Liderlerin toplumları etkileme gücü!

İnsanoğlu bir yönüyle yaratılmışların en şereflisi olarak kabul edilirken, diğer bir yönüyle de esfel-i safilin (sefillerin en sefili) olma potansiyelini kendisinde barındıran bir varlıktır. İnsan davranışlarını belirleyen unsurların ne olduğu üzerine pek çok çalışma yapılmış, farklı bakış açılarına göre farklı sonuçlara varılmıştır. Bu konuda sağlıklı bir neticeye varabilmenin öncelikli şartı kanaatimce ideolojilerin at gözlüklerinden sıyrılarak insan olgusunu daha yakından tanımakla alakalıdır.

İnsan yaratılış itibari ile zorunlu temel ihtiyaçları ve zaafları olan bir varlıktır. İnsan davranışlarını etkileyen ana unsurlar da bu temel ihtiyaç ve zaaflardır. Müslüman dünyasının çok önemli bir kısmı dahil olmak üzere çağımız insanının zihnini şekillendiren bakış açısı, pozitivist düşünce kaynaklıdır. Artık parlak günlerini geride bırakarak sorgulanmaya başlayan Pozitivizm, psikanalizm ve bilinçaltının dehlizlerinde kaybolmakta, determinist yaklaşımlarla sebep ve sonuç ikileminde günümüz insanının pek çok sorusuna cevap verememektedir.

Auguste Comte''a atfedilen, Freud ve Darwin tarafından temelleri sağlamlaştırılan pozitivist bakış açısı, insanların temel ihtiyaç ve zaafları konusunda eksik tespitler yaptığı için insan denen varlık konusunda doğru sonuçlara varamamaktadır.

Modern dünya, insanın temel ihtiyaçları arasında yeme, içme, giyinme, uyuma, barınma, cinsellik, güvenlik vb. konuları sayarken çoğu zaman inanç ve sevgiyi ya unutmakta veya farklı objelere yönlendirmekte, aynı şekilde zaaflarını sıralarken onanma, tasdik edilme ve kabul görmeyi es geçmektedir. Biraz ileride daha detaylı bir şekilde ele alacağımız üzere bu gerçeği fark edebilen liderler insanları ve toplumları daha kolay yönlendirebilmektedir.

Artık giderek bir birine benzeyen günümüz toplumlarına bakıldığında, genellikle birbirine çok yakın sorunların yaşandığını görürüz. Bireysel anlamada obezite, depresyon, ilaç ve madde bağımlılığı, yalnızlık, kaygı, mutsuzluk, tatminsizlik, cinsel iktidarsızlık, çoklu cinsel eğilimler vb. sorunlar yaşanırken, toplumsal anlamda etnik ve dini şiddet, ötekileştirme, dışlama, aile parçalanmaları, güvensizlik, hoşgörüsüzlük, hırsızlık, yoksulluk, gelir dağılımında adaletsizlik, cinayet, cinsel saldırılar vb. pek çok sorun günümüz modern toplumlarını derinden etkilemektedir.

Maddi anlamda eskisine göre daha fazla zenginleşmesine rağmen günümüz insanı giderek mutsuzlaşmaktadır. Nitekim toplumsal kalkınmışlıkta en üst seviyelere ulaşmış İskandinav ülkeleri mutluluk listelerinde üst seviyelerde gösterilmelerine rağmen, intihar sıralamalarında da zirveyi kimselere bırakmamaktadır. Bunu sadece iklimin etkisiyle açıklamak mümkün gözükmemektedir. Bu yazının asıl konusu olmayan bu problemler insanlık tarihi boyunca pek çok farklı saik neticesinde yaşanan sıkıntıların küçük bir kısmı olarak görülebilir.

Öte yandan azımsanamayacak sayıda insan, dünyanın kendisine sunduğu sınırsız nimetleri umursamamakta, belli bir inanç veya ideal uğrunda büyük fedakarlıklar yapmakta, çektiği pek çok sıkıntıya, yaşadığı onca eziyetlere rağmen yolundan dönmemekte, hatta bu uğurda canını vermekten bile çekinmemektedir.

Her din, her millet ve her coğrafyada zaman zaman örnekleri görülebilen, mutluluk ve inanmışlık düzeyleri zirveye ulaşmış bu insanları motive eden unsurların neler olduğu genellikle umursanmamıştır. Ta ki beraber yaşadıkları diğer insanların hayatlarını olumsuz yönde etkileyinceye kadar. Nitekim yakın zaman önce Amerika''daki 11 Eylül saldırıları, İngiltere''deki metro patlamaları pek çok soru işareti taşımalarına rağmen, dikkatleri bu kesin inançlı insanların bir kısmının üzerine çekmiştir.

Geniş halk kitlelerini her türlü baskıya ve engele rağmen yollarından dönmeden belli hedefler doğrultusunda sevk etmeyi becerebilen liderlerin sırrının ne olduğu sorusunun aslında komplike gibi gözüken basit bir cevabı vardır. Büyük liderler, iyi hatip olmalarının yanısıra, insanları yakından tanıdıkları, temel ihtiyaç ve zaaflarını iyi bildikleri için toplumları kendi idealleri doğrultusunda yönlendirmekte zorluk çekmemektedir.

Günümüz hayat şartları insanlar üzerinde ağır bir baskı kurmaktadır. En basit fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak için gece gündüz demeden koşturan bireyler çoğunlukla ruhlarının temel ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Kalabalıklar içerisinde giderek yalnızlaşan, yalnızlaştıkça mutsuzlaşan bu insanlar kendilerini değersiz ve önemsiz hissetmektedir. Maddi gücü çok üst düzeyde olan insanlar bile tüketmenin verdiği mutluluğu bir süre sonra yitirmekte ve farklı tatmin yollarının peşine düşmektedir.

İnanç, güven, ideal ve sevgi insan davranışlarını yönlendiren onları ortak bir lider etrafında toplayan ve kendi rızalarıyla birer nefer haline getiren ana unsurlardır. Bu duygular bir araya geldiklerinde yığınlar topluluk olmaktan çıkar. Aynı yönde ilerleyen bir güç haline gelir.

Nitekim bazen bir futbol kulübü bile kendisini üst kimlik olarak gösterebilmekte, kulüpler adına çok büyük kitlelerin katıldığı eylemler düzenlenebilmekte, kamu malına ve diğer insanların mülkiyet haklarına yakıp yıkılarak zarar verilebilmektedir.

Aslında bugünün cemaatleri, partileri, spor kulüpleri, sivil toplum kuruluşları toplumların emniyet sübapları konumundadır. Nasıl düdüklü tencerenin patlamaması için düdük hayati önem taşıyorsa, bu yapılara da toplumsal huzur için ihtiyaç vardır. Yöneticiler modern dünyada kendi iktidarlarının selameti için bu yapıları desteklemektedir. Portekiz diktatörü Salazar''a atfedilen 3F kuralı hala geçerliliğini sürdürmektedir. Zaman zaman ulaştıkları güçle zehirlenme ve fonksiyon sapması yaşayabilen bu unsurların kalıcılığını ise iç dinamiklerinin kuvveti belirleyecektir. Ortak inanç, güven, ideal ve sevginin derecesi yapıların büyüklüğünü, etkisini ve devamını doğrudan etkileyecektir.

Güncel perspektiften baktığımızda, Fethullah Gülen''in cemaati üzerindeki etkisini, yaşanan bunca olaya rağmen büyük oranda koruduğunu görmekteyiz. Bunun sebeplerini sadece ortak çıkarlar, istihdam yaratılması, muhtemel tehdit, şantaj ve korkularla izah etmek mümkün değildir. Bu durum cemaatin hocalarına olan inancının hala güçlü olduğunu, ona güvenmeye devam ettiklerini, aynı idealleri paylaştıklarını ve en önemlisi onu sevdiklerini göstermektedir. Nitekim hükümetle aktif mücadelesine devam edenler yaptıkları işten tıpkı bir ibadet yapar gibi büyük bir haz aldıkları izlenimini vermektedir.

Bağımsız algıya sahip herkesin kolayca gördüğü şeyleri cemaat mensuplarının hemen görmesini beklemek doğru değildir. İnsanlar sevdikleri insanların hatalarını kolay kolay göremez, görmek istemez. Zihinler ulvi bir amaç doğrultusunda sevdikleriyle hemhal olur, varlıkları onunla anlam taşır, kendileri onunla değerli hale gelir. Alıştıkları bu duygu devinimi kaybolursa kendileri dümeni kırılmış bir gemiye benzer. Ucu mehdilik iddialarına varan kutsal bir kişilikten ve İslam''a hizmetin bayraktarlığı verildiğine inanılan bir oluşumdan kopmak, insanlara sağladığı zihinsel konforun kaybolacağı da düşünülürse sanıldığı kadar kolay olmayacak ve süre alacaktır.

Uzun yıllar sürecek ve kazananı olmayacak bu savaşı gerçek anlamda sona erdirmenin yolu, somut delillerle ''inanç, güven, ideal ve sevgi'' bağını ortadan kaldırmaktan geçer. Aksi takdirde yenilgilerden yeniden doğan bir sarmal yaratırsınız. Size yapılan yanlışları saymak bu anlamda işe yaramaz. Yapının kendi mensuplarına karşı yaptığı yanlışlar, adaletsizlikler güven ve sevgi bağını zedeleyeceği için çok daha fazla etkili olacaktır.

Niyetiniz günü kurtarmanın ötesinde değerlerinizi yaygınlaştırmaksa, uzun ve ince bir yola çıkmışsınız demektir. Adına eğitim denilen bu yol emek ister, sabır ister. Çok uzun yıllar boyunca belki de bilinçli olarak ihmal edilmiş bir alanda, taze bir bismillah ister.