TR
EN
AR
FR
RU
UR
İslam dünyasındaki dayanışma çabaları ve yeni arayışlar
BAŞBAKAN
Erbakan'ın son Afrika gezisi gerek İslam dünyasındaki siyasi bunalımların arka planını, gerekse Türk dış politika yapımındaki aksamaları gösteren çök önemli unsurların daha belirgin bir şekilde tebarüz etmesini sağladı. Yüzeysel düzeyde yapılan tenkit ve savunmaların ötesinde bu unsurların bütün kesimlerce ciddi bir şekilde irdelenmesi geleceğe yönelik politika arayışlarına ışık tutacak mahiyettedir. Bu unsurların en çarpıcı olanlarından birisi İslam dünyasındaki dayanışma çabalarının mahiyeti ve karşılaştığı engeller ile ilgilidir. Hilafetin dağılmasından sonra asrın ikinci çeyreğinde tam anlamıyla sömürge idareleri altına giren İslam dünyasında II. Dünya Savaşı'ndan sonraki sömürge devrimini müteakib ortaya çıkan devletler ciddi bir siyasi meşruiyyet ve liderlik bunalımları yaşamıştır. Bu yeni devletlerin nitelikleri ve liderlik yapılanmaları konusunda ortaya çıkan sorular soğuk savaş döneminin retoriği çerçevesinde çözülmeye çalışılmıştır. Soğuk savaşın çift kutuplu konjunktürü özellikle Arap dünyasında sömürge imparatorluklarının bulunduğu Batı bloku karşısında sosyalist nitelikli devrimlerin ve liderlik yapılanmalarının ortaya çıkması sonucunu doğurmuştur.
Altmışlı yıllardan sonra İslam dünyasında gerek İslam Konferansı Örgütü ve İslam Kalkınma Bankası gibi örgütler bünyesinde gerekse ikili ilişkilerde ortaya çıkan dayanışma çabalan bu yeni devletlerdeki siyasi meşruiyyet ve liderlik bunalımların iç siyasi kutuplaşmaların tesiri altında kalması sonucunu doğurmuştur. Öte yandan bu liderlik yapılanmalarının dayandığı dış desteklerin farklılaşması uluslararası konjunktürün bu dayanışma çabalarını olumsuz yönde etkilemesine yol açmıştır.
Siyasi meşruiyyet bunalımı dolayısıyla kendi içinde kitlesel desteğe sahip İslami nitelikli muhalefet hareketleri ile karşılaşan otoriter nitelikli siyasi elitin dış politikada islam dayanışmasını öne alan bir politika takip etmesi kendi iktidarlarım sürdürebilmek açısından belli tehlikeler ve riskler oluşturuyordu. Bu da İslam dayanışmasına yönelik politikaların inisiyatif kullanan aksiyoner siyasi iradeler neticesi olarak değil, taraf ülkelerin tek başlarına çözemedikleri ortak dış tehditler karşısında reaksiyoner tepkiler neticesinde oluşmasına yol açmıştır.
Kendi aralarında ihtilaflı olan ve mesafeli ilişkiler kuran ülkelerin Filistin, Kıbrıs ve Bosna gibi dış politika problemlerinde karşılıklı tavizlerle özellikle BM zemininde ortak bir tavır gösterme çabalan bu dayanışma modelinin tipik bir göstergesidir. İslam ülkeleri arasındaki reaksiyoner nitelikli dayanışma çabalarının temel açmazı da bu modelden kaynaklanmaktadır. Bu reaksiyoner nitelik, İslam ülkeleri arasında bunalım çözücü mekanizmaların ortaya çıkmasını da, üretken ortak projelerin geliştirilmesini de, etkin bölgesel alt dayanışma birimlerinin oluşmasını da engellemiştir. Ortak bunalım dönemlerinde bu bunalım ölçeğinde dayanışma içine giren İslam ülkeleri bunalım konjunktüründen çıkıldıktan sonra birbirlerini kollayan ve dengeleyen politikalann kısır döngüsüne geri dönmektedir.
Başbakan Erbakan'ın Asya ve Afrika gezileri bu açıdan özel bir önem taşımaktadır, ilk defa İslam dayanışmasını savunan bir siyasi kadro ortada bir bunalım olmaksızın da geliştirilmesi gereken aksiyoner bir dayanışma için politika oluşturma çabası içine girmiştir. Bu çabanın, Batı sömürgeciliğine karşı son direniş merkezi olmakla birlikte Batılılaşma noktasında en radikal dönüşümlerin yaşanmış olduğu bir ülkeden gelmiş olması üzerinde başlı başına durulması gereken ve titizlikle incelenmesi gereken bir olgudur. Bu gezinin basan ya da başarızlıklardan çok, bu olgunun İslam dünyasında süregelen reaksiyoner dayanışma modelini ne ölçüde etkilenebileceği sorusu önemlidir. Bu da büyük ölçüde Türkiye'nin iç ve dış politikasının kesişim alanında ortaya çıkacaktır. Kaddafi'nin tavrı da, bu tavra yönelik iç tepkiler de bu çerçevede yeniden değerlendirilmelidir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.