Tükiye artık sivil bir anayasa ile yönetilsin

Anayasalar, devletlerin temel hukuk metinleri ve yol haritalarıdır. Anayasa, bir devletin yönetim biçimini ve örgütlenişini, temel kurumlarının neler olduğunu, bunların birbirileriyle olan ilişkilerini ve temel hak ve özgürlükleri düzenleyen kurallar bütünüdür. Anayasalar, devlet iktidarını sınırlandırarak, insan hak ve özgürlüklerini genişletmeyi ve güvence altına almayı hedefleyen temel hukuki metinlerdir. Bu bağlamda anayasalar, toplumsal hayatı düzenlemekle birlikte, insan onuruna yaraşır bir yaşamın teminatı da olmaktadırlar.

Türk toplumu hukukun üstün olduğu, demokratik katılımın yüksek olduğu, özgürlüklerin geliştiği, insan hak ve hürriyetlerinin önemli olduğu bir anayasayı özlemektedir. 1808'de Senedi-i İttifak'ın imzalanması ile Padişahın yetkileri sınırlandırılmaya başlanmış, 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile hukuk devletine geçişin ilk aşamaları başlamıştır. Bu süreçte 1876 Kanuni esasi, (ilk Osmanlı Anayasası) 1921 Teşkilatı Esasi ve ardından da Cumhuriyetimizin ilk anayasası 1924 Anayasası'dır. 1924 Anayasası'ndan bugüne 1961 ve 82 Anayası yapılmıştır. Son iki Anayasa'mız İhtilal dönemlerinin ürünü olduğu için toplumsal gelişmemizin önünde büyük engeller oluşturmuştur. 82 Anayasası AB uyum süreci çerçevesinde 1/3 değişmiş fakat beklentileri karşılamakta yine yetersiz kalmıştır.

Olağanüstü dönemlerde yazılan anayasalar, normalleşme süreci ile toplumsal ihtiyaçların karşılanmasında yetersiz kalmaktadır. Bu yüzden sivil, demokratik ve özgürlükçü bir anayasa Türkiye'nin en öncelikli meselesidir. Toplumsal barışın sağlanması için farklılıkları zenginlik olarak gören, demokratik kazanımları geliştiren, toplumsal mütabakatı tesis eden, özgürlükleri en geniş şekliyle yaşanılır kılan bir zihniyet dönüşümüne ihtiyaç vardır. Bu zihni dönüşüm yeni anayasa yapımının felsefesinde ve mimarisinde kendini göstererek Türkiye'nin temel sorunlarına köklü bir çözüm getirmelidir.

Türkiye ekonomik ve sosyal açıdan önemli bir değişim süreci geçirmektedir. Bu değişim rüzgarı sivil bir anayasa oluşturulması düşüncesi ile çok önemli bir aşamaya gelmiştir. Bu değişim rüzgarı, iç ve dış siyasetin konjonktürel baskısı altında hızını düşürmek zorunda kalmıştır. Türkiye artık geri dönülemez bir değişim rüzgarı yakalamıştır. Yeni bir anayasa ihtiyacı tüm toplum kesimleri tarafından dillendirilmektedir. Darbe anayasaları Türkiye'nin önünü tıkamaktadır. Çağdaş bir anayasa Türkiye'nin zenginleşmesi ve toplumsal barışının güçlenmesi için çok önemli bir fırsat ve vizyondur.

Türkiye'de anayasal reformun gerçekleştirilmesi ve sivil bir anayasa hazırlanmasına ilişkin toplumsal kesimlerde bir konsensüs olmasına rağmen, bu konuda siyasilerin gereken adımları atmamaları Türkiye'nin değişim rüzgarının önün kesmektedir.

Türkiye, 367 krizi ve AK Parti'nin kapatılması istemi ile açılan kapatma davası sonucunda önemli siyasi krizler yaşadı. Yaşanan krizler anayasa reformunun ne kadar önemli olduğunu tekrar gösterdi. Anayasa Mahkemesi Başkanı Haşim Kılıç'ın kapatma davasına ilişkin sonucu açıklarken söylediği "topluma ters gelen kurallar ve anayasa değişiklikleri varsa bu konuda süratle uzlaşarak, gerekli düzenlemelerin yapılması çağrısında bulunuyoruz" ifadesi de, Türkiye'nin en öncelikli meselesinin yeni bir anayasa olduğunu göstermektedir.

Türkiye iç siyasi tartışmalara çok fazla odaklandığı için sorunlarını köklü bir şekilde ele alacak dikkat ve dinamiği bulmakta zorlanmaktadır. Türkiye'nin değişmeyen sorun alanları ülke gündemini zaman zaman kilitlemekte ve krize sokmaktadır. Yeni anayasa bu nedenle Türkiye'nin kronik sorunlarını çözebilecek bir toplumsal sözleşme olacaktır.

Toplumun talepleri en geniş şekliyle uzlaşma sağlanarak anayasada yer aldığında, Türkiye geleceğe daha emin adımlarla ilerleyecektir. AB'nin 2008 yılı ilerleme raporunda Türkiye'nin yeni bir anayasa yapma konusunda gösterdiği performans şu şekilde değerlendiriliyor: "İktidar partisi, bir grup akademisyeni 1982 Anayasası'nı, diğer unsurlar yanında Türkiye'de temel hakları uluslararası standartlarla uyumlu hale getirecek şekilde değiştirmekle görevlendirdi. Buna rağmen bugüne dek ne bir taslak TBMM'ye ya da kamuoyuna sunuldu, ne de bunun tartışılması için somut bir takvim belirlendi" İlerleme raporunda da değinildiği gibi, taslağın Meclis gündemine gelmeden rafa kaldırılması ve bu konudaki tartışmaların kesilmesi Türk toplumunun beklentilerini boşa çıkartmaktadır. sivil toplum ve medya konuya sahip çıkarak sivilleşmenin lokomotifi olmalı ve tüm toplum kesimlerini harekete geçirmelidir.

Bugüne kadar birçok kez değiştirilen ve özellikle AB uyum yasaları çerçevesinde neredeyse üçte ikisine yakını değiştirilen 1982 Anayasası, bundan sonra da ne kadar değiştirilirse değiştirilirsin karakteri ve ruhu dolayısıyla Türkiye'nin ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. 1982 Anayasasının yapımı ve kabulünde, siyasal partilerin ve sivil toplumun yeterli katılımı söz konusu olmamıştır. 1982 Anayasası, otoriter, vesayetçi ve devletçi bir zihniyeti yansıtmaktadır.

Türkiye'de şimdiye kadar yapılan anayasalar hep olağanüstü dönemlerin koşullarında ve bürokratik elitler tarafından hazırlanmıştır. Bu durum devlet ve halk arasında kopukluklar oluşturmuş ve toplumu tepeden yönetme anlayışının sonucu olarak toplumun talepleri göz ardı edilmiştir.

Türkiye'nin normalleşmesi ve siyasal sistemin daha demokratik bir düzene kavuşması için demokratik açılımlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bunun yolu da sivil özgürlükçü bir anayasa yapmaktan geçmektedir. Yeni Anayasa, daha fazla katılımcı, temel hak ve özgürlükleri tam olarak güvence altına alan, anayasa kavramlarının somut ve kesinlik taşıdığı, hukuki boyutu ön planda olan bir toplumsal sözleşme olmalıdır. Türkiye, hukukun üstünlüğünü, çoğulculuğu, katılımcılığı esas alan, ideolojik baskısı olmayan ve devlet karşısında ferdi öne çıkartan bir anaya yapmalıdır.

Sivil anayasa taslağı Türkiye'nin önünde yeni bir ufuk açtı. Bu taslakla, Türkiye tarihinde ilk defa toplum olarak sivil bir anayasa yapma fırsatını buldu. Fakat kısır siyasi tartışmalar nedeniyle sivil anayasa çalışmaları rafa kaldırıldı.

Türkiye, yeni bir anayasa yapamadığı için büyük krizlerle karşı karşıya kaldı. Sivil toplum, Anayasa mahkemesinin kapatma davasının sonucunda aldığı kararı iyi okuyarak hükümeti yeni bir anayasa yapmak için harekete geçirmelidir. Sivil toplum kuruluşları yeni anayasa için ortak çalışmalar yaparak geniş bir platform oluşturmalı ve tüm toplum kesimlerinin katılımını sağlayarak toplumsal mutabakatı oluşturmaya çalışmalıdır.

Yerel seçimlerinin ardından TBMM'de yeni anayasa çalışmaları tekrar gündeme gelmeli ve 2009 yılı yeni anayasa yılı olmalıdır. 2010 yılına Türkiye sivil bir anayasa ile girmelidir. Sivil anayasa, Türkiye'nin temel problemlerinin çözümü için bir fırsattır.

Türkiye'de toplumsal hayatın huzur ve barış içinde olması için reformların kararlı bir şekilde yapılması artık kaçınılmaz bir ihtiyaç olmuştur. Sivil inisiyatife bu süreçte önemli sorumluluklar düşmektedir. Türkiye ekonomik, siyasal, sosyal kalkınmasını ancak özgürlükçü ve insanı öncelikli tutan bir anayasa ile gerçekleştirebilir. Yeni anayasa çalışmaları sadece siyasilere bırakılamayacak kadar önemli bir konudur. Türkiye artık kaçan fırsatların peşinde koşan ve enerjisini boşa harcayan bir ülke olmamalıdır.

*UTESAV Başkanı