Sistemi savunan yolsuzlukları önleyemez

Batı, geleneksel tarıma dayalı toplum yapısından, modern sanayi toplumuna, kendi iç dinamiklerinin ürünü olan zenginler sınıfı (burjuvazi)''nin öncülüğünde geçti. Geleneksel Osmanlı yönetim sisteminde, temel üretim aracı olan tarım toprakları, kamunun mülkü olduğundan, toplumsal değişime öncülük edecek bir zenginler sınıfı oluşmadı. Kendi iç dinamikleriyle değişerek modernleşemeyen Osmanlı toplumunda, modernleşmenin öncülüğünü, devlet adamları (bürokratlar) üstlendi.

Modernleşmeci bürokratlar sınıfı, daha ilk günden itibaren, başarılı olabilmek için, müşterek hareket edecekleri bir zenginler sınıfının eksikliğini hissettiler. Ancak gerek tarım topraklarında benimsenen kamucu mülkiyet anlayışı, gerekse ekonomik ilişkilerde devletin belirleyeceği, bir üretici tüccar sınıfın kendiliğinden oluşmasına imkan vermiyordu. Mevkii makam, mal, mülk sahibi olmak, yatırım yapmak, devletin desteğini gerektiriyordu. Yöneticiler, devletin imkanlarını iktidara yakın olan ve toplumsal değişim projelerini destekleyen iş çevrelerine yönlendirerek tüccar sınıfın oluşumunu desteklediler.

Osmanlı''nın modernleşme döneminde başlayan, devlet kesesinden zenginler sınıfı oluşturma politikalarını Cumhuriyet dönemi yöneticileri de benimsedi. Zenginler sınıfı, rejimin önemli dayanaklarından biri görüldü. İlk yıllardan itibaren devletin birikimleri ve kamu rantları, rejime destek veren sınırlı sayıdaki tüccar ve iş adamına aktarıldı. İş adamı ve sanayi sınıfına yeni katılımlara, rejime yakınlığı dikkate alınarak devletçe izin verildi.

Siyasetçi ve bürokratlar, devlet rantlarını rejime yakın iş çevrelerine dağıtırlarken, kendileri için de bir pay ayırmayı ihmal etmediler. Giderek, ortak paydası resmi ideolojiyi diri tutmak olan, siyasetçi, bürokrat ve iş adamları arasında, hazineden insan zengin etmeye hizmet eden bir çark oluştu. Devlet ihalelerinin kime verileceğine, ihtiyaç duyulan mal ve hizmetlerin kimden alınacağına, KİT''lerin bayiliğinin, kredi ve teşviklerin nasıl dağıtılacağına bu çark içindekiler karar verdiler.

Devlet altyapı eksikliğini tamamlamak ve sanayileşmeye öncülük etmek için, çok büyük ve pahalı projeler ihale etti. Bu projelerin ihaleleri rejime ve siyasetçilere yakın olanlara yüksek kar sağlayacak fiyatlarla verildi. Hem ihaleyi alanlar kazandılar, hem de yönetici ve bürokratlar paylarını aldılar. Bugün de kamudaki yolsuzlukların ve servet aktarmanın en önemli kaynağı kamu ihaleleridir. Hükümetler sürekli olarak ihaleleri kendi yakınlarına ve uygun olmayan şartlarla vermekle suçlanmaktadır.

Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren, siyasetçilerin ve yüksek dereceli bürokratların, iş dünyası ile yakın ilişkileri oldu. Yüksek dereceli bürokrat ve siyasetçiler, Türkiye''nin ihtiyaç duyduğu malları satan yabancı firmaların temsilcisi, takipçisi, yönetim kurulu üyesi veya ortağı oldular. Cumhuriyetin kurucularından olan ünlü isimlerin çoğu, bir yabancı firmanın Türkiye temsilciliğini yaptı; firmalara sağladığı yüksek karlar karşılığında, hisse veya komisyon aldı. Halen bu mekanizma işlemekte ve bedeli yüksek olan iç ve dış alımlarda ihaleler iktidara yakın şirketlerde kalmaktadır.

Kamu bankalarının kredileri ve devletin teşvikleri, rejime ve hükümetlere yakın olanlara dağıtıldı. Orta ve düşük gelir gruplarından toplanan vergiler, milyarlık dilimler halinde çıkar gruplarına transfer edildi. Verilen teşvik ve kredilerin, amacı dışında kullanılmasına göz yumuldu. Kredilerin bir kısmı hileli iflaslarla zimmete geçirildi. Kredi ve teşvik işlemlerini yapan yüksek bürokratlar da belli ölçülerde paylarını aldılar. İş Bankası kurulurken, hisseleri rejime yakın olan iş adamı, siyasetçi ve bürokratlara dağıtıldı. İş Bankası çevresinde bu imkanlardan yararlananlara çıkarcı anlamına gelen Fransızca "aferistler" adı verildi.

Türkiye''de devletçilik, sadece bir kalkınma stratejisi olarak değil, aynı zamanda devlet eliyle belli çevreleri zengin etmenin arcı olarak kullanıldı. Kamu işletmelerinde üretilen malların pazarlanması, nakliyesi, temsilcilik ve bayilikleri rejime ve hükümetlere yakın iş adamlarının imtiyazı olarak görüldü. Sömürülmekten yorgun düşen KİT''ler zarar etti; karları ayrıcalıklı zenginler sınıfı paylaştı, zararı ise tüm millet çekti.

Türkiye''de rejimi savunan iş çevreleri, devlete göbeğinden bağlıdır. İthalat tarifeleri, kotalar, vergi iadeleri, yatırım teşvikleri bu bağı güçlü tutmanın araçlarıdır. Son yıllarda, sınırlı sayıdaki patron, ele geçirdiği medya imkanlarını da kullanarak, politik karar alma mekanizmalarını kendi çıkarına yönlendirmektedir. Eğitim, sağlık, ulaşım, adalet ve güvenlik gibi temel hizmetlerini yürütemeyen devlet, çıkar çevrelerine hazineden fon aktarmayı sürdürmektedir.

Devletin sağladığı rantları kendi doğal hakkı olarak gören, patron, siyasetçi ve bürokrat üçgeni rantlarını korumak için iktidarı kullanma konusunda çok ihtiraslı davranmaktadır. Kolay yoldan servetini çoğaltan bu kesim, çıkar ilişkisini tehlikeye sokacak değişikliklere tepki olarak siyaseti germekte ve çatışmayı körüklemektedir. İrtica kampanyalarının, darbe tahriklerinin, 28 Şubat sürecinde uygulanan baskıların temelinde, devlet kesesinden zengin olmalarını sağlayan sistemi koruma kaygısı yatmaktadır.

Seçimler yaklaştıkça, bazı sermaye grupları, basın ve sivil toplum temsilcileri, temiz siyasetten ve temiz toplumdan söz ediyor. Bunun da sadece siyasi ve idari karar mekanizmalarındaki insanların değişmesiyle gerçekleşeceği sanılıyor. Oysa rüşvet ve yolsuzluklar, sistemin bir unsurudur. Siyasi ve idari sistem, devletin geniş toplum kesimlerinden topladığı rantları, rejime ve hükümetlere yakın olan çevrelere dağıtması üzerine kurulmuştur. Sadece iktidarı ele geçirmek için siyaset yapanlar, bir süre sonra kendileri de bu çarkın parçası olurlar. Türkiye''de yolsuzluk, sistemin bizzat kendisidir. Sistemi savunan yolsuzlukları önleyemez.