Ahlâk sorunu

Bugün sayfamızda, Hayrettin Oğuz'un 'Kur'an Araştırmalarında Ahlaki Sorun' başlıklı araştırma yazısına yer veriyoruz. Yazar, özellikle son dönemlerde Kur'an çalışmalarında yapılan 'tahriflere' değinerek, bunun nedenleri üzerinde duruyor. Oğuz yazısında, 'Kur'an'ı okuma çalışmalarında karşılaşılan problemin bilgi kaynaklı değil, ahlak kaynaklı olduğunun' altını çiziyor.

HAYRETTİN OĞUZ

Bir insanın mensubu bulunduğu dinin temel kaynağı olan metni anlamaya, yorumlamaya ve bunu insanlara aktarmaya çalışması tabii bir olaydır. Nitekim Hz. Peygamber'den beri bu faaliyet sürdürülegelmektedir. Tarihsel anlamda baktığımızda, Müslüman olma bilincine sahip bir insanın Kur'an'ı anlama çabası, Hz. Peygamber'in yorumu ve sahabenin pratiği çerçevesinde gerçekleşmektedir. Herhangi bir makam, mevki, zaman ve mekan kaygısı olmadan, sadece Allah'ın rızasını ve muradını anlamak amacıyla yapılan bu faaliyet çerçevesinde, Müslüman insanın hata yapması bile sevap olarak kabul edilmiştir. Mantıksal olarak da Kur'an'ı Hz. Peygamber'in ve sahabenin anladığının, yorumladığının dışında anlamaya ve yorumlamaya çalışma faaliyetinin yersiz ve anlamsız olacağı açıktır. O zaman bu okuma ve anlama biçiminin müsteşriklerin okuma ve anlama biçiminden bir farkı kalmayacaktır.

Tarihsel anlamda herhangi bir makam, mevki, zaman ve mekan kaygısı olmayan, ahlaki sorunları bulunmayan alimlerimizin yaptığı Kur'an çalışmaları içindeki bütün hatalarına, yanlış anlamalara ve yorumlamalara rağmen, okuyan Müslüman'ı Allah'tan ve O'nun rızasından uzaklaştırmayan çalışmalardır. Çünkü, zihni dünyevi anlamda bölünmemiş bir insanın Kur'an'ı anl Hz. Peygamber ve sahabeyi, sadece kendi ulaşmak istedikleri amaç için 'kullandıkları' aşikardır. Asıl önemlisi de, bize göre Aristo ve Platon'u Hz. Peygamber'e, Antik Yunan filozoflarını da sahabeye tercih ettiren sebep kesinlikle ahlakidir, fikir namusuyla ilgilidir. Burada yöntem yanlışlığıyla birlikte ahlaki bir problem de sözkonusudur.

Bu çerçevede benzer Kur'an çalışmalarının, bilhassa seksen sonrası 'Türkiye'sinde de yoğun bir şekilde yapıldığını bilmekteyiz. Çeşitli Kur'an sempozyumları, panelleri, seminerleri v.b. çalışmalar şeklinde gerçekleşen bu faaliyetler, küçümsenemeyecek kadar fazladır. Yakın bir zamana kadar bu faaliyetler genellikle olumlu karşılanan, hatta daha da ileri gidilerek Kur'an'ın zamana, mekana ve hayata sokulması olarak kabul edilen çalışmalar olarak değerlendiriliyordu.

Ancak ortaya çıkan göstergeler bunun pek de böyle, yani olumlu olmadığını göstermeye başladı. Aslında seksen sonrası Kur'an çalışmalarının (Allah rızasından başka birşeyi düşünmeyen fikir namusu olan birkaç istisna dışında) hemen tamamı, içinde bulunulan zaman, mekan, makam, mevki, siyasal ve sosyal ortam düşünülerek yapılan çalışmalardır. Özellikle bu çalışmaların büyük bir çoğunluğunun siyasal anlamda siparişler verilerek, ısmarlama çalışmalar olduğunu, artık bütün insanlar anlayabilmektedir. Diğer bir kısmının artniyetli olmasa da psikolojik kompleksler ve duygularla ortaya konulan çalışmalar olduğu da gün ışığına çıkmaya başlamıştır. Ku'ran'ı siyasal, sosyal ve kültürel kaygılardan yola çıkarak yorumlamaya kalkan insanların, Peygamber veya sahabe hatta tarihsel birikim gibi herhangi bir kaygıları kesinlikle sözkonusu değildir.

Onlar, kendi varlıklarını meşru kılan otoritenin emir ve buyrukları, temenni ve düşünceleri doğrultusunda Kur'an'ı ele almışlar, duruma göre Kur'an'ın sosyalist, kapitalist, liberalist, demokrat, laik, sivil toplumcu, çoğulcu yorumlarını ortaya koymuşlardır. Nitekim bu faaliyetler, şu anda ulaşamadığı kadar büyük boyutlara ulaşmıştır. Bu tür okumayı gerçekleştiren kişilerin tek meşruiyet kaynakları siyasi otoritenin güvenini kazanmaları, onların beklentileri doğrultusunda düşünmeleri, artı Doç. veya Prof. olmaları veya bir dinsel kurumun yöneticisi olmalarıdır. Kura'n'a artniyetleri olmasa da psikolojik anlamda yaklaşan insanlar da sonuç itibariyle birincilerle aynı noktaya gelmişlerdir. Bugün ortaya konulan 'Kur'andaki İslam, Kur'an İslamı, İslam gerçeği, Kur'an'ın tarihselliği, sahabenin ve Hz. Peygamber'in konumu, içtihat kapısının açık olup olmadığı' gibi hususlar yukarıda belirtmeye çalıştığımız okuma biçiminin tezahürleridir.Bize göre, Doç. Prof. Dinsel İşler Başkanlığı, cemaat ve tarikat liderliği gibi vasıfları olan ve bilgisel anlamda 'mükemmel' birikimleri olduğu gözüken bu insanların, bu tür sonuçlara gitmesi neden kaynaklanmaktadır.

Yani, bugün bir İlahiyat profesörü ayetlerden ve hadislerden yola çıkarak laikliğe, demokrasiye, liberalizme, sivil toplumculuğa, çoğulculuğa nasıl rastlayabilmekte, nasıl ulaşabilmektedir? Niçin, Kur'an'ı okumasının sonucunda Hz. Peygamber'e veya Sahabeyi Kiram'a değil de, Aristo, Adam Smith, Freidmann, Edison, Marx v.b. kişilere rastlanmaktadır. Kur'an'da niçin, tasavvuf veya şeriat değil de serbest piyasa ekonomisi bulunmaktadır? Mesela, başörtüsü bütün aramalara rağmen neden bulunamaz da reenkarnasyon, üç vakit namaz hemen bulunur. Neden, bu Kur'an okumalarının sonucunda Kur'an'ın metninin ve anlamının tarihsel olduğu keşfediliverir de demokrasinin, laikliğin, insan haklarının evrensel olduğu ayet ve hadislerle ortaya konulur. Kur'an'da çoğulculuğu, demokrasiyi, sekülarizmi, sosyalizmi ve liberalizmi bulan insanların, birinci derecede bilgi problemi olmadığı açıktır. Çünkü, bilgi problemi olduğu kabul edilirse bu insanların yaptıklarının masum karşılanması gerekir ve bu faaliyet yine Allah'ın rızasını ve muradını anlama çabaları olarak görülebilir.

Ancak, bize göre Kur'an'ı okuma çalışmalarında genel olarak bir bilgi problemi değil, bir ahlak problemi sözkonusudur. Özellikle son birkaç yıldır bütün niyetlerini, 'maharetlerini' gördüğümüz bu insanların Kur'an üzerine yaptıkları çalışmaların yine son zamanlarda 'bir kısım medyada' da rağbet bularak topluma empoze edilmeye çalışılması, maalesef toplumun da sosyal psikolojik ve kütürel anlamda buna hazır olması işin önemini daha da artırmaktadır. Durum o hale gelmiştir ki artık, Kur'an üzerine yapılan her sempozyum, Kur'an üzerine yapılan her araştırma ve inceleme çabası, yapılan her tefsir ve meal çalışması, Kur'an'ın anlaşılmasını biraz daha güç ve imkansız hale getirmeye başlamıştır.

Sonuç olarak, yetmiş sonrası psikolojik komplekslerle, seksen sonrası ise daha çok siyasal ve sosyal sebeplerle başlayan Kur'an araştırmalarının Kur'an'ı, Peygamber'i, sahabeyi ve tarihsel birikimi tüketmekten başka bir fonksiyonu olmamıştır. Unutulmamalı ki, bir şeyin çok konuşulması önemli değil, nasıl konuşulduğu önemlidir. Yine bir şeyin hayata girmesi değil, nasıl ve niçin girdiği önemlidir.