TR
EN
AR
FR
RU
UR
Asya'daki yeni dengeler ve Türkiye
TÜRKİYE
' nin İsrail ile imzaladığı güvenlik işbirliği anlaşmasının ortaya çıkardığı dalgalanmalar yüzünden dikkatlerin Ortadoğu'ya çevrildiği şu günlerde Asya'daki dengelerde ciddi değişmeler yaşanmaktadır. Rusya'nın seçim konjonktürü dolayısıyla elde ettiği dış krediler, bu ülkenin uluslararası ekonomipolitik güç merkezleri tarafından ciddi bir rehabilitasyona tabi tutulacağını gösteriyor. Bu kredilerin sağladığı güven duygusu ile bir taraftan Çin kartını devreye sokan, diğer taraftan Kazakistan ile petrol güzergahı konusunda anlaşma imzalayan Rusya, Asya'daki konumunu güçlendirme çabası içine girmiş bulunuyor. Rusya'nın dış kredi ile Çin karta arasında kurduğu korelasyon ve yaptığı zamanlama, diplomasi oyununun inceliklerini yansıtan özellikler taşıyor. Soğuk savaş döneminde ABD, Çin kartım SSCB'ye karşı kullanıyordu. Şimdi Rusya aynı kartı, gerektiğinde kullanılmak üzere elinde tutmaya çalışıyor. Rusya'nın ekonomik açıdan rehabilitasyon sürecine girmesi ile Rus-Çin yakınlaşmasının eşzamanlı olarak gerçekleşmesi Türkiye açısından çok sakıncalı bir dış politika konjonktürü ortaya çıkarmaktadır. Rus-Çin yakınlaşmasının Orta Asya üzerinde yapacağı baskı, bölge ülkelerini uluslararası ekonomi-politik güç merkezleri tarafından rehabilite edilmeye çalışılan Rusya ile ilişkilerini güçlendirmeye sevkedecektir. Kazakistan ve Kırgızistan'ın Rus-Çin yakınlaşmasına uygun adımlar atmaya başlaması bu konuda klasik Orta Asya dengelerinin işlemeye başladığını göstermektedir.
Deniz bağlantısından yoksun olan Orta Asya ülkelerinin soğuk savaş sonrası dönemde dünyaya açılması için dört alternatifleri bulunmaktaydı. Birincisi Hazar denizinin kuzeyinden Rusya aracılığıyla Avrupa ve Atlantiğe, ikincisi doğudan Çin aracılığıyla Pasifik'e, üçüncüsü güneyde Afganistan üzerinden Hindistan ve Pakistan aracılığıyla Hint okyanusuna dördüncüsü ise Hazar denizinin güneyinden Iran ve Türkiye aracılığıyla Akdeniz'e. Bu yollar açısından değerlendirildiğinde batıya açılım konusunda Türkiye, Iran ve Rusya arasında ciddi bir rekabet yaşandı. Ara yollar olarak gündemde tutulan Hazar denizi üzerinden Kafkaslar-Karadeniz bağlantısı Türk-Rus ilişkilerinde, İran üzerinden Basra bağlantısı Türk-İran ilişkilerinde bir rekabet ortamı oluşturdu.
Böylesi dinamik bir dönemde bütün alternatifleri değerlendiren ve gerekli kartları her an elinde bulundurmaya dayalı bir politika uygulanması gerekirken, İsrail'e endeksli Ortadoğu politikasının bir sonucu olarak İran ile yaşanan gerginlikler Türkiye'nin Kafkaslar ve Orta Asya politikalarında ciddi zaaflar doğurmuştur. Mısır'daki terör zirvesi sonrası oluşan Iran-karşıtı konjonktürde yazdığımız yazılarda bu konuda dikkatli olunması gerektiğini defaatle dile getirmiştik.
Coğrafya'nın ortaya koyduğu basit bir gerçek var. Orta Asya ile kara bağlantısı kurmak isteyen bir Türkiye'nin Rusya ve İran ile ayni anda bir çatışmaya girmesi de, bu ülkelerden herhangi biri ile sürekli bir gerginlik yaşaması da doğru değildir. Yapılması gereken şey, bu tür dinamik şartlarda hareket alanım daraltan değil genişleten bir diploması uygulamaklar. Bu konuda Rusya'nın son günlerde uygulamaya çalıştığı diplomasi örnek gösterilebilir. Rusya ile Çin'in Orta Asya üzerindeki çıkar çatışması Türkiye ile İran'ın çıkar çatışmasından çok daha büyük ölçeklidir. Buna rağmen Rusya ile Çin'in karşılıklı siyasi irade ile yakınlaşma sürecine girmeleri Bata karşısındaki konumunu güçlendirmek isteyen Rusya'nın da, Tayvan yüzünden ABD ile gergin ilişkiler yaşayan Çin'in de hareket alanım genişletmiştir. Türkiye ise ABD ve İsrail hatırına Iran ile ilişkilerinin sürekli gergin tutarak müzakere gücünü önemli ölçüde zaafa uğratmıştır. Böylece bir taraftan ABD'yi Türkiye güzergahına zorlama şansını yitirmiş, diğer taraftan da Hazar denizinin güneyinden geçen Iran-Türkiye hattını müzakere masasının dışında tuturak Rusya'nın Türkiye karşısındaki hareket alanım genişleten yanlış bir yol takip etmiştir. Bu yanaş politika karşılığında elde edilen yegane kazanç, İsrail Başbakanı tarafından İslam ülkelerinin liderliğine aday gösterilmek olmuştur. Şimon Peres İslam ülkeleri ile sürekli gerginlik politikası izleyerek nasıl bir liderlik kurulabileceğini de göstermiş olsaydı büyük bir lûtufta daha bulunmuş olurdu.
Türkiye'nin en büyük hatası dış politika alanları arasındaki taktik bağlantıları da gözeten büyük ölçekli stratejiler geliştirememiş olmasıdır. Ortadoğu'da takip edilen bir politikanın Orta Asya'da yol açabileceği sonuçlar görülmeden uygulanan politikalar her alanda ciddi sıkıntılar doğurmaktadır. Türkiye'nin Orta Asya konusunda takip etmesi gereken yolu bir başka yazıda ele almak üzere bir hususu tekrar vurgulamak istiyoruz. Türkiye'nin jeopolitik konumu başka ülkelere endeksli statik politikaları değil, her türlü alternatifi değerlendirebilen çok yönlü dinamik politikaları gerekli kılmaktadır. Nasıl akıllı bir tacir elindeki pazar alternatiflerini daraltmazsa, akıllı bir diplomat da elindeki dış politika opsiyonlarını azaltmamalıdır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.