarını kollayan yeni kapitalizm modelinde, krizlerin yaşanması dört gözle bekleniyor. Vatandaş yaşadığı şokun etkisindeyken; devlete ait varlıklar ''özel'' oyunculara parça parça satılarak reformlar kalıcı hale getiriliyor. Kriz meydana geldiğinde alınan önlemler pusuya yatmış bekleyen düşüncelere dayanıyor.
1993''de Rusya''da ülkenin oligarklarını yaratan ve yangından mal kaçırırcasına gerçekleştirilen özelleştirmeler; Yeltsin''in parlamento binasına ateş açmak üzere tankları göndermesi ve muhalefet liderlerini tutuklatmasından sonra yapıldı.
1999''da NATO''nun Belgrat''a saldırısı, eski Yugoslavya''nın hızlı bir şekilde özelleştirilmesini sağlayan koşulları yarattı.
Temel hizmetlerin özelleştirilmesi, merkez bankasının bağımsız hale gelmesi, esnek işgüçleri, sosyal harcamaların kısılması, serbest ticaret, yabancıların bankalarda pay sahibi olması, bütün ekonomiler birbirine benzetildi. Orta sınıf yok edilip planlı sefalet koşullarına mahkum edildi. Yüzlerce yerel markanın yerini uluslar arası dev şirketler aldı. Kilit sektörlerin özelleştirilmesi hızlandı. Yaşanan krizler özelleştirme dalgasına yol açtı, çokuluslu yabancı şirketler her şeyi silip süpürdü.
İşin özü şu: siyasi liderler seçimle işbaşına gelmeli ama ekonomiler Friedman''ın kurallarına göre yönetilmeli.
Gerçek şu ki yaşanan krizler bitmiş gibi gözükse de halen devam etmekte. Asya krizinden sonra 20 yıl içinde 24 milyon kişi işini kaybetti. Yabancı yeni şirket sahipleri yatırımları için sürekli yüksek kazanç talep ettiklerinden işten çıkarmalar sürmekte. IMF programları ülkeyi istikrara kavuşturmuş gibi yaparken yaşanan tam anlamıyla bir illüzyon. Çünkü oluşan yeni dengede istikrar kamu sektöründe çalışan, küçük işletmeci, esnaf, çiftçi binlerce kişinin çizgi dışına itilmesiyle sağlanmakta.
Başlangıçta felaket ve krizler, olay sonrasında radikal özelleştirme planlarını hayata geçirmek amacıyla kullanılırken; sonrasında felaket yaratan olayları hem yaratma hem de bunları kullanma aşamasına geçildi. Irak işgali gibi. Çünkü şok ve dehşet toplumum iradesini hedef alıyor, kitlesel korku da bu stratejinin çok önemli bir parçası.
Neo liberalizmden sık sık ikinci kolonyal yağmalama şeklinde söz edilir. İlk yağmalamada zenginler toprakları yağmalıyordu ikincisinde ise devletleri.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.