TR
EN
AR
FR
RU
UR
Bir hatıra ve dini kültür tarihimizdeki kopukluk
ZANNEDİYORUM
1967 ya da 1968 yılıydı. İlkokula gidiyordum. Yaz tatilini doğum yerim olan Konya Taşkent'te geçirmiştim. Bu süre içinde Toroslar'a yaylaya çıkan Türkmen boylarını da ziyaret etmiş ve onların yaylalarının yakınında bulunan annemin köyü Gevne'de de bir müddet kalmıştım. O zamanlarda bu bölgeler hâlâ kadim göçebe kültürünün bütün güzel hasletlerini yansıtıyordu. Ziyaret ettiğimiz her aşirette hemen kurban edilen bir hayvan ile gösterilen misafirperverlik, deve katarlarının yavaş ama ahenkli yürüyüşünde tecessüm eden tevekkül duygusu, tabiatla her an içice olmanın verdiği içtenlik ve safiyet, şehir hayatının sağladığı imkanların ötesinde yeni bir dünya sunuyordu bize. Yatsı namazından hemen sonra girdiğimiz yatağımızda yayla evlerinin taş duvarlarından sızan ay ışığının verdiği hayal ve tefekür ortamı ile elektriksizliğin "nur"suzluk olmadığını anlayabiliyorduk. Güneşin ilk ışıklan ile başladığımız her yeni gün bizim için doyasıya yaşayacağımız bir zaman dilimi oluyordu. Böylesi günlerden birinde dedem ve babam elimden tutarak komşu köylerden birinde rahatsız olan bir dedeyi ziyaret edeceğimizi söyledi. Hâlâ bugün gibi hatırımdadır. Epey uzun bir mesafeyi yürüyerek katettikten sonra küçük bir evin dar ama ferah bir odasına girdik. Adının Hüseyin hoca olduğunu öğrendiğim nur şimali dedenin elini öptüğümde alnımı okşadı ve bazı sualler sordu. Aldığı cevaplardan memnun olmuş olacak ki, babama dönerek beni ilme teşvik etmesi gerektiğini bildiren nasihatlerde bulundu. Dışarı çıktığımızda babam bu zatın Süleyman Efendi'nin talebelerinden olduğunu söyledi. Süleyman Efendi ismini ilk kez orada duymuştum. Daha sonra, imkansızlıklarla dolu o bölgenin dini hayatının muhafazasında O'nun açmış olduğu Kur'an çığırının etkisini hep bizzat duymuş ve müşahede etmişimdir. Geçtiğimiz sene içinde İstanbul ve Konya'da bu çığıra hizmet için açılmış olan yurtlara davet edildiğimde gördüğüm samimiyet, fedakarlık ve disiplin, aşk ile yürütülen bir davanın hangi ahlaki temellerde yükseldiğinin canlı bir numunesi olarak beni derinden etkilemiştir.
Toplumlar, bunalım dönemlerinde kendi değerlerinin muhafazası için gayret göstermiş olan insanlara sahip çıktıkları ölçüde kültürel sürekliliklerini muhafaza edebilirler. Türkiye'nin son yüz yıllık tarihi bu konudaki ihmallerle doludur. Ne dini hayatımızın yaşadığı serencamın belgesel bir haritası çıkarılabilmiş; ne de en zor dönemlerde farklı yol ve yöntemlerle bu toplumun inancını muhafaza etme cehdi göstermiş örnek insanların mücadeleleri, gayretleri hakkıyla incelenebilmiştir. Bu insanları aşk ile benimseyenlerin samimi ama sessiz bir şekilde anmaları, diğerlerinin1 ise genellikle kayıtsız kalışları, bu gayretli insanların hayat hikayelerinin dahi toplumun genelince bilinmemesi sonucunu doğurmuştur. Süleyman Efendi'nin anıldığı bu günlerde, gazetelerdeki anma haberlerinin ötesinde, toplumun sözlü kültür tarihinin bu eşsiz örnekleri ciddi bir incelemeye tâbi tutulmalıdır.
Bu insanların, sadece jandarma ve vergi tahsildarlarını gören Toroslar'ın ıssız dünyasındaki sahipsiz Türkmen boylarına nasıl ve hangi iletişim kanalları ile ulaşmış oldukları hâlâ sosyo-kültürel tarihimizin üzerinde yeterince durulmamış, bilinmeyen unsurları arasındadır. Elmalıh Hamdi'den Ahmed Hamdi Akseki'ye, Mehmet Zahit Kotku Efendi'den Süleyman Efendi'ye kadar son dönemin medrese ve tasavvuf büyüklerinin sosyo-kültürel geçmişimiz içindeki yerleri yeterince incelenebilmiş değildir. Son dönemlerde uluslararası ve ulusal sempozyumlarla ele alınan Bediuzzaman'ın düşünce ve eylem hayatı da hâlâ daha derin araştırmalara ihtiyaç hissetmektedir.
Resmi araştırma kurumlarının dışladığı ya da sadece politik etkileri açısından ele aldığı bu öncü zevatın hayatları, çalışma yöntemleri ve gayretlerinin incelenmesi her şeyden önce kendimize ve tarihe karşı yerine getirmek zorunda olduğumuz önemli borçlardan biridir. Daha önce bir yazımda kısmen nakletmeye çalıştığım Ali Ulvi Kurucu Bey'in hatıralarını dinlediğim zaman ne tür bir nesil ve tecrübe kopukluğu yaşamakta olduğumuzu iliklerime kadar hissetmiştim. İsmail Kara'nın da sık sık vurguladığı Türkiye'deki dini hayatın kökenleri konusundaki bu araştırma eksikliği, kendi kültürümüze duyduğumuz saygı açısından mazur görülemez boyutlardadır. Gönül ister ki bu öncü zevat, sadece gazete sayfalarında belli bir gün içinde değil, ilmi bir çerçevede kapsamlı araştırmalar ile anılsınlar ve dini kültür tarihimiz - içindeki yerlerini alsınlar. Mekanları Cennet olsun.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.