Eğitim sistemi de barışa uyarlanmalı

1800''lü yıllarda bu topraklarda sadece ABD''ye ait 435 okulun varlığından bahsedilmektedir. Açılan okulların genel amaçlarına bakıldığında; bölge halkını ''sattıklarını alır hale getirmeleri'', yani hazır müşteri yetiştirmek, gelecekte kurulacak tesisleri geliştirip yaşatmak, bu yolla Amerikan yatırımlarına yeni alanlar açmak vb.

Yarım asra yakın bir süre Robert Koleji''nin müdürlüğünü yapan, George Washburn; College adlı eserinde; öğrencilerin mezuniyetlerinden sonra kendi memleketlerinin lideri olacak şekilde yetiştirildiklerini beyan etmektedir. Dayanak olarak mezunlarının hangi ülkelerde hangi görevlerde olduğuna dair bir liste yayımlamış. Liste dikkatle incelendiğinde okulun misyonu ve ortaya koyduğu uzak hedeflerin nasıl gerçekleştiği ve mezunlarının özellikle Osmanlı''dan ayrılan ülkelerin kaderlerinde önemli rol oynayan birer aktör olduklarını görüyoruz.

Eğitimin amacı hiçbir zaman aynı şeyleri düşünen, aynı şeyleri yapan insanlar yetiştirmek değildir. Eğitim asgari müştereklerde uzlaşabilen, toplumların ortak tutum ve davranışlar geliştirmesinde öncül bir rol oynar. Yani amaç birbirinin aynısı olan insanlar yetiştirmek değildir. Ama ortak değerlerle asgari müştereklerde buluşturabilen bir neslin yetişmesine kaynaklık etmektir.

Tarihimizde Selçuklularla zirve yapan, Fatih döneminde süreye ve ders geçme sistemine dayalı eğitime geçen, Osmanlı Devleti''nin ilk tıp okulu ''Dar-ül tıb''a kaynaklık eden, başlangıçta bütün eğitim faaliyetlerinin yapıldığı kurum olan medrese deneyimi olan bir milletiz.

Medrese eğitimi Selçuklular ve Osmanlılar döneminde devletin bekasına yönelik önemli devlet adamları yetiştirmede, hem din hem beşeri ilimler alanında eğitim vermede bir dönem çok etkili hizmet vermişlerdir. Ancak zamanla bu kurumların çalışanlarına tanınan askerlik yapmama, lojman vb. imkânlar aynı zamanda bu kurumların çöküşüne de zemin hazırlamıştır. Geçmişi, kültürü ve misyonu rakiplerinden daha etkili ve köklü olan, varlığı Karahanlılar''a dayanan ve İslam''da ilk medresenin kurucusu Alpaslan''ın ünlü veziri Nizamülmülk''ten adını alan Nizamiye Medreseleri olan, şanlı bir geçmişe sahip bu kurumlar hayatiyetini sürdüremediler. Dolayısıyla bozulduğu dönemlerde yetiştirdikleri, yetişme gayelerine uygun liderlikleri ortaya koyamadıklarını açık bir şekilde görmekteyiz. Osmanlı''nın yıkılışında da ve Cumhuriyetin kuruluşunda da olumlu ve olumsuz etkilerinin de bilimsel olarak irdelenmeye ihtiyaç var.

Aynı coğrafya da, aynı inanca ve değerlere, ortak bir kültüre sahip, toplulukların sadece şive veya dil farklılıklarının körüklenerek, kanlı kavgalara ve ayrışmalara ortam hazırlayan iklimin aktörleri eğitim veya eğitimsizliğin ürünü değil midir?

Özellikle cumhuriyetin kuruluşundan sonra bir yandan Batı Avrupa yöntemli eğitim organizasyonunu çağın şartları içerisinde yeniden dizayn edilirken, öte yandan mahallen kurulmuş, çocuk genç ve yetişkinlerin eğitimlerini bir şekilde üstlenen bir takım gönüllü toplulukların eğitim faaliyetlerine son verilmesi ve tamamen devlet tekeline alınan eğitimin de bürokratik yapılanmanın dar kalıpları içerisinde şekillenmesi ile bu topraklar üzerinde etkili, birleştirici bir eğitim süreci oluşturulamamıştır.

Atatürk''ün ''Fikri hür vicdani hür nesiller'' yetiştirme vizyonu, cumhuriyet modernleşmesi içinde okul ve sınıflarda hiçbir zaman uygulama alanı bulamamıştır. Türk eğitim sistemi cumhuriyet tarihi boyunca Ziya Gökalp''in savunduğu sosyolojizm kökenli Durkheimci bir eğitim sistemi olmuştur. Cumhuriyet modernleşmesinin eğitim felsefesi ana blok olarak toplumcudur yani Durkheimcidir. Bu felsefede bireyden çok toplum ön plandadır.

Dolayısıyla bireyin önemli olmadığı, ''insanı yaşat ki, devlet yaşasın'' anlayışının tersine gelişen, toplumu topyekün tek tipleştirmeye yönelik felsefi anlayış, insan doğasına, insan beyninin yaratılış misyonuyla örtüşmediğinden kısa süreli olumlu sonuçları görülse de, uzun vadede başarıya ulaşamamıştır. Doğası gereği içinde korku ve baskı yöntemlerini de içeren bu metod toplumsal olayları, zamanla bölünme ve ayrıştırmaları da içinde barındırmanın ötesinde ülkesine, milletine ve yaşadığı yere düşman üreten bir mekanizmaya dönüşmüştür.

Sınıflar konferans verilen, emredilen, bireysel farklılıkları dikkate almayan, herkesi aynı gören, öğretmen hep anlatan, öğrenci dinleyen ve ezberleyen bir konumdan kurtarılamamıştır. Okulun bütün öğrencilerini her sabah dışarıda toplayan, elinde mikrofonla emir ve talimatlar yağdıran, yaş, bireysel farklılık, beyin, öğrenme, hedef vb. eğitimsel kavramları içerisinde barındırmayan, hep bir ağızdan aynı cümleleri tekrarlatarak, bir öğretmen kontrolünde sınıflara doluşturulan bu çocuklar saatler, günler, aylar, yıllarca nasihat, otorite, baskı, ezber, kavga, şiddet kavramları ile mezun olurlar.

Sonrası bu çıktıların oluşturduğu ''eğitimli'' toplum yapısı, okuma alışkanlığı, bilim, başarı, gelişme, değişme, yüksek hayat standarttı, daha çok demokrasi, stratejik düşünme, insana saygı gibi kavramlar geliştiremiyor. Bunun yerine hepimiz aynıyız, yok birbirimizde farkımız, herkes aynı şeyleri düşünmeli, şiddet, ideolojik saplantılar, gibi insanın yaradılış amacına ve tabiatına aykırı tutum ve davranışlara sahip insan topluluklarıyla doldu.

Eğitim sistemi farklılıklarıyla, bireyselliği ile inancı ve değerleri ile önce bireyi temel almalı, bireysel farklılıkları düşman temelli görmek yerine bir zenginliktir psikolojisiyle kucaklayabilmelidir. Bunun için iyi organize edilmeli, bürokratikleştirilmeden yönetilebilmeli, kalabalık kültürü yerine, bireysel gelişimi merkeze alacak bir dönüşümü mutlaka sağlayabilmeliyiz. Bizi birlikte millet olarak barış ve huzur içerisinde, ortak değerleri merkeze alarak, farklılıkları hoşgörü kültürü ile yaşatacak bir sistemi artık kurgulama zamanı gelmiştir.