TR
EN
AR
FR
RU
UR
Türk-Yunan ilişkileri ve ölçek küçültme
TÜRK
-Yunan ve KKTC-Rum ilişkilerinde son haftalarda görülen tırmanış seyrindeki zamanlama soğukkanlı bir değerlendirilmeye ihtiyaç hissetmektedir. Son yazımızda bu gelişmelerdeki Rus faktörü üzerinde durmuş ve Doğu Akdeniz'deki istikrarsız ortamın Hazar petrolleri ile ilgili Rus tezlerini güçlendireceğini ifade etmiştik. Bu yazımızda ise Türk-Yunan ilişkilerinin genel mantığı ve Batı ülkelerinin bu ilişkiye bakış tarzını ortaya koymaya çalışacağız. Bu gelişmelerdeki zamanlama konusunda sıhhatlı bir değerlendirme yapabilmek için Türk-Yunan gerginliğinin modern dönemdeki Türk dış politikası içindeki yerini anlamlandırmak gerekmektedir. Türk dış politikası İstiklal Savaşı'ndan sonra önemli ölçüde Yunan faktörüne bağımlı bir şekilde algılanagelmiştir. Bu durum hem Türk ve Yunan dış politika yapımcıları açısından hem de bu iki ülkeyle ilgili politikalar oluşturan diğer ülkeler tarafından böyle yorumlanagelmiştir.
Yayıldığı coğrafya sebebiyle her zaman büyük ölçekli ve en az üç bölgesel merkezli politikalar üzerine oturan bir dış politika geleneği oluşturmuş bulunan Osmanlı devletinin bakiyesi üzerinde kurulmuş olan Türkiye'nin Yunanistan'a endeksli bir dış politika stratejisine bağımlı hale gelmiş olması aslında çok ciddi bir ölçek küçültmedir. Son yetmiş yıllık dönemde Türk diplomatlarının psikolojilerini, planlamalarını ve her şeyden önce ufuklarını daraltan bu olgu, bırakın küresel politikalar geliştirmeyi, bölgesel politikalar üzerine bile ciddi bir ipotek koymuştur. Sonuçta, hafif sıkletlerle idmana çıkan bir ağır sıklet güreşçisinin düştüğü idman yetersizliğine benzer bir durum doğmuştur. Türk diplomasisi Yunanistan ölçeğini aşan her uluslararası konjonktür değişimine hazırlıksız ve donanımsız yakalanmıştır.
Yunanistan'a endeksli reaksiyoner dış politika anlayışının kendisi başlıbaşına cılız bir gelenek oluşturmuştur. Bu ufuk darlığı sebebiyle yetmişli yıllardaki petro-dolarla yükselen Ortadoğu gerçeği de, seksenli yılların ortalarından itibaren önü alınmaz bir şekilde yükselişe geçen Pasifik ekseni olgusu da çok geriden ve mesafeli bir şekilde takip edilmiş; bu bölgelerdeki gelişmelere müdahil olabilecek bir dış politika ölçeği ve ufku geliştirilememiştir. Sovyet-sonrası Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Asya olgularının yorumlanarak Türk dış politikasına yeni çizgiler olarak yansımasındaki gecikmenin en önemli sebeplerinden birisi de artık bir tepkisel bir alışkanlık haline gelmiş bulunan ve Ege-Kıbrıs hattına indirgenen küçük ölçekli reaksiyoner dış politika psikolojisidir.
BM, NATO ve AB ile ilişkilerde sürekli olarak birbirlerini kollayan Türkiye ve Yunanistan'ın bu karşılıklı zaafı diğer ülkeler tarafından gerektiği anda ciddi şekilde istismar edilmiştir. Bu istismar Türk-Yunan ilişkilerini Türk-Batı ilişkilerinin birincil derecede önemli bir değişkeni haline getirmiştir. Türkiye'ye yönelik Batı-merkezli mesajlar, uyanlar, üstü kapalı tehditler hep Yunanistan üzerinden gönderilmiş; Türkiye'nin dış politikada yeni arayışlara girmeye çalıştığı dönemlerde Türk-Yunan bunalımı Yunanistan lehine tırmandırılarak Türkiye tekrar ölçek küçülmeye zorlanmıştır. Sürekli kendini tedirgin eden yakın bir tehditle boğuşmak zorunda bırakılan Türkiye ufkunu aksiyoner nitelikli, büyük ölçekli ve küresel nitelikli politikalara açamaz hale gelmiştir.
Türkiye, son yıllarda yakın tehdit olarak yükselen Kuzey Irak olgusu da devreye girince her iki ayağı da birer ağır yüke bağlanmış bir mahkum durumuna düşmüştür. Böylece seri manevralarla hareket etme potansiyeli zayıflatılan Türkiye'nin atılım gücü önemli ölçüde zayıflatılmıştır. D-8 benzeri projelerle dış politika ölçeğinin büyütülmesine ve dar ve bölgesel nitelikli parametrelerin aşılmasına çalışıldığı bir dönemde Kıbrıs konusunun tekrar bir tehdit unsuru olarak gündeme getirilmiş olması bir tesadüf olamaz. Altmış yılların başında Sovyetler'le yeni ve geniş kapsamlı ilişkilere girildiği günlerde, yetmişli yuların başında da Ortadoğu'ya tekrar açılma sancılarının yaşandığı bir dönemde ani tırmanışlar gösteren Kıbrıs'ta suların uzun ve statik bir bekleyişten sonra yeniden ısınmaya başlaması bu açıdan teeni ile karşılanmalıdır.
Daha önceki yazılarımızda belirtmeye çalıştığımız gibi Türkiye Kıbrıs'ı hiçbir zaman ihmal edemez. Ancak, bütün bir dış politika eksenini de belli aralıklarla gündemli, güdümlü ve suni tırmanışlar gösteren tek bir dış politika olgusuna bağlayamaz. Aksi takdirde Türkiye'nin Yunanistan ve Kıbrıs zaafını bilen büyük güçlere kendi dış politika hesaplarına uygun düşen her konjonktürde bu zaafı Türkiye'yi tedirgin edecek şekilde kullanma şansı verilmiş olur. Türkiye kendi stratejik hesaplarını tehdit eden her olguya gereken sertlikte cevap verecek şekilde hazırlıklı olmalı, ancak artık sıklet ve ölçek küçültülmesi sonucunu doğuracak hiçbir dış politika ipoteğini de kabul etmemelidir.
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.