TR
EN
AR
FR
RU
UR
Ertelenen bunalımların sonu ve Kuzey Irak
IRAK
Silahlı Kuvvetleri'nin Barzani güçleri ile birlikte giriştikleri ortak harekât başlamadan önce kaleme aldığımız Ertelenen Bunalımlar başlıklı son yazımızda Ortadoğu-Balkanlar-Kafkaslar üçgenindeki sıcak çatışma alanlarının tümünde uygulanan ve uluslararası hukuk ile reelpolitik durum arasındaki uçurumu derinleştiren, bunalımı dondurarak zaman kazanma yönteminin bu bölgeleri her an patlamaya hazır çatışma odakları haline getirdiğini yazmış ve bölgede geçici rahatlama sağlayan kısa dönemli statülerin ve barış görüşmelerinin rehavet değil teyakkuz ile karşılanması gerektiğini ifade etmiştik. Bu yöntemin en çarpıcı ilk örneği Kuzey Irak'ta yaşanmıştır. Körfez Savaşı sonrasında Saddam'ı iktidardan indirerek Irak'ın uluslararası hukuk ile tanımlanmış sınırlan içinde yeni bir rejim oluşturamayan ABD önderliğindeki sistemik güçler, Irak'ın gücünü, sınırlarına dokunmaksızın budama yolunu tercih etmişler ve 36. paralelin kuzeyi ile 32. paralelin güneyinde de facto bir durum ortaya çıkarmışlardır. Böylece Irak'ın hukuki gücü ile fiili gücü arasında bir fark doğmuş ve Saddam'ın tamamıyla kınlamayan siyasi ve askeri gücü BM kararlan ile bu iki paralel arasında sınırlandırılmaya çalışılmıştır.
Böylesi bir statüko ABD stratejisi açısından Saddam'sız ama uluslararası hukukun öngördüğü sınırlar içinde bütünlüğünü korumuş bir Irak alternatifinden daha uygun gelmiştir, çünkü BM sistemince dışlanmış ve gücü kırılmış Saddam'lı bir Irak ABD'nin bölgedeki manevra alanını genişletmekte ve meşruiyyet kazanmış müdahale imkanlarını artırmaktadır. Çekiç Güç ve diğer Amerikan stratejik askeri birliklerinin bölgede konuşlandırılmasını meşru kılan bu statüko, bölgede yeni bir otorite oluşturmak isteyen Kürt gruplara yakılan yeşil ışık ile desteklenmişse de son beş yıl içinde Kuzey Irak'ın uluslararası hukuk açısından anlam kazanamayan durumu süregelmiştir Türkiye, İran ve Suriye'nin bölgesel hesapları da devreye girdiğinde ittifakların anlık güç kaymalarına göre şekillendiği tipik bir küçük ölçekli güç dengesi yapılanması ortaya çıkmış ve statükonun belirsiz bir şekilde sürmesini sağlamıştır.
ABD'nin gerek Kuzey Irak'taki belirsizlik ve iç çekişmelerde, gerekse Irak'ı fiilen üçe bölen statükodaki uzun dönemli stratejik hesabı ve prensibi açıktır: Bölgeyi mümkün olduğunca daha küçük ölçekli birimlere indirerek bölgesel güç temerküzü gerçekleştirebilecek ülkelerin sayısını azaltmak ve bu küçük ölçekli birimlerin iç çekişme ve ittifaklarını kullanarak müdahil pozisyonunu sürdürebilmek. Bu stratejik hesabın arkasında da global güç merkezleri karşısındaki arbiter (arabulucu/denge sağlayıcı) konumunu muhafaza ederek global sistemin Atlantik eksenine dayalı özelliğinin sarsılmasının önüne geçme hesabı vardır. Ortadoğu'daki etki gücü azalmış bir Amerika'nın Avrupa ve Doğu Asya karşısındaki güç pozisyonu büyük bir zaaf gösterir. Ortadoğu'nun daha küçük ölçekli güç merkezlerine ayrılması israil'in stratejik hesabları ile de tam bir uyum arzetmektedir.
Kuzey Irak'taki Kürt gruplar bu konjonktürün kendilerine bir devlet kurma şansı tanıyabileceği konusunda sürekli bir beklenti içinde tutulagelmişlerdir. Barzani ve Talabani'nin birbirlerini kollayan tutumlarının bu beklentinin net bir şekilde masaya konulmasını sürekli geciktirmiş olması, gerek böylesi bir devlet oluşumu konusunda özellikle Türkiye'yi ikna etmekte güçlük çeken ABD yönetimini ve gerekse böylesi bir devletin doğuracağı stratejik sakıncaları hisseden Türkiye, İran ve Suriye'nin rahatsızlıklarını donduran bir statü doğurmuştur. Bu hedef için bölge-ötesi güçler olarak ABD ve İngiltere'ye, bölgesel güçler olarak da kimi zaman Türkiye'ye kimi zaman da İran'a yakınlaşan, değişken ve esnek bir politika takip eden Kürt gruplar, ABD ve Avrupa'nın global hesapları ile Türkiye, İran ve Suriye'nin bölgesel hesaplarının kesişim alanlarında kendilerine bir hayat alanı açmaya çalışmışlardır. Barzani'nin tekrar Saddam'a yakınlaşan son politika değişimi, böylesi bir hayat alanının en iyimser ihtimalle bile özerklik ötesine geçemeyeceğini gördüğü anda gerçekleşmiştir.
İran destekli Talabani karşısındaki konumunun zayıflamakta olduğunu gören Barzani, çok yönlü hesapların kesiştiği bir ortamda doğan belirsiz bir statükonun sağlayabileceği garantisiz gelecek hesaplan yapmaktansa, daha önce denenmiş olduğu için uygulanabilir gördüğü realist bir hedefe doğru kaymıştır. Türkiye'nin tercihinin de Irak'ın bütünlüğünü koruması yönünde değişmekte olduğunu gören Barzani, ulaşabileceği en iyi hedef olarak gördüğü kapsamlı bir özerkliğin ancak ve ancak Irak bünyesinde gerçekleşebileceğini farkederek satrancın Irak ayağına kaymıştır.
Meselenin Türkiye açısından tahlilini gelecek yazıya bırakarak bir hususun daha altını çizmek istiyoruz. Kuzey Irak'taki son durum ertelenen ve buzdolabına konan geçici statülere dayalı bunalımların tekrar ve daha büyük ölçekli olarak her an gündeme geri dönebileceğini ortaya koymuştur. Geçici statülü taşlan oynatarak daha sağlam zeminlere doğru kayma tercihi, bundan sonraki dönemde bölgesel çatışma alanlarının daha da artması sonucunu doğurabilir. Bu açıdan önümüzdeki ilk kritik alan Bosna'dır. Dayton Anlaşması ile buzdolabına kaldırılan Bosna meselesi de bu anlaşmanın temel hükümleri tam olarak yerine getirilmeden gerçekleştirilecek olan seçimler sonrasında tekrar ve belki de daha alevli olarak gündeme gelebilir. Türkiye bu konuda da hazırlıksız yakalanmak istemiyorsa seçim sonrası dönemde çıkabilecek bunalımlar için şimdiden bölgesel rolünü artırıcı tedbirlere yönetilmek zorundadır. Dikkatlerini dönemsel olarak belli noktalara yoğunlaştırmak diğer bölgelerde tamiri güç gedikler açabilir. Bunun içindir ki, uluslararası hukuk ile reelpolitik durum arasında farklılaşma ve uçurum yaşanan her bölge için acil müdahale masaları oluşturularak bunalımın ertelenmesini sağlayan statüdeki değişiklikler günlük hatta anlık bazda sürekli takip edilmelidir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.