Mısır aynasında İslamcılar, demokrasi ve ABD

Mısır''da yaşanan askeri darbe yeniden batıyı, batının evrenselleştirilmiş değerlerini ve bu değerlerin sahiciliğini tartışma konusu yapmış durumda. Diğer yandan darbe Müslüman toplumlar, batı ve ABD arasında yaşanan gerilimin nedenlerini anlamak için de bir gösteren rolü taşımaktadır. ABD dünyanın geri kalanı ve ağırlıklı olarak da İslam dünyasında politik, askeri ve kültürel domine edici bir güce sahiptir. Bu gücü ile İslam dünyasında yaşanan politik, askeri ve kültürel hareketlerin bir biçimiyle ilişkili tarafıdır.

Ancak ABD ile İslam dünyası arasındaki bu ilişkide ABD potansiyel olarak Müslüman toplumların demokrasi ve özgürlük taleplerinin simgesel ilham kaynağı olabilecekken ve bunun sonucu olarak derin hayranlık ve sempatiye kaynaklık edebilecekken, İslam dünyası ile arasındaki ilişki tersine bir nefret ve öfkeye kaynaklık etmektedir. Mısır darbesi vesilesiyle Müslüman toplumların ABD''ye karşı besledikleri negatif duruş bir kere daha tahkim edilmiş ve ABD''nin temsilini üstlendiği evrensel değerlere dair yakınlaşma bir kere daha yaralanmıştır.

ABD''de 11 Eylül saldırılarının hemen ardından olaya karşı güvenlikçi paradigma baskın hale gelmiş ve bir dizi askeri strateji ile teröre karşı topyekûn savaş konsepti oluşturulmuştu. Bununla birlikte ABD''ye karşı oluşmuş öfke ve nefretin kaynaklarını anlamaya dönük entelektüel bir sorgulama süreci de başlatılmış, bu bağlamda her kesimden düşünür ve strateji enstitüsü ''Bizden neden nefret ediliyor?'' sorusunun cevabını aramaya başlamıştı.

Bu soruyla ABD''ye duyulan öfke ve nefretin kaynaklarının araştırılması, ağırlıklı olarak İslam dünyasında olmak üzere dünyanın birçok bölgesinde ABD''nin dış politikası ve uluslararası ilişkiler düzenine dair bir iç kritik sürecinin de başlayabileceği umudunu doğurmuştu. Ancak o günden bu yana yaşananlar bu anlamda çok şeyin değişmediğini anlamak için fazlasıyla yeterli sayılır.

İslam dünyası aslında sadece adalet ve onur arıyor. Öncelikle Müslüman toplumlar adalet ve onur arayışlarının manivelası olarak da demokrasiye yöneliyorlar. Birçok İslam ülkesinde halklar adalet ve onur arayışlarının sonucu olarak demokrasi yanında yer alıp İslam''la demokrasi arasındaki gerilimleri absorbe etmeye çalışırken Batı ve genel olarak ABD demokrasinin kaynağı ve beşiği olma iddiasına rağmen İslam dünyasındaki demokrasi taleplerinin karşısında yer alıyor.

Oysaki İslam dünyasında halklar ve İslamcı örgütler adalet ve onur arayışlarını demokrasinin imkânları içinde seslendirmeyi tercih ederek demokratik değerlerle bir etkileşim üretiyorlar. Ancak ürettikleri değerlerin evrensel olduğu iddiasını taşıyanlar, sözkonusu olan Müslüman toplumlar olduğunda demokrasi dışı güçlerin yanında yer almayı tercih ediyorlar.

Başta Türkiye olmak üzere İslam dünyasının geniş bir bölümünde İslamcı hareketler demokrasi konusunda oldukça heveskâr bir eğilim içinde olmasına rağmen ABD ve Batı demokratik değerlerin temsilini temellük eder gözükerek İslam dünyasında demokrasi karşıtlığı yürütmektedir. 28 Şubat''ta RP''nin kapatılması da dahil, Cezayir''de FIS, Tunus''ta Nahda, Filistin''de Hamas, şimdi Mısır''da İhvan bütün demokratik iyimserliğine ve talepkarlığına rağmen ABD ve batının engelleyiciliği ile karşı karşıya kalmıştır. Dolayısı ile Müslüman toplumların demokrasi ile ilgili iyimserliklerinin yükseldiği şartlarda ABD siyasi ve askeri müdahalelerle demokratik talep ve süreçleri kesintiye uğratarak İslam dünyasının demokratikleşme süreçlerini durduran ve engelleyen bir unsur olmuştur. Ancak hem liberal demokratik değerlerin temsilini temellük etmek ve hem de İslam dünyasında demokratik oluşumları engellemek açıkça Doğu ile Batı arasındaki gerilim ve karşıtlığı kışkırtmaktadır. ABD ve Batının bu tutumu ABD''ye olan derin güvensizlikle beraber aynı zamanda İslam dünyasının demokratik değerlere olan güvenini de zedelemekte ve öfkenin kaynağı olmaktadır.

Öteden beri demokrasiyi dışlayan bir unsur olarak sunulmasına karşılık İslamcılar, İslam dünyasında değişim ve demokratikleşmenin öncülüğünü yaparken, ABD İslamcılara, dolayısıyla da demokrasiye karşı otoriter rejimler ya da seküler bir demokratikleşme isteğiyle askeri vesayetçilikten yana tutum sergilemektedir.

Aslında ABD ve Batı için istenilen durum İslamcıların demokrasi karşıtı olarak kalmalarıdır. İslamcılar demokratik değerlerle kavgalı kaldıkları sürece teröre karşı topyekün savaş konsepti içerisinde fundamentalist, entegrist ve terörist olarak tanımlanmaları kolaylaşacak ve uluslararası güçlerin çıkarları açısından gerçek bir tehdit kaynağı olarak varolmaları engellenecektir. Problem dış politikanın merkezine değerin değil çıkarın yerleştirilmiş olmasıdır. Batı böylelikle İslam dünyasında kendi çıkar ekseni içinde kaldığı sürece demokrasiye izin vereceğini göstermektedir. Ancak paradoksal olarak Müslüman toplumlar demokratik Batıya (!) rağmen demokrasi taleplerini artırarak sürdüreceklerdir. Çünkü Müslüman toplumlar demokrasiyi baskıcı yönetimlerden kurtulmanın en önemli aracı olarak görmektedirler. Bu da İslam''la demokrasi arasındaki ilişkiyi çatışma ekseninden etkileşim eksenine taşımaktadır.

ABD ve Batının İslam dünyasına karşı bu ikiyüzlü tutumu, haçlı seferleri ile başlamış tarihsel şuuraltını harekete geçiren önemli bir etkendir. Kaldı ki bu şuuraltı Batı ve ABD''de de canlı olacak ki 11 Eylül sonrası Afganistan özelinde teröre karşı yürütülen savaş terörle İslam dünyası arasında kurulan illüzyonist ilişki ile ABD başkanı tarafından ''Haçlı Seferleri'' olarak adlandırılmıştır. Bu nedenle Müslüman toplumlar batı ve ABD''ye baktıklarında, ikiyüzlülük, çifte standart, tekebbür ve çıkardan başka bir şey görememektedirler. Oysaki Batı ve ABD kendilerine yönelen bakışların özgürlük ve demokrasi görecekleri iddiasıyla evrensel bir meşruiyet üretmeye çalışmıştır.

ABD ve Batı artık bir şeye karar vermelidir. Demokrasi evrensel bir değer midir? Eğer evrensellik iddiası taşıyorsa evrensellik iddiasının kapsamı nedir? Evrensel olan batıyla sınırlı olan mıdır? Sözkonusu olan Müslümanların bu değerlere yönelmesi olunca bu değerler onlar için evrensel olmaktan çıkmakta ya da Müslüman toplumlar evrenselin dışına mı sürülmektedir? (Evrensele ve moderne dair tüm rezervlerimi saklı tutuyorum.)

İslam dünyası için ABD ne demektir? Müslüman toplumların demokrasi ve özgürlük taleplerinin ilham kaynağı olma potansiyeli varken ABD Irak işgali, Afganistan işgali, petrol, ve çıkar demektir. İsrail''in güvenliği için bütün Müslüman toplumların değersizleşmesi, hiç kabul edilmesi, onursuzlaştırılması demektir. Adalet açığı demek, haksızlık, hukuksuzluk, ahlaksızlık demektir. Demokratik değerlerin ve özgürlüğün taşıyıcısı olduğunu iddia edip darbecilerin yanında halka karşı iş tutmak demektir.

ABD kendine yönelmiş öfke ve nefretin kaynağını kendi içinde aramak zorunda iken suçunu dışsallaştırarak, fundamentalizm vb. tanımlamalarla gayri meşru politikalarına meşruiyet üretmek istemektedir. Oysaki öfke ve nefrete kaynaklık eden politikaları ile yüzleşmeye yönelmesi, kendisi ve tüm dünya için en hayırlı yol olacaktır.

11 Eylül ile beraber ''bizden neden nefret ediyorlar?'' diye soran ABD hala kendisine karşı nefreti beslemeye devam ediyor. Öfke ve nefret Müslümanlığın davranışsal bir aracı olamaz. Ancak bu kadar öfke ve nefrete kaynaklık ederek de dünyanın imparatorluğu sürdürülemez.