CHP’nin, 1923-1960 yılları arasındaki Meclis Grubu tutanaklarının akıbeti belirsiz. Özellikle tek parti dönemindeki yasama faaliyetleri CHP Meclis Grubu içinde şekillendiği için tutanaklar siyasi tercihleri ve karar alma mekanizmalarını anlamak için önem sarfediyor.
CHP'nin 35 yıllık Meclis Grubu tutanakları kayıp. 1923–1960 yılları arasındaki dönemi kapsayan bu sürece dair tutanaklar yapılan arşiv, Meclis ve basın taramaları sonucunda ortaya çıkmadı. Söz konusu kayıtların önemli bir bölümünün kayıp, tasnif edilmemiş ya da nerede olduğunun bilinmediğine işaret ediyor.
TUTANAKLAR ORTADA YOK
Tek parti döneminde yasama faaliyetlerinin büyük ölçüde CHP Meclis Grubu içinde şekillendiği, TBMM Genel Kurulu'ndaki görüşmelerin çoğunun grup içinde alınan kararların yansıması niteliği taşıdığı biliniyor. Bu nedenle grup tutanakları, dönemin siyasi tercihlerini, karar alma mekanizmalarını ve tartışma başlıklarını ortaya koyabilecek en önemli belgelerden biri olarak değerlendiriliyor. Buna karşın bugün itibarıyla 1925–1960 dönemini kapsayan tutanakların yayımlanmış veya bütünlüklü bir arşivi bulunmuyor. Kamuoyuna açık tek kapsamlı çalışma ise yalnızca 1923–1924 yıllarını kapsamakla sınırlı kalıyor.
İMHA EDİLDİ İDDİASI
Arşivin bugünkü belirsiz durumunun arkasında iki önemli tarihsel kırılma öne çıkıyor. İlki, 1953 yılında Demokrat Parti iktidarı döneminde CHP’nin mal varlığına el konulması. Bu süreçte parti arşivlerinin CHP denetiminden çıktığı ve farklı kurumlara dağıldığı ifade ediliyor. İkinci kırılma ise 12 Eylül 1980 Darbesi. Darbe sonrası siyasi partiler kapatılırken arşivlerin tasnif edilmeden depolandığı, bazı belgelerin kaybolduğu ya da imha edildiği yönünde değerlendirmeler bulunuyor. Akademisyenler Yücel Demirel ve Osman Zeki Korur'un hazırladığı 'CHP Grup Toplantısı Tutanakları' ile Adnan Menderes'in yakın arkadaşı ve eski Milli Savunma Bakanlarından Ethem Menderes'in şahsi arşivinden çıkan 8 tutanak sayılmazsa CHP'nin Meclis Grup Toplantısı tutanaklarına ilişkin arşivlerde her hangi bir kayıt bulunmuyor.
1992'DE FARK EDİLDİ
Arşivin kurumsal serüveni bununla da sınırlı kalmadı. 1979'da CHP'ye ait evrak yeniden TBMM Müzesi'ne gönderildi, 1987’de oluşturulan bir komisyon ise arşivin 'devlet arşivi’ niteliği taşıdığı kanaatine vardı. Nihayet 24 Aralık 1992'de belgeler Devlet Arşivleri'ne devredildi. Ancak bu devir sırasında Meclis Grup Toplantısı kayıtlarının eksik olduğu fark edildi.
KILIÇDAROĞLU BULDUK DEMİŞTİ
CHP, özellikle 1923–1953 arasındaki Meclis Grup Toplantısı kayıtlarının bulunması için çeşitli girişimlerde bulunurken, 1953–1960 dönemine ait belgelerin izini sürmeye de devam ediyor. 2020 yılında dönemin CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, uzun süre yok edildiği düşünülen yaklaşık 1,5 milyon sayfalık arşivin Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü'nde bulunduğunu açıkladı. Ancak açık kataloglar ve akademik değerlendirmeler, söz konusu belgelerin ağırlıklı olarak idari ve teşkilat evraklarından oluştuğunu, CHP Meclis Grubu tutanaklarının ise hâlâ belirsizliğini koruduğunu ortaya koyuyor.
