Hayatınızı zenginleştirin

Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, NATO zirvesi vesilesiyle sağlık kontrolü için bulunduğu Amerika''da fırsatını yakalayıp kitapçı dolaşmış. Bir gazetede bin küsur dolar ödeyerek aldığı kitapların listesi vardı; biyografi ve anı cinsinden eserler bir hayli yekun tutuyor. O da, benim gibi, başkalarının hayatını merak eden cinsinden... Geçen haftayı ünlü Amerikalı tiyatro yazarı Neil Simon''un ''Rewrites'' (Yeniden yazmalar) adlı anı kitabını okuyarak geçirdim. Lise diploması bile olmayan bir New York Yahudisinin dünyanın en çok para kazanan komedi yazarlarından biri haline dönüşmesi büyük olay. Beni daha da çarpan, kitabın üslubu yanında, yazarın başarılı olmak için katlandığı zahmet oldu. Yeni bir piyes yazarken, provalar sırasında düzeltmeler yaparken daktilosu vücudunun bir uzantısı haline dönüşüyormuş Neil Simon''un...

Emekli büyükelçi Oğuz Gökmen''in ''Bir Zamanlar Hariciye'' adını verdiği ve "Eski bir diplomatın hatıraları 1" altbaşlığı koyarak devamı geleceğini bildirdiği anıları Simon''u okuduğum sıra elime geçti. İnanır mısınız, şöyle bir göz atmak üzere elime aldığımda, öteki kitaba devam edecek hâlim kalmadı; önce Oğuz Gökmen''i bitirdim, sonra Amerikalı yazarı. Adlarını uzaktan duyduğum nice önemli kişi, Hariciye koridorlarından, çeşitli dünya başkentlerindeki büyükelçiliklerimizden çıkıp benim yazı odama doluştular...

Büyükelçiler, hiç değilse önemli bir bölümü, sadece iyi yaşayan insanlar değiller, aynı zamanda iyi de yazıyorlar. Meslek merdivenlerinde yükselirken sürekli bilgi notu, raporlar yazmaları onları yazı mesleğine yakın tutuyor. Bir çok büyükelçi, emekliliğini en verimli biçimde geçirmenin yolunu yazı hayatına atılmakta buluyor. İyi de yapıyor. Bu sayede, gidemediğimiz yerlere onlarla birlikte seyahat ediyor, asla konuşamayacağımız insanların gündelik dünyalarına girip sohbetlerine kulak misafiri oluyoruz.

İşgal ve yangın sonrası Manisa''sından, İzmir''in gölgesinde kalmamak azmiyle, ''leyli-bekâr'' okuyacağı Galatasaray Lisesi''ne, oradan Mülkiye''ye geçen Oğuz Gökmen, rahmetli Yavuz Gökmen''in amcası, dolayısıyla Yavuz''un ünlendirdiği Melek Hanım''ın oğludur. Kitapta, ileride yerini düşürüp sizlere aktaracağım ne güzel anekdotlar var, bir bilseniz... (Kitapla ilgili en üzücü durum, üzerinde yayıncı adı ve adresi bulunmaması; en iyisi Oğuz Bey''in yazılarını yayımladığı Türkiye Gazetesi aracılığıyla kendisine başvurmak. T. K.)

Başka ülkelerin devlet adamlarının hayat hikâyelerini okurken, hep, "Neden bizde de bir Osmanlı devlet adamının hayatı üzerine böyle çalışmalar yapılmaz?" diye kendime sorar dururum. Aslında bu tür kitaplar yok değil, var; ancak daha kapsamlı, hayatını ve eserlerini devlet hizmetleriyle birlikte işleyen monografiler epey az. Osmanlı yenileşme tarihinin önemli isimlerinden Münif Paşa''nın (1830-1921) hayatına yakından bakan ''Münif Paşa ve Türk Kültür Tarihindeki Yeri'' adlı kitap bu eksikliği büyük ölçüde karşılıyor. Bu bir bilimsel çalışma. Doğum ve ölüm tarihleri arasına büyük çalkantılar sığmış olan bir Osmanlı aydınının tercüme odasından Berlin''e oradan maarif nâzırlığına giden çalkantılı hayatı, sürekli yazarak, fikir üreterek geçmişti. Tipik bir Tanzimat aydını sayılan paşa, sonradan bazısı ''inkılab'' olarak karşımıza çıkacak değişimlerin fikri hazırlığını da yapan kişidir. Dr. Adem Akın''ın Atatürk Kültür Merkezi tarafından çıkarılan kitabı ilgiyle okunuyor...

İnsan portreleri konusunda günümüzün en usta kalemi, hiç kuşkusuz, Beşir Ayvazoğlu. Peyami Safa''yı, Tarık Buğra''yı ayrı ayrı anlattığı kitapları yanında ''Defterimde Kırk Suret'' adını taşıyan kitabında, bir bölümünü şahsen bazısını eserlerinden tanıdığı 40 kişinin portresini ustaca çizmişti Ayvazoğlu. Üslup kıvamı mükemmel portrelerden 32''sini daha yeni bir kitapta topladı: ''Siretler ve Suretler''... İçinde, fikir hayatımızın âhirete göç etmiş önemli isimlerinin anlatıldığı bir bölüm ile eser vermeye, çevreyi etkilemeye devam edenlere ayrılan bir başka bölüm var. Kişilerle ilgili portreleri tip portreler izliyor... Beşir Ayvazoğlu''nun kitaplaştırdığı portreler haftalık Aksiyon dergisinde yayınlanmıştı. Benim de bir kitabıma analık etmişti, bereketli bir dergidir Aksiyon. (Ayvazoğlu''na küçük bir takılma: Bilgisayarda PC''ye karşı Mac savunması benim için önemli değil; ama kitap tercüme edilirse ele-güne mahcup olma ihtimali var. TK)

''Siretler ve Suretler'' adlı portreler kitabını yayımlayan Ötüken Neşriyat (Tel.: 212- 2510350; Faks: 212- 2510012) Beşir Ayvazoğlu''nun bir başka eserini daha sundu okurlara: ''Kuğunun Son Şarkısı''... Şeyh Galib''in hayatı, çevresi, dostları (Dede Efendi, Mustafa Rakım Efendi, Halet Efendi) ve eseriyle ilgili estetik düzeyi yüksek bir kitap bu. İstanbul''u, İstanbullu''nun ince zevkini, sarayı, Şeyh Galib''in (1757-1799) hayat hikâyesi, şiirleri, dervişliği ekseninde okuyorsunuz. Beşir Ayvazoğlu''nun her iki kitabında da birer isim dizini bulunuyor; keşke Oğuz Gökmen ve Dr. Adem Akın da değerli eserlerini dizinle daha da zenginleştirselerdi. Televizyonun sunduğu sahte hayatlar yerine bu gerçek hayatların meraklı dünyasına girmeniz daha yerinde olmaz mı?