Suriye: Büyük güçlerin savaş alanı

ABD''nin, Suriye operasyonu için sayılı günler olduğu konuşulurken, Rusya''nın açıkladığı savaşsız çözüm önerisi bir anda tüm dengelerin değişmesine neden oldu. ABD kamuoyunun kimyasal silah gerekçeli de olsa, Suriye''ye yönelik olası bir askeri müdahaleyi pek istemediği biliniyordu. Askeri müdahale seçeneğini oylayacak olan Amerikan Kongresi''nde ise, Obama''ya destek hayli zayıf gözüküyordu. Hatta Obama bile Kongre''nin müdahaleye onay verip vermeyeceği konusunda ''kötümser'' olduğunu ifade etmişti. Tam da bu aşamada, hayli ilginç bir gelişme oldu. ABD Dışişleri Bakanı John Kerry 9 Eylül günü Londra''da bulunduğu sırada, CBS muhabiri kendisine, ABD''nin askeri müdahaleyi ertelemesi için son bir yolun veya önerisinin olup olmadığını sordu. Bir kez daha perde denmiş ve oyun kaldığı yerden başlamıştı.

Kerry, ''Sure – tabii ki'' diye başladığı cevabında, ''Suriye''nin, gelecek hafta elindeki kimyasalları uluslararası topluma devretmesi durumunda, her şeyin bir anda değişebileceğini'' söyledi. ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri daha sonra Kerry''nin, ''sözün gelişi bir argüman'' kullandığını iddia etse de, sahnenin diğer oyuncusu Rusya devreye girmekte gecikmedi. Kerry''nin, CBS muhabirine verdiği cevaptan birkaç saat sonra, Rus Dışişleri Bakanı Lavrov, ''Eğer askeri müdahalenin önüne geçecekse, Suriye''yi kimyasal silahlarını uluslararası denetime vermesi konusunda iknaya çalışacağız'' dedi. Suriye, teklife hemen olumlu cevap verdi ve ''Rusya''nın girişimini benimsediğini'' açıkladı.

Dünya şaşkınlık içinde gelişmeleri izliyor, sosyal medyada birbirinden ilginç yorum ve karikatürler paylaşılıyordu. Mesela, Amerika''da bu sıralar yıldızı hayli parlayan, Afrika kökenli Amerikalı yazar Teju Cole, – ''Open City'' kitabının yazarı – twitter hesabında şöyle yazdı: ''Kerry: Eğer sözünü ettiğim imkânsız şeyi yaparsanız, size saldırmam… Suriye: Oh? [Gerçekten mi], o halde yapıyoruz… Rusya: Yapacaklar… BM: Yapacaklar… Kerry: ''Shit! –Hay aksi!'' Bir diğer sosyal paylaşım sitesinde ise, papatya falı bakan Obama, ''Saldırayım mı, saldırmayayım mı?'' derken resmedildi.

Haliyle, tüm bu gelişmelerin ardından Obama''nın ne cevap vereceği merak edildi. Obama, ''herkesi şaşırtan'' açıklamasında, ''Rusya''nın Suriye''ye kimyasal silahlarını uluslararası denetime açması yönündeki çağrısını memnuniyetle karşılayıp, Şam''ın çağrıya olumlu yanıt vermesi durumunda, Suriye''ye askeri müdahale planlarını rafa kaldırabileceğini'' söyledi. Papatya falının kandırmalı sonucu, müdahaleyi şimdilik durdurmuş ve önerinin asıl sahibi ABD''ye, kendi kamuoyunu ve dünyayı ikna etmek için zaman kazandırmıştı.

Tabii, Rusya''nın tüm bu gelişmelerdeki etkisine değinmeden edemeyeceğiz. Eski KGB ajanı ve judo ustası Putin, elindeki tüm kozları krizin her aşamasında ABD''ye karşı başarıyla kullandı. Putin, dünya kamuoyunu ikna etmek için Birleşmiş Milletler''in güvenirliğine atıf yaptı ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi''nden yetki almaksızın bir askeri operasyon düzenlenmesinin, Birleşmiş Milletler gibi güçlü bir yapıyı ortadan kaldırabileceğini ima etti. Hatta bu konuyla ilgili, ABD''nin en etkili gazetesi kabul edilen New York Times''a, ''Rusya''dan bir tedbir çağrısı'' başlıklı bir makale bile yazdı. Bu, büyük bir uyarıydı.

Putin, ikinci hamlesini, Kremlin''le yakın ilişkileri olduğu bilinen Kommersant Gazetesi aracılığıyla yaptı. Kommersant Gazetesi''nin, Kremlin''e yakın kaynaklara dayandırarak yaptığı bir haberde, Rusya''nın gelişmiş S-300 VM füze sistemini İran''a sevk edeceği yazıyordu. Hâlbuki Rusya, daha önce BM yaptırım kararlarına uyarak, İran''ın parasını önceden ödediği S-300 füzelerini bu ülkeye göndermekten vazgeçmişti. Haber daha sonra yalanlandıysa da, mesaj çoktan yerine ulaşmıştı. Putin, biraz daha ileri gitti ve Rusya''nın, Suriye''ye olan silah sevkiyatının artarak devam edeceğini duyurdu.

Tüm bunlar, ABD için Soğuk Savaş''ın o şedit yıllarına geri dönmek anlamına geliyordu. ABD kamuoyu ikna olmadı, ABD Kongresi ikna olmadı, ABD First Lady''si Michelle Obama ikna olmadı, Rusya ikna olmadı ve sonunda CBS muhabirinin Kerry''e sorduğu o soruyla – birçok yabancı uzman sorunun bilhassa önceden planlanarak sordurulduğu konusunda hemfikir – Suriye''ye askeri müdahale rafa kalktı.

Bu noktada, bir diğer konuya daha değinmek yararlı olacaktır. Kimyasal silahların imhası, zahmetli, yıllar süren ve çok pahalı bir süreçtir. Kimyasal silahları, Suriye''den hangi ülkenin teslim alacağı ise, şimdiden tartışılmaya başladı. Zira alan ülkenin elinde kalması ve süreci tek başına yüklenme ihtimali var. Öte yandan, Esed''in, kimyasal silahların ne kadarını teslim edeceği de, cevaplanması gereken bir başka soru olarak hepimizin karşısında duruyor. Sürecin başarılı olmasını temenni ediyoruz ama zor, çok zor…

Bölgenin kritik günlerden geçtiğini yinelemeden edemeyeceğiz. Dahası İran''ın, Suriye''den sonra sıranın kendisine geleceğini bildiğini ve Hizbullah aracılığıyla, İsrail''e karşı elindeki tüm kartları kaybetmek üzere olduğunu belirtmiştik. İran buna kesinlikle razı olmayacaktı.

Maalesef bölgenin böylesine kırılgan olduğu bir dönemde, Amerikan müdahalesi beraberinde daha büyük felaketleri de getirebilirdi. En azından realist okul böyle söylüyor. Suriye meselesinin vicdani ve idealist yönü ise bambaşka şeyler söylüyor. Yüz binin üzerinde insanın hayatını kaybettiği, altı milyon insanın yerlerinden olduğu, sayısız katliamların yapıldığı ve felaketi yaşayan bir ülke…

Müslüman''ın Müslüman''ı öldürdüğü acı ve felaket dolu günler bunlar… Bizim ahval-i perişanımıza bizden başka ağlayan çok az ülke var; buna inanın…

Tekrar etmekte fayda var: İslam âlimlerinin tümü, bu acıya son vermek için çoktan harekete geçmeliydi…