TR
EN
AR
FR
RU
UR
İsrail-Kıbrıs Rum kesimi ilişkileri ve Türkiye
Türkiye-Suriye gerginliği konusunda kaleme aldığımız yazılarda Soğuk Savaş sonrası dönemin en önemli olgularından birisi olan bölgeler arası etkileşim alanları çerçevesinde Ortadoğu ve Balkanlar arasındaki bağımlılık ilişkinin artmasını vurgulamış ve Doğu Akdeniz havzasının bu anlamda kazandığı öneme dikkatleri çekmiştik, İsrail Cumhurbaşkanı Ezer Weizmann'ın Güney Kıbrıs Rum Kesimi'ne yaptığı resmi ziyaret hem Doğu Akdeniz'deki dengeler hem de ziyaretin zamanlaması açısından üzerinde durulması gereken bir gelişmedir.
Bir İsrail Cumhurbaşkanı'nın Kıbrıs Rum Kesimi'ne gerçekleştirdiği ilk ziyaret olması bakımından da özel bir önemi bulunan bu gelişme bölgedeki diplomasi oyununun ne derece karmaşık bir labirent içinde seyretmekte olduğunu da göstermektedir. Weizmann, Türkiye ile İsrail arasındaki askeri ve stratejik işbirliği konusundaki kaygılarını ve Rum halkının hissiyatını ifade eden Klerides'e cevaben üç temel vurguda bulunmuştur: 1. Türkiye-İsrail stratejik işbirliği ilişkisi kesinlikle Rum Yönetimine karşı bir nitelik taşımamakta ve bu çerçevede İsrail'e özel bir yükümlülük getirmemektedir. 2. Türkiye-Suriye gerginliğinin tırmanması durumunda da İsrail'den Suriye'ye yönelik herhangi bir ikinci cephe durumu sözkonusu olmayacaktır. 3. Kendi sıkıntıları ile uğraşan İsrail'in Türkiye ile Rum Kesimi arasında Kıbrıs'ta çözüme yönelik bir arabuluculuk girişiminde bulunması söz konusu değildir.
Bu ifadeler İsrail'in Türkiye ile yürütülen stratejik işbirliği ile İsrail-Rum/Yunanistan ve İsrail-Suriye/Arap ilişkileri konusunda çizdiği ince ayrım hatlarını ortaya koymaktadır. Bu ayrım, İsrail'in ince bir diplomasi ile her üç hatta da kendisi açısından riskleri asgariye indiren bir politika gütmekte olduğunu göstermektedir.
Dikkat çekici husus İsrail'in Türkiye ile yürüttüğü işbirliği süreci içinde gerek Rum kesimi ile gerekse Yunanistan ile olan ilişkilerini de sıcak tutma konusunda gösterdiği hassasiyettir, İsrail ile yürütülen işbirliği sürecinin meşruiyetini Yunanistan-Kıbrıs Rum Kesimi-Suriye arasındaki ittifakı dengeleme çabasına oturtan kesimlerin beklentilerinin aksine, İsrail-Rum kesimi ilişkileri de aynı dönemde sıcak bir gelişme göstermiş ve silah ticareti de dahil geniş bir alana yayılmıştır. Bu süreç içinde Türkiye'nin Suriye ve Arap dünyası ile ilişkileri gerilirken, İsrail'in Kıbrıs Rum Kesimi ve Yunanistan ile ilişkileri gelişme temayülü içine girmiştir.
İsrail yetkilileri kendileri açısından haklı bir tercihle İsrail-Türkiye ve İsrail-Rum-Yunan ilişkilerini birbirinden bağımsız işleyen ilişkiler olarak yürütmeye çalışmaktadır. Bu da onlar açısından anlaşılır bir tercihtir, çünkü İsrailli yetkililer Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi'nin Avrupa Birliği'nin Doğu Akdeniz bölgesine sarkan ucu olduğunun farkındadırlar.
Dikkat çekici olan ikinci önemli husus ise, İsrail'in Türkiye-Suriye gerginliğinde taraf olmama tavrını ısrarla sürdürmesidir. Bu da İsrail'in riskleri işbirliğinin diğer tarafına yükleyen akılcı diplomasisinin bir başka yönüdür. Türkiye ile İsrail arasındaki stratejik işbirliği Yunanistan, Kıbrıs Rum kesimi ve Suriye'ye karşı değilse, kime ve hangi gerekçe ile karşıdır sorusu hâlâ cevaplanmayı bekleyen bir sorudur. Bu işbirliğinin bölgede gerdiği ortam İsrail'in gerek Suriye gerekse Rum Kesimi nezdindeki pazarlık gücünü artırmak suretiyle manevra alanını genişletirken, Türkiye'nin bölgesel yalnızlaşmasını AB ile olan ilişkilerine de yansıtacak şekilde seyretmekte ve Kıbrıs meselesindeki direnç noktalarını zayıflatacak unsurlar oluşturmaktadır.
Cumhuriyetin 75. yıl kutlamalarına Avrupa Birliği ve Ortadoğu'dan hiçbir ülkenin devlet ve hükümet başkanı düzeyinde temsil edilmemiş olması sembolik bir gösterge olması açısından ciddi bir alarm niteliği taşımaktadır. Türkiye gibi birçok bölgede aynı anda diplomasi oyunu oynamak zorunda olan bir ülke yumurtaların hepsini tek bir sepete doldurmama basiretini göstermek zorundadır. İsrail'in yapmaya çalıştığı budur ve anlaşılır bir diplomatik mantığa dayanmaktadır.
Bölgedeki ittifak ve gerilim ilişkileri son derece hassas ve kaygan bir zemin üzerinde seyretmektedir. Türkiye bu gelişmelere uygun olarak gerek iç gerekse dış politikada tek yönlü ve tek kanatlı bir yaklaşım yerine değişik alternatiflere açık bir tavır benimsemelidir. Aksi takdirde beklenmedik anda ortaya çıkabilecek karşı dengeler Türkiye'nin manevra alanını yok eden bir diplomatik açmazı devreye sokabilir.
İşte ancak o zaman son günlerde tekrar gündeme getirilen Sevr şartları üzerimize dikte ettirilebilir. Sevr'in, bir taraftan 1908'den 1914"e kadar süren iç karışıklıkların, siyasi istikrarsızlıkların, askeri müdahelelerin, dini ve etnik gerilim alanlarının, diğer taraftan da bu bunalımların ardından takip edilen esneklikten yoksun Alman yanlısı dış politika denkleminin ürünü olduğu unutulmamalıdır. Soğuk Savaş sonrası dönemin dinamik ve istikrarsız konjunktüründen zararlı çıkmak istemiyorsak, süratle iç gerilim alanlarını milletle bütünleşecek şekilde tasfiye etmek ve dış politikada her türlü alternatifi gözetecek bir esneklik kazanmak zorundayız.
Bir İsrail Cumhurbaşkanı'nın Kıbrıs Rum Kesimi'ne gerçekleştirdiği ilk ziyaret olması bakımından da özel bir önemi bulunan bu gelişme bölgedeki diplomasi oyununun ne derece karmaşık bir labirent içinde seyretmekte olduğunu da göstermektedir. Weizmann, Türkiye ile İsrail arasındaki askeri ve stratejik işbirliği konusundaki kaygılarını ve Rum halkının hissiyatını ifade eden Klerides'e cevaben üç temel vurguda bulunmuştur: 1. Türkiye-İsrail stratejik işbirliği ilişkisi kesinlikle Rum Yönetimine karşı bir nitelik taşımamakta ve bu çerçevede İsrail'e özel bir yükümlülük getirmemektedir. 2. Türkiye-Suriye gerginliğinin tırmanması durumunda da İsrail'den Suriye'ye yönelik herhangi bir ikinci cephe durumu sözkonusu olmayacaktır. 3. Kendi sıkıntıları ile uğraşan İsrail'in Türkiye ile Rum Kesimi arasında Kıbrıs'ta çözüme yönelik bir arabuluculuk girişiminde bulunması söz konusu değildir.
Bu ifadeler İsrail'in Türkiye ile yürütülen stratejik işbirliği ile İsrail-Rum/Yunanistan ve İsrail-Suriye/Arap ilişkileri konusunda çizdiği ince ayrım hatlarını ortaya koymaktadır. Bu ayrım, İsrail'in ince bir diplomasi ile her üç hatta da kendisi açısından riskleri asgariye indiren bir politika gütmekte olduğunu göstermektedir.
Dikkat çekici husus İsrail'in Türkiye ile yürüttüğü işbirliği süreci içinde gerek Rum kesimi ile gerekse Yunanistan ile olan ilişkilerini de sıcak tutma konusunda gösterdiği hassasiyettir, İsrail ile yürütülen işbirliği sürecinin meşruiyetini Yunanistan-Kıbrıs Rum Kesimi-Suriye arasındaki ittifakı dengeleme çabasına oturtan kesimlerin beklentilerinin aksine, İsrail-Rum kesimi ilişkileri de aynı dönemde sıcak bir gelişme göstermiş ve silah ticareti de dahil geniş bir alana yayılmıştır. Bu süreç içinde Türkiye'nin Suriye ve Arap dünyası ile ilişkileri gerilirken, İsrail'in Kıbrıs Rum Kesimi ve Yunanistan ile ilişkileri gelişme temayülü içine girmiştir.
İsrail yetkilileri kendileri açısından haklı bir tercihle İsrail-Türkiye ve İsrail-Rum-Yunan ilişkilerini birbirinden bağımsız işleyen ilişkiler olarak yürütmeye çalışmaktadır. Bu da onlar açısından anlaşılır bir tercihtir, çünkü İsrailli yetkililer Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi'nin Avrupa Birliği'nin Doğu Akdeniz bölgesine sarkan ucu olduğunun farkındadırlar.
Dikkat çekici olan ikinci önemli husus ise, İsrail'in Türkiye-Suriye gerginliğinde taraf olmama tavrını ısrarla sürdürmesidir. Bu da İsrail'in riskleri işbirliğinin diğer tarafına yükleyen akılcı diplomasisinin bir başka yönüdür. Türkiye ile İsrail arasındaki stratejik işbirliği Yunanistan, Kıbrıs Rum kesimi ve Suriye'ye karşı değilse, kime ve hangi gerekçe ile karşıdır sorusu hâlâ cevaplanmayı bekleyen bir sorudur. Bu işbirliğinin bölgede gerdiği ortam İsrail'in gerek Suriye gerekse Rum Kesimi nezdindeki pazarlık gücünü artırmak suretiyle manevra alanını genişletirken, Türkiye'nin bölgesel yalnızlaşmasını AB ile olan ilişkilerine de yansıtacak şekilde seyretmekte ve Kıbrıs meselesindeki direnç noktalarını zayıflatacak unsurlar oluşturmaktadır.
Cumhuriyetin 75. yıl kutlamalarına Avrupa Birliği ve Ortadoğu'dan hiçbir ülkenin devlet ve hükümet başkanı düzeyinde temsil edilmemiş olması sembolik bir gösterge olması açısından ciddi bir alarm niteliği taşımaktadır. Türkiye gibi birçok bölgede aynı anda diplomasi oyunu oynamak zorunda olan bir ülke yumurtaların hepsini tek bir sepete doldurmama basiretini göstermek zorundadır. İsrail'in yapmaya çalıştığı budur ve anlaşılır bir diplomatik mantığa dayanmaktadır.
Bölgedeki ittifak ve gerilim ilişkileri son derece hassas ve kaygan bir zemin üzerinde seyretmektedir. Türkiye bu gelişmelere uygun olarak gerek iç gerekse dış politikada tek yönlü ve tek kanatlı bir yaklaşım yerine değişik alternatiflere açık bir tavır benimsemelidir. Aksi takdirde beklenmedik anda ortaya çıkabilecek karşı dengeler Türkiye'nin manevra alanını yok eden bir diplomatik açmazı devreye sokabilir.
İşte ancak o zaman son günlerde tekrar gündeme getirilen Sevr şartları üzerimize dikte ettirilebilir. Sevr'in, bir taraftan 1908'den 1914"e kadar süren iç karışıklıkların, siyasi istikrarsızlıkların, askeri müdahelelerin, dini ve etnik gerilim alanlarının, diğer taraftan da bu bunalımların ardından takip edilen esneklikten yoksun Alman yanlısı dış politika denkleminin ürünü olduğu unutulmamalıdır. Soğuk Savaş sonrası dönemin dinamik ve istikrarsız konjunktüründen zararlı çıkmak istemiyorsak, süratle iç gerilim alanlarını milletle bütünleşecek şekilde tasfiye etmek ve dış politikada her türlü alternatifi gözetecek bir esneklik kazanmak zorundayız.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.