Türkiye'yi zor günler bekliyor

Türkiye'de seçimlerden sonra ortaya çıkan tablo hakkında yapılan farklı yorumlar bir süre daha devam edeceğe benziyor. Prof.Dr. Mustafa Erdoğan'a göre 28 Şubat sürecinin siyasal alanda öngördüğü 'iki eksenli şablon' büyük ölçüde tuttu. Bu eksenlerin milliyetçilik ile otoriteryen laiklik olduğunu belirten Erdoğan, bugün sunduğumuz 'Türkiye'yi zor günler bekliyor' başlıklı yazısında, seçimin en önemli sonucunun, Türkiye'nin siyaset gündemini sivillerden çok, medya destekli siyasilerin tayin ettiğinin bir kere daha doğrulandığını vurguluyor.

PROF. DR. MUSTAFA ERDOĞAN

18 Nisan seçimleri sonucunda ortaya çıkan siyasi manzara hakkında pek çok şey söylenebilir. Bana göre bu seçimin en önemli sonucu, Türkiye'nin siyaset gündemini sivil aktörlerden çok, büyük medya destekli 'devlet seçkinleri'nin tayin ettiğinin bir kere daha doğrulanmış olmasıdır. Nitekim, sonuçlar 28 Şubat sonrası iradenin siyasal alan için öngördüğü 'iki eksenli şablon'un büyük ölçüde tuttuğunu göstermektedir. Bu iki eksenden biri milliyetçilik diğeri ise otoriteryen laikliktir. Son beş-altı yıllık tecrübeden anlaşıldığına göre, devlet seçkinleri, milliyetçiliği Kürt sorununa ve insan hakları konusundaki dış baskılara, laikliği ise "İslamcılığın yükselişi" sorununa bir cevap olarak algılamaktadırlar.

Birincisinden başlarsak: 18 Nisan seçimlerinin galibi gerçekten de milliyetçiliktir. Nitekim, seçimden tam bir zaferle çıkan MHP zaten öteden beri milliyetçiliği siyasi bir ideoloji olarak benimsemiş olan bir partidir. MHP milliyetçiliğinin belirgin vasıflarından biri "devletçilik" ise diğeri de etnik bir kimlik olarak Türklük üstündeki vurgudur. Bu, katı merkeziyetçi siyasi-idari yapı, türdeş toplum hedefi ve bu çerçevede "birlik-bütünlük" söylemini merkeze alan bir anlayıştır. Bu anlayışta kendi başına insan haklarının asli bir değeri yoktur; olsa olsa devletçi-ulusal önceliklerin izin verdiği ölçüde ve düzen-disiplini bozmamak üzere yurttaşlara tanınmış birtakım yasal bağışlardan söz edilebilir. Böyle bir milliyetçiliğin Kürt sorununun çözümü bakımından ümit verici olmadığı ve insan hakları ihlallerinin kaldırılmasına ilişkin dış baskılar karşısında sağlam bir direnç noktası teşkil edeceği açık görünüyor. Bu anlayışa dayanan bir politikanın ise, Türkiye'nin özellikle Avrupa'yla ilişkilerinin gerginleşmesine, hatta Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin yetkisini tanımamaya varabilecek bir gidişe -bir "milliyetçi şahlanış"a- yol açması kaçınılmaz görünüyor. Daha da ürkütücü olan ise yurt içinde Kürt meselesiyle ilgili olarak bir süredir zaten var olan gerginliğin, sorunun polisiye tedbirlerle üstüne gidilmesi sonucunda bir sivil çatışma yaratması ihtimalidir.

Öte yandan birinci parti konumuna yükselen Ecevit'in DSP'si de, Türklüğü MHP'nin yaptığı kadar öne çıkarmamakla beraber, devletçilik konusunda aşağı yukarı aynı hassasiyeti taşıdığı açıktır. Kaldı ki, DSP'nin benimsemiş göründüğü "Atatürk milliyetçiliği"nin pratik sonuçları bakımından geleneksel milliyetçilikten çok farklı olmadığı da bugüne kadarki uygulamadan ve sayın Ecevit'in siyasi sicilinden bellidir. Ayrıca, DSP milliyetçiliği, parti liderinin geleneksel tutumuna paralel olarak, belirgin biçimde "içe-kapanmacı"dır, bu nedenle de bağımsızlık ve egemenliğin insan hakları konusundaki dış kaynaklı iyileştirme taleplerine direnişin referansları olarak kabul eder.

Devlet tarafından topluma biçilen şablonun ikinci ayağı olan laiklik bakımından da durum pek farklı görünmüyor. Seçim sonuçları, İslami hassasiyetin önemli ölçüde geri plana itilmiş, hatta püskürtülmüş olduğunu göstermektedir. Nitekim, yeni bir parti olarak her ne kadar "İslamcı" bir imaj çizmediği açık olsa da, ister istemez mirasçısı konumunda olduğu Refah Partisi'nin "yükü"nü sırtında taşıyan Fazilet Partisi'nin kazandığı oy oranı selefine göre 6 puan gerilemiştir. Bu olguyu, son bir-iki yılda devlet tarafından resmi laikliğin muteber temsilcisi rolüyle onurlandırılmış olan DSP'nin birinci parti konumuna terfi etmiş olmasıyla birlikte düşünmekte yarar var. Ne var ki, ilgili sosyal ve siyasi bilim literatürüne aşina olanların iyi bildiği ve sağlıklı düşünebilme yeteneğini kaybetmemiş her makul kişinin de kolayca anlayabileceği gibi, İslam'ın defterinin bu şekilde dürülmüş olduğunu ve Türkiye'nin "İslam sorunu"nu hallettiğini düşünmek çocuksu bir aldanıştır. Esasen yanlış olan, sosyolojik bir gerçeklikle otorite kullanımı yoluyla baş edebileceğini sanmaktır.

Öte yandan, geleneksel milliyetçiliğin nispeten laik kanadını temsil eden MHP'nin, 28 Şubat sürecine açıkça muhalefet eden muhafazakar-milliyetçi BBP'yi marjinal hale getiren ve kendisini RP-FP çizgisinin boşalttığı yere oturtan başarısı da devlet seçkinlerini rahatlatmış olmalıdır. Bu durum, "28 Şubat süreci"nin toplumu "hizaya sokma" çabasının bir ölçüde başarılı olduğunun bir kanıtı sayılabilir. O kadar ki, son iki-buçuk yıldır egemen olan askeri vesayet rejimine açıkca direnen tek siyasetçi olan Hasan Celal Güzel ve partisinin mücadelesi toplumda makes bulmamıştır. Her yüz seçmenden birinin bile, bu "demokrasi mücadelesi"ne omuz vermeye yanaşmamış olması son derece ibret vericidir. Öyle anlaşılıyor ki, Türkiye toplumunda demokrasi için risk almaktan kaçınma ve emir-komuta doğrultusunda "hizaya girme" eğilimi varlığını korumaktadır.

İlginç olan nokta, gerek DSP gerekse MHP'nin yükselişinin kendilerine atfedilebilecek herhangi bir siyasi başarı veya çözüm önerisine bağlı olmamasıdır. Besbelli ki, siyasi partiden ziyade bir Ecevitler klübü niteliğinde olan DSP'nin, genel milliyetçi-devletçi eğilimi ve hayali "Apo'nun yakalanması başarısı" dışında, hafızalarda kalan bir siyasi programı ve hükümette olduğu dönemde kendisine ait herhangi bir başarısı bulunmamaktadır. Devletçe "fevkalade himayeye mazhar" ve medyadan destekli DSP'nin seçim başarısı yurttaşlar olarak "dolduruşa gelme" eğilimimiz konusunda bizi uyarmalıdır. MHP için de durum pek farklı değildir. Bu partinin Türkiye'nin sorunlarının çözümüne ilişkin birtakım hazırlıkları var olsa bile, bunun kamuya yansımadığı açıktır. Yani, MHP'ye de topluma üzerinde iyice düşünülmüş bir siyasi programa sunduğu için değil, fakat "bölücülük" tehlikesi karşısındaki "kararlı" duruşu ve milliyetçi-devletçi eğilimi dolayısıyla oy verilmiş görünüyor. Türkiye'nin gerçek sorunları ve onların çözümü konusunda söyleyecek zikre değer sözleri olmayanların yurttaşların önemli bir kısmının itimadına mazhar olması karşısında hepimizin kaygı duyması gerekir.

Ne yazık ki, yeni parlamentoda söz konusu iki büyük partinin milliyetçiliğini frenleyecek başka hiç bir parti de bulunmamaktadır. Bu role en yakın görünen FP bile halihazırdaki her an milliyetçiliğe kaymaya teşne "sağcı" pozisyonu nazarı itibara alındığında pek güven vermiyor. Bu nedenle, bugünkü siyasi manzaradan terimin dar anlamında istikrarlı hükümetler çıkmasına parlamentonun aritmetiği uygun olmakla beraber, eğer "istikrar"dan insan haklarına dayalı barışçı bir sosyal-siyasi ortamın kalıcılığı kastediliyorsa önümüzdeki dönemde bu anlamda istikrar ihtimali zayıf görünüyor. Mesele, sadece, en fazla kaygı verici gözüken iki milliyetçi partinin (DSP ve MHP) ortaklığının yaratabileceği komplikasyonlar değildir. Bu tablodan yeni bir Milliyetçi Cephe de çıkabilir ki bu da daha az ürkütücü bir ihtimal değildir. Hasılı, Türkiye'yi zor günler bekliyor.