Fil konusunda beni yanılttılar

Filleri bilirsiniz. Koca gövdeleriyle ormanlarda bağıra bağıra dolaşırlar. Hortumlu, koca kulaklı, züccaciye dükkanına girmeleriyle meşhur sempatik yaratıklardır.

Ben, yakın zamana kadar, filler hakkında özel bilgilere sahip olduğumu düşünüyordum. ABD Başkanı Bill Clinton''ın ülkemizdeki misafirliği sırasında bu bilgileri sınama fırsatı buldum. Dilerseniz hikayeyi başından anlatayım.

Geçen yıl, Pendik Belediyesi bir panel düzenlemişti. ABD''li araştırmacı Graham Fuller de panelistler arasındaydı.

Kafamda, uzun süredir sakladığım bir sual vardı. Fuller''in bu suale mantıklı bir cevap verebileceğini düşünerek Pendik''e gittim. O akşam ayaküstü görüşebildik. Birkaç gün sonra tekrar geleceğini, o zaman daha fazla vakti olacağını söyledi.

Kendisine, 28 Şubat''ın Türkiye''nin NATO''ya karşı yükümlülükleri çerçevesinde uygulamaya konulduğuna dair bir kanaatten söz edecektim.

Bu yaklaşıma göre ABD, 28 Şubat sürecindeki antidemokratik gelişmelerden, partilerin kapatılmasından ve başka malum olaylardan şikayetçi değildi. Olan bitenleri içinden alkışlıyor, fakat ara sıra, sureta, parti kapatmak, siyaset yapmayı yasaklamak gibi kaba-saba tezahürlerden rahatsız olduğunu belirtme ihtiyacı duyuyordu.

Yani, Amerika, Türkiye''de dinî hayatın baskı altına alınmasını, toplumun Müslümanlığı''nın, sokakta dolaşan bir yabancının farkedemeyeceği bir seviyeye indirilmesini, Batı''nın Türkiye''deki ve bölgedeki çıkarları açısından faydalı görüyordu. Ama istiyordu ki, bu işleri yapanlar Kenan Evren Paşa gibi davranmasın, ''zevahiri kurtarmaya'' özen göstersin.

Bu, tabii ki acımasız bir ''tez''di ve ben birkaç gün sonraki görüşmemizde Fuller''a bu tezin makul olup olmadığını sordum.

Fuller, çok zeki bir adam olmasına rağmen, sualimi iyi anlamamış göründü. Şöyle bir cevap verdi:

"Amerika konusunda yanılıyorsunuz. Amerika''nın her işi ince ince düşünerek, ayrıntılı stratejiler geliştirerek yaptığını düşünüyorsunuz. Oysa Amerika fil gibidir. Bir strateji geliştirir. Ama o strateji inceden inceye düşünülmüş bir strateji değildir."

"Fil, nasıl bir yerden bir yere giderken ayrıntılı bir plan yapmazsa, giderken birçok çalı çırpıyı, birçok ufak tefek hayvanı ezer geçerse, Amerika da öyle yapar. Bir yerden bir yere gitmeye karar verir. Ama o kararı uygularken, bir ülkenin içindeki dinamiklerle ilgili çok ayrıntılı, çok gelişmiş hesaplar yapmaz."

Fuller''in açıklamaları beni tatmin etmemişti.

Zaman içinde, yukarıdaki acımasız tezi destekleyen gelişmeler de oldu, yalanlayan gelişmeler de.

Clinton''ın Demirel''le birlikte yaptığı basın toplantısını ve TBMM''deki konuşmasını dinlerken bastığı yerlere nasıl dikkat ettiğini gördüm.

Fillerin, Fuller''in söylediği kadar basit yaratıklar olmadığını düşünmeye başladım.

Amerika, iyi bir ortak istiyor. Bence bu ortak, Türkiye''nin orasını burasını budayarak kuşa çevirmeye çalışan ''mühendisler''in kafasındaki kadar kötü bir Türkiye değil.

Amerika hakkında çok iyimser olanların kafasındaki kadar iyi bir Türkiye de değil.