Uluslararası göç, toplumsal uyum ve çocuklar

Uyum, yabancı ile yerlinin karşılıklı ahengine, uyum içerisinde bir birliktelik oluşturmalarına ve birlikte ahenkli bir yaşama işaret etmektedir. Yabancıların uyumu konusunda yerel yönetimlere büyük görevler düşmektedir. 6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun uyum maddesi olan 96. maddede uyumdan sorumlu kuruluş olarak Göç İdaresinin, kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ile uluslararası kuruluşların öneri ve katkılarından da faydalanabileceğinden bahsedilmektedir. Yabancılar için yerel kültüre yönelik kurslardan, her türlü kamusal hizmetten yararlanmaları için kurumsal işbirliklerinden bahsedilmektedir. Yasada ne yerel yönetimlere ne de çocuklara etkin bir rol biçilmemektedir.

Uyumla ilgili olarak özellikle barınma, sağlık, istihdam, çıkış ülkesinin kendisine sunamadığı ve varış ülkesinde bu koşullar sağlanmadığında, insanların kendi içine kapandıkları ve bu psikoloji içerisinde de sorunlarını dile getirirken, sahip oldukları ve kendilerinden sökülüp alınamayacağını düşündükleri değerlere daha fazla sarılma eğiliminde oldukları görülmektedir. Bu değerler, kendi etnik kimlikleri, dini değerleri, kültürleri veya gelenekleri olabilir. Bulundukları yerlerin kültürel özelliklerini görmezden gelip kendi kültürlerine bağlı yaşamaya devam etmeleri durumunda, göçmenlerin yaşadıkları yere uyum sağlamaları zorlaşır. Yerelleşmenin temel ilkelerinden biri de soruna en yakın olanın sorunun çözümü noktasında en etkin olacağının düşünülmesidir. Yabancıların gittikleri yerlere getirdikleri fayda ya da sorunlar bu durumdan ilk etkilenecek olan yerel yönetimlerin alanına girmektedir. Dolayısıyla bu konuda geliştirilecek politikalarla yerel yönetimlere yetki alanı oluşturulmalı ve hatta bu politikalar belirlenirken yerelin karar alma sürecine katılımı acilen sağlanmalıdır.

Mart 2016 itibariyle Türkiye'de 281 bin 943'ü kamp içi, 2 milyon 475 bin 134'ü kamp dışı olmak üzere 2 milyon 747 bin 946 geçici koruma altındaki Suriyeli yaşadığından bahsedilmektedir. Bu sığınmacıların neredeyse yüzde 70'i kadın ve çocuklardan oluşmaktadır. Bu nedenle göç konusu ve kamu yönetimi üzerinden uyum konusu irdelenirken çocuklar özel olarak ele alınmak durumundadır. Çocuklar için yaşanabilir çevreleri oluşturduğu, birçok konuda hem probleme hem de çözüme en yakın kurumlar olduğu için belediyeler, sınırları içinde yaşayan vatandaşların ve çevrenin ihtiyaçlarını en iyi bilen kurumlardır. Çocuklar ise, belediyelerin sorumluluk alanlarında nüfusun önemli bir dilimini oluşturmaktadırlar.

Çocukluk kavramına ve dolayısıyla çocuk haklarına, her dönem ve kültürde farklı anlamlar yüklenebilmektedir. Günümüzde evrensel standartlarda çocuğa ve çocuk haklarına yönelik tanımlara ulaşmış durumdayız. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilen Çocuk Haklarına Dair Sözleşme bu noktada önemli bir yerde durmaktadır. Bu sözleşmede çocukluk, 0-18 yaş aralığındaki tüm bireyleri kapsayan bir dönem olarak tanımlanmaktadır.

Türkiye'de çocuk dediğimizde, nüfusun üçte birinden yani oldukça büyük bir kitleden bahsetmiş oluyoruz. Yeni dönem insan hareketlerinin en önemlisi Suriye'den gelen akımdır, bu akımda yine en büyük kitleyi çocuklar oluşturmaktadır. Genç nüfusumuza yeni bir genç nüfusun eklenmesi toplumsal uyumu tartıştığımız bugünlerde önemle üzerinde durulması gereken bir husustur.

Toplumsal uyum konusundan bahsederken, bir yerelin başka bir yerelle karşılaştığında karşılıklı etkileşimin yumuşak tonda olmasından bahsetmekteyiz. Karşılıklı etkileşim kaçınılmazdır, aynı yerde benzer sosyal ilişkileri kullanacak iki farklı yerel (göçmen ve yerli halk gibi) vardır ve gündelik işlerde mutlaka iletişim kurulacaktır. Burada iletişimin uyumu sağlayacak donelere sahip olması önemlidir. Bu konuda da çocukların başat bir rol oynayacağını unutmamak gerekir.

Suriye'den ülkemize gelen büyük kitlesel göçün sonucunda toplumsal uyumun gerekliliği araştırma merkezleri tarafından 2014 yılından bu yana vurgulanmaktadır. Temel insani ihtiyaçlardan olan ve ilk basamak politikalardan istihdam, sağlık ve kısmen barınma politikaları (gelen kitlenin sadece onda birini de olsa kamplara yerleştirme gibi) büyük oranda sağlanmış durumdadır. Sırada acil eylem planına girmesi gereken eğitim politikaları vardır. Eğitim denilince öncelikle çocukları kapsadığı anlaşılmaktadır. Yaygın eğitim olanaklarıyla toplumsal uyum konusunda yetişkinler ele alınabilse de, en etkili çözüm çocuğun uyum konusunda ana ve aracılık rolü üstlenmesi iledir.

Örgün eğitim çağındaki sığınmacı çocukların acilen eğitim sürecine dahil edilmesi ama bu dahil edilişte, yerli çocuklarla uyumu kolaylaştıracak unsurlara dikkat edilmesi gerekmektedir. Bunlar, aynı saatte, aynı sınıfta eğitim almaktan, okullar ya da belediye bünyesinde ortak kültürel etkinlik düzenlemeye kadar değişebilir. Ayrıca sığınmacı çocuğun uyumu için ilk odak, çocuğun Türkçe öğrenmesi olmalıdır. Türkçe öğrendikçe okul içerisinde daha çok yerli arkadaş edinmesi mümkündür. Sınıf içerisinde dışlanmaması ve okulda temel haklarından mahrum olmaması için eğitimci ve yöneticilerin de ciddi eğitimlerden geçmesi ve yasal olarak konudan haberdar edilmesi gerekmektedir. Halihazırdaki resme bakıldığında MEB'in bu noktada atacağı çok adım bulunmaktadır. Okul öğrenci meclisleri de acilen aktifleştirilerek içerisinde sığınmacı çocukların da yer alması sağlanmalıdır ki okulda eksik olan gerekli düzenlemelerin hızlıca yapılması sağlansın.

Bu konuda Aile Bakanlığı güzel bir inisiyatif almış görünmektedir. “Çocuktan çocuğa toplumsal uyum eğitimi" adı altında özellikle yoğun göç alan sınır şehirlerde kısıtlı sayıda Suriyeli çocuğa uyum eğitimleri vermektedir. Eğitimin içeriği ve ön sonuçları konusunda bilgi web sayfalarında yer almasa da iyi bir adım olduğu kaçınılmazdır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde kamp dışında yaşayan 1 milyon 300 bin olan Suriyeli sayısı için bu mayıs ayında GAP İdaresi ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) tarafından Şanlıurfa'da bir otelde “Suriyeli Çocuk ve Gençlerin Güçlendirilmesi İçin Çalışma Alanlarının Belirlenmesi" konulu çalıştay düzenlenmiştir. Eğitim, Gençlik ve STK başlıkları altında çalıştaylar yapılmıştır.

Bu tarz merkezi kurumların insiyatifleri olsa da, yerel yönetimler bünyesinde ciddi adımlara ihtiyaç bulunmaktadır. Yerel yönetimlerde göç ve çocuk iki dezavantajlı alanı ortak değerlendirdiğimizde ise, durumun daha çok gerilerde olduğunu görmemiz mümkün olacaktır. Göçmen çocuğa yönelik özel çabalar neredeyse yok düzeydedir. Genel olarak denilebilir ki, sığınmacıların durumu her türlü siyasi meselenin üzerinde tutulmalıdır. Maalesef tanımlı bir bütçe alanı olarak göçmen ve/veya çocuk konusu belediyelerde yer almamaktadır. Bu noktada yerel yönetimler bünyesinde çocuk temsil aracı olan çocuk meclislerine göçmen çocukların da alınması ve temsil edilmesi sağlanmalıdır. Sığınmacılara yerel yönetimler sadece sosyal yardım bağlamında bakmamalı ve uyum konusunu acilen ele almalı, uyumda çocuğun öncü rolüne önem vermelidir.