Ne kendi kimseye benzer ne de kimseler kendisine

Bazı yazarlar vardır; isimlerinin zikredilmesi bile kitap sevdalılarını heyecanlandırır, kitaplarıyla halleşmekten gelen onlarca hatıranın arasından biri ikisi sökün eder, hürmet ve hayranlık hissiyatı dile gelir, sözü sohbete revnak verir. Bu vakıa kitaba gönül verenin bilgi seviyesine, merak ve tecessüsüne, işin ehli kişileri dinleme devletine ermek bakımından talihine bağlı olarak farklı makamlarda tecelli edebilir. Ne var ki ülkemizde okuma-yazma bilenler, "son devir adamları" arasında adıyla sanıyla İbnülemin Mahmud Kemâl Beyefendi'yi mutlaka bilirler. Bilmemenin ayıp olduğu yer işte burasıdır. Yine bazı kitaplar vardır; medhini işitirsiniz ve çoğunlukla uzaktan seversiniz. İmanını berkitmek için gidip ziyaret edeni azdır. Büyük mutasavvıf-yazar Hüseyin Vassaf'ın İbnülemin biyografisi, Kemâlü'l-Kemâl şüphesiz bu kitapların başında gelir. Bu muhteşem biyografi kitabı nihayet Dergah Yayınları tarafından “Bir Eski Zaman Efendisi: İbnülemin Mahmud Kemâl - Kemâlü'l-Kemâl” adıyla yayınlandı.

Özenle seçilip yerleştirilmiş bolca görsel malzemeyi de içeren “Bir Eski Zaman Efendisi”, İsmail Kara'nın sunuş, Fatih M. Şeker'in giriş yazıları ve Kemâlü'l-Kemâl metninden oluşuyor. Sunuş yazısında İsmail Kara, İslâm-Osmanlı biyografi geleneği üzerine tespitler yaptıktan sonra modernleşme dönemindeki farklılaşmaya da işaret ederek vukuflu değerlendirmelerle kitabın yerini tayin ediyor. Ardından Fatih M. Şeker "İbnülemin İçin Bir Entelektüel Portre Denemesi: Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Sahih Bir Köprü" başlıklı yazısında İbnülemin hakkında yazılanları haddeden geçiriyor, dile getirilmeyen bazı hususları tespit ve tahlil ediyor; özellikle İbnülemin ile Cevdet Paşa arasındaki fikrî bağlantılar ile İbnülemin'in Halidî Nakşiliği'ne intisabı meseleleri üzerinden bir dönem tenkidi yapıyor.

Kemâlü'l-Kemâl, İbnülemin'in şahsî hususiyetleri ve ailesi, dinî hayatı, ilmî ve edebî hayatı, sosyal hayatı ve siyasî hayatı kısımlarından meydana geliyor. İbnüle-min'in özel hayatı parmak ısırtacak ayrıntılarla örülü bir psikobiyografi örneği sunuyor. Bu noktada Vassaf'ın aile ile yakın ilişkileri ve bilhassa mutasavvıf kimliği devreye giriyor. İbnülemin'in dinî hayatı konusunda Halidî Nakşiliği öne çıkıyor.

İbnülemin'in siyasî hayatının ele alındığı kısımda ise Babıâli'nin son yılları resmedili-yor. İbnülemin'in şiir ve makalelerinden derlenen parçalar, latîfe ve nükteleri, Vassaf'ın isteği üzerine dönemin öne çıkan ediplerinin İbnülemin hakkında yazdıkları, İbnülemin'e yazılan bazı mektuplar kitabın mütemmim kısımları. Eserin sonlarında İbnülemin'in biraderi Mehmed Selim Efendi hakkında yazılanlar bizi tekrar başladığımız yere, İbnülemin'in şahsına ve ailesine götürüyor.