TR
EN
AR
FR
RU
UR
Daralan kıskaç ve Türkiye
İran
, Irak, Cezayir, Yugoslavya, Endonezya ve Pakistan. Soğuk savaş dengeleri içinde özellikle insan potansiyeli ve askeri güç olarak sivrilmiş olan önemli bölgesel güçler. Avrasya kıtasının stratejik kenar kuşağında yer alan ve gerek tarafsızlar bloku gerekse İKÖ içinde sürükleyici konumda bulunan bu ülkeler soğuk savaş sonrası dönemde ciddi bunalımlarla karşı karşıya kaldılar. SSCB karşısında Batı tarafından desteklenerek Şah döneminde bölgenin en vurucu askeri gücü haline gelen ve devrim sonrasında bu askeri güç ile devrim dinamizmini birleştirerek bölgede etkinliğini artıracağı düşünülen İran sekiz yıllık bir Irak savaşı ile törpülendi ve bu savaşın da etkide bulunduğu ciddi bir bölgesel yalnızlaşma süreci içine girdi.
İran karşısında cesaretlendirilerek öne sürülen ve bu yolla özellikle kara gücü olarak büyük bir askeri potansiyel haline gelen ve askeri teknoloji transferine başlayan Irak, Kuveyt işgali sonrasında hem askeri gücünden oldu, hem de iç bütünlüğünü kaybetti.
Soğuk savaş dengelerini ve sahip olduğu doğal kaynakları kullanarak nükleer askeri teknoloji alanında önemli adımlar atan Cezayir, soğuk savaş sonrasında iç çelişkiler içinde kendi halkıyla savaşan bir cuntanın elinde İslam-karşıtı cephenin bir uç gücü haline getirildi.
Tarafsızlar blokunun beş önemli gücünden biri olan ve soğuk savaş döneminde Doğu-Batı bloklarının oluşturduğu dengede Avrupa'nın üçüncü büyük askeri gücünü oluşturan Yugoslavya Avrupa-içi dengelerin kamçıladığı bir etnik fanatizmin elinde sıradan bir Sırp devleti haline dönüştü.
Asya içindeki SSCB-Çin dengesi karşısında soğuk savaş süresince Batı'nın desteğine mazhar olan ve büyük bir ekonomik atılım gerçekleştiren Güneydoğu Asya ülkeleri soğuk savaş sonrasında ekonomik ve siyasi bunalım içinde ciddi bir fakirleşme yaşadı ve bu ülkeler içinde demografik faktör ve ulaştığı uçak teknolojisi ile ön plana çıkan Endonezya siyasi parçalanma tehlikesi ile karşı karşıya kaldı.
SSCB'nin Orta Asya üzerinden Afganistan'a yaptığı baskı karşısında önemli bir bariyer rolü üstlenen ve özellikle nükleer alanda önemli atılımlar yapan Pakistan soğuk savaş sonrasında kendini iç siyasi karışıklıklar ve Hindistan'la gittikçe tırmanan bir gerginlik içinde buldu.
İnsan gücü ve ekonomik/teknolojik kapasite bakımından ön plana çıkan bu ülkelerin son yıllarda yaşadığı bunalımlar bir tesadüf mü? Hayır. Dünya sisteminin oligarşik yapısı bu oligarşiyi tehdit eden ya da bu oligarşiye ortak olmak isteyen bölgesel güçleri denetim altında tutmaya çalıştıkça bunalımlar yoğunlaşıyor.
Bu açıdan bakıldığında, Türkiye'de derinleşme temayülü gösteren iç bunalım da, dış politikada yaşanan yalnızlaşma da, yeni bir anlam kazanıyor. Doksanlı yıllara iddialı tezlerle giren Türkiye ikibinli yılların eşiğinde hem iç bunalımların hem de gittikçe daralan bir dış kıskacın tehdidi altında. AB'ye alınmayan, NATO'daki rolü Ortadoğu'nun uç gücü haline dönüşen, Balkanlar'daki etkinliği azalan, Kıbrıs konusunda baskı altında tutulan, İKÖ ile ilişkileri tarihinin en bunalımlı döneminden geçen, Orta Asya ile ilişkilerini bir türlü elle tutulur projelere dönüştüremeyen Türkiye, KEİ ve ECO gibi alternatif dış politika araçlarını da etkin bir şekilde kullanamamaktadır. Son olarak yeniden gündeme gelen Ermeni meselesi bu dış politika kıskacının daha da daralmasına yol açmaktadır.
Büyük güçler neredeyse bir işbölümü içinde Türkiye'nin hareket alanını daraltmaktadır. Tarihî dostumuz (!) Almanya AB'nin kapılarını Türkiye'ye kapatırken stratejik ortağımız (!) ABD Kıbrıs konusundaki markajını belli aralıklarla yoğunlaştırmakta, son yıllardaki dış politika gözdemiz (!) olan Fransa unutulmaya yüz tutmuş Ermeni iddialarını tekrar sahaya sürmektedir. Türkiye'yi bu konuda diğer bölgesel güçlerden farklılaştıran yegane husus Türkiye'nin NATO üyesi olarak soğuk savaşın galipleri safında yer almış olmasıdır; ancak bu durum da gerçek galiplerin Türkiye'ye bakışını çok fazla değiştirmemektedir.
Etrafımızdaki dış politika kıskacı daralıyor. İçerde siyasi sistem çözüm üretme kapasitesini gittikçe artan bir hızla yitiriyor. Bütün bunlar yetmiyormuş gibi Ankara'da oturarak toplum mühendisliği yoluyla bütün toplumu yeniden şekillendebileceğine inanan bir grup siyasi/bürokratik elit halkın değerleri ile doğrudan çatışmayı göze alan ve iç bunalımları derinleştiren bir tavır sergilemeye devam ediyor.
Dış politikada yenen her darbe bu eliti halka daha yakın davranmaya sevkedeceğine, halkla daha da yabancılaşan bir tavrın keskinleşmesine yol açıyor. Dış politika kıskacı daralırken içerde halkın büyük bir kesimi ile çatışmayı göze alan bir siyasi elit, manen intihar ediyor demektir. Bu baskılar yarın ciddi bir dış tehdit oluşturduğunda, kızı başörtüsü sebebiyle üniversite kapısında polis copuyla karşılaşan, oğlu dinî inancı dolayısıyla sakıncalı memur statüsüne sokulan, camileri muhtemel tehdit odağı olarak görülüp denetim altına alınmak istenen sıradan bir vatandaşın desteği nasıl sağlanacaktır? Kendi halkıyla yabancılaşan bir elitin o halkı mobilize edebilmesi mümkün müdür?
Oligarşik dünya-sistemi yapılanmasına tepki gösteren ya da bu yapının pasta paylaşımına katılmak isteyen bölgesel güçlerin tedib edilmesi sürecek gibi görünmektedir. Bu ülkelerdeki iç bunalımlar tedib hareketinin kolaylaşmasını sağlamaktadır. Türkiye böylesi bir tedib hareketinin kurbanı olmak istemiyorsa, her şeyden önce içerdeki bölünmeleri aşacak ve tarih bilincini ideolojik dogmatizme üstün kılacak basiretli bir siyasa anlayaşına yönelmek zorundadır.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.