Rektörler nasıl rektör seçiliyor?

Bir dostumun dostu bir üniversiteye rektör adayı; iki günde bir telefon açıp “Destek atarsın artık” diye üzerimde baskı uyguluyor dostum. Kibarlık başıma belâ, dostuma, “Beni Oktay Ekşi''yle karıştırıyorsun” diyeceğim, bir türlü diyemiyorum.

''İltimas'' yapmayı hiç becememem ben...

Yine de üniversiteler özel ilgi alanıma girdiği için rektörlük seçimleriyle yakından ilgileniyorum. Son zamanlarda yeni açılan Anadolu üniversitelerine atanan rektörlerin icraatları göğsümü kabartıyor. Harvard''ta, Oxford''ta, Sorbonne''daki kürsülerini terk edip geldikleri üniversiteleri içinden çıktıkları yörenin kalkınmasının odağı haline getiriyor yeni rektörler...

Haberde beni şaşırtan yön, rektörlük seçiminin üç aşamalı olduğunu bilmem; öğretim üyeleri, oylarıyla, ilk üç sıraya girecek adayları belirliyorlar yalnızca, YÖK yeni bir sıra yapabiliyor... Rektörün kim olacağına ise Cumhurbaşkanı karar veriyor. Anayasa böyle bir sistem öngörüyor çünkü...

Peki, nasıl oluyor da Hürriyet henüz birinci aşamadayken birini “Rektör seçildi” diye duyurabiliyor?

Rektörlükte gözü olmayan bir dostuma bu soruyu yönelttiğimde güldü ve “Kendisinden önce eşi de rektör müymüş seçilenin?” diye karşı bir soru yöneltti. Meğer bazı üniversitelerimizde yıllardır böyle bir sistem sürüyormuş; rektörlük iki dönemden sonra ya eşten eşe, ya da -eş öğretim üyesi değilse- kankadan kankaya geçiyormuş...

Meraklandığımı anlayınca bana bir bilgi notu gönderdi dostum. Bundan sonra okuyacaklarınızı onun bilgi notundan özetledim.

“Rektörlük seçimlerinde oy kullanacak olanları büyük ölçüde rektörler belirlediğinden, üniversitelerimizde rektörler ilk dönemlerinin sonunda girdikleri seçimlerde genel olarak açık farkla birinci gelir, ikinci dönemlerinin sonunda ise genellikle yerlerine gelmesini istedikleri kişinin birinci çıkmasını sağlar. Ya eşi olur halefi, ya da yakın arkadaşı...

Geniş ödüllendirme ve cezalandırma yetkileri üniversitelerdeki rektörlük seçimlerinin sonuçlarını belirlemede önemli rol oynamakta ise de, asıl belirleyici olan, rektörlerin yeni kadrolar alarak bu kadrolara atama yapabilmeleridir.

Bu yetkinin, üniversitelerdeki rektörlük seçimleri sonuçlarını nasıl belirlediğini görmek için birkaç örnek verebilirim.

Mesela, Abant İzzet Baysal Üniversitesi''nin 2002 yılında yapılan rektörlük seçimlerinde 75 oyla ve oyların % 29,8''ini alarak seçilen dönemin rektörü 2006 yılında yapılan rektörlük seçimlerinde üniversitedeki oyunu 171''e ve oy oranını % 42,3''e çıkararak birinci olmuştur. Bu sonucun arkasında yatan sebep, rektörün, aldığı kadrolar ve yaptığı atamalarla, kullanılan toplam oy sayısını 251''den 409''a çıkarmasıdır.

2006''da ilk sıradakinin yerine 97 oy alan rektör atanmış... 2010''da yapılan seçimde aynı sonuç onun için gerçeklemiş bu defa; 97 olan oyu 171''e çıkmış...

Bir örnek daha: Gazi Üniversitesi''nde 2000 yılında yapılan seçimlerde 280 oy alan (geçerli oyların % 23,3''ü) ve seçilen rektör, 2004''teki rektörlük seçimlerinde oy sayısını 1064''e, oy oranını da % 71''e yükseltmesine rağmen, 366 oy alan (% 24,4) ve üniversitede ikinci olan kişi rektör seçilmiştir. 2000 yılında seçilen rektörün oylarını 280''den 1064''e yükseltmesinin sebeplerinden biri kuşkusuz yeni atamalardır.

Aynı üniversitede 2008 yılında yapılan rektörlük seçimlerinde bu rektör 732 oy alarak oylarını bir önceki rektörlük seçimine göre iki katına, oy oranını da % 24,4''ten % 42,4''e yükseltmiştir.

Mustafa Kemal Üniversitesi''nde 2002 yılında yapılan seçimde 223 öğretim üyesinin % 4,9''unu oluşturan 11 oyla dördüncü olan ve YÖK''te yapılan seçimde üçüncü sıraya yerleştirilerek dönemin Cumhurbaşkanınca seçilen rektör 2006 yılındaki seçimde oylarını 119''a çıkararak birinci olmuş, ancak 2006 yılının YÖK''ü tarafından ilk üçe alınmadığı için rektörlüğe yeniden seçilememiştir.

Cumhuriyet ve Dumlupınar Üniversitelerinde de durum budur.”

Konuya âşina, ancak kendisi yarışın dışında dostumun verdiği not gözümü açtı. Bundan sonraki gelişmelere artık açılmış gözümle bakacağım.

Siz de öyle yapın.