RTÜK üyeleri, simgelerinize sahip çıkın!

Topu topu 46 haftada nereden nerelere geldik…

18 Kasım 2005''de, Yeni Şafak''ta düzenli sinema sayfası hazırlamaya başladığımız gün getirdiğimiz ilk yenilik, filmleri “şiddet”, “cinsellik/çıplaklık” ve “kaba dil” üzerinden sınıflandıran, bu yolla da sinemasever okurlarımız için sağlıklı bir rehberlik hizmeti vermeyi amaçlayan “simge sistemi”ni yürürlüğe koymak olmuştu.

Her yenilik gibi bu da ilk anda garipsendi. Daha da ötesi, kimileri bizim simgelerle kendi çapında, alttan alta gırgırını geçti. Bu ilkel tavır, muhataplarımızın derin sinema bilgisi ya da görgüsünden değil, dünyada ve özellikle de AB ülkelerindeki film tasnif sisteminden tamamen habersiz olmalarından kaynaklanıyordu.

Oysa, yaptığımız şey Roma''yı yeniden keşfetmek falan değildi; “muasır medeniyetler”in neredeyse yarım yüzyıldır titizlikle uyguladıkları bir sistemi -biraz revize edip kendimize uydurarak- sayfalarımıza taşımıştık. Ancak, hemen her konuda olduğu gibi çocukları ve gençleri zararlı içerikli filmlerden koruma konusunda da yıllanmış bir laçkalığın hüküm sürdüğü Türk sinema/TV sektörü, bunu ânında “gerici bir refleks” olarak algıladı.

Öte yandan, daha aradan bir yıl bile geçmeden, sektördeki bütün şirketlerin, bu arada da televizyonların baştan aşağı “yeşil”e boyandığını, sistematik biçimde “gericilik” (!) yaptığını görmekteyiz. Artık bütün film distribütörleri ve televizyon kanalları, gösterime soktukları film ve dizilerin başlarına izleyiciyi uyarıcı nitelikte simgeler koyuyor. Bununla da yetinilmeyip, söz konusu işaretler filmlerin gazete ilanı, poster, afiş, el broşürü gibi basılı tanıtım materyallerinde de yer almakta...

Gözleri bu uyarılara hâlâ alışamamış olanlara hemen hatırlatalım. İngiltere''de “British Board of Classification”, ABD''de de “Motion Picture Association of America/MPAA” gibi köklü kurumlar bunu zaten yıllardır yapmaktaydı. Çünkü o ülkelerdeki otoritelerin, genç kuşaklarının beynini çöplüğe çevirmek gibi bir hedefleri yok. Doğrudur, çıkarları gerektirdiğinde perdeye erotizmin de şiddetin de kaba dilin de daniskasını yansıtıyorlar. Ancak, uygar ülkelere yakışan güçlü bir denetim mekanizması içinde... 10 yaşında bir çocuk sallana sallana gişeye gidip “Temel İçgüdü-2” ya da “Brokeback Dağı” gibi filmler için bilet alamıyor; ya da ekranda gırtlağına kadar şiddete batmış bir televizyon dizisini akşamın yedisinde anne-babasıyla birlikte rahatça izleyemiyor.

Velhasıl, geçen sonbaharda sayfalarımızda -âdeta bir kelaynak kuşu gibi- yapayalnız biçimde devreye soktuğumuz bu tasnif mekanizması, bir süre sonra, AB uyum yasalarını tek tek hayata geçirmekte olan hükûmet tarafından da gündeme alınmakta gecikmedi; nihayetinde Radyo Televizyon Üst Kurulu bu konuda ciddi bir uygulamayı yürürlüğe soktu. Hemen ardından, Kültür Bakanlığı Film Denetleme Kurulu''nda da benzer türde bir uygulamaya geçiş kararı alındı.

Buna karşılık, Türkiye öyle kolay kolay düzenli sıraya girebilen insanların, belli bir etik anlayış içinde görev yapmayı temel düstur haline getirmiş kurumların ülkesi değil ne yazık ki. Simgeler yürürlüğe girdi girmesine; ancak bugünlerde gerek televizyon kanallarında, gerekse sinema salonlarında farklı türden bir laçkalığın hüküm sürdüğüne tanık olmaktayız.

Kanallar, bir süredir bu simgeleri kullanıyor; ama işlerine geldiği gibi... Bir kere, sinemalardaki gösterimlerinde içerikleri nedeniyle büyük tepki görmüş ve belli ölçüde sınırlandırılmış en cüretkâr filmler bile televizyona çıktıklarında neredeyse hiç kesilmeden yayımlanıyor ve dahası başlarına eklenen uyarıcı simgeler, o yapımlara ilişkin olarak uygulanması gereken gerçek yaş sınırını kesinlikle yansıtmıyor. Geçenlerde Kanal 1''de Robert Rodriguez''in baştan aşağı kana bulanmış 1996 yapımı korku-gerilim filmi “Gün Batımından Şafağa”yı “+7” gibi saçmasapan bir uyarıyla oynarken gördüm. Öte tarafta yine Show TV, çocuklara hiç de uygun olmayan "Hacı" dizisini “+7” gibi komik bir uyarı eşliğinde oynatıyor. Yani, böylelikle bunların 8-9 yaşındaki çocuklar için gayet uygun yapımlar olduğunu anlıyoruz!

Televizyonların bu kaypaklığa neden tevessül ettikleri çok açık. Sektöre egemen olan vahşi rating sisteminde birbirlerini gırtlaklarcasına rekabet ederken, çocukların evlerdeki kumandalar üzerinde ne denli söz sahibi olduklarının da farkındalar. O yüzden, ne yayımlarlarsa yayımlasınlar, bu yaş grubunu beyazcamın önünden uzak tutmamaya çalışıyorlar. Pek çok sakıncalı yapımın girişinde -son derece ilgisiz biçimde- "genel izleyici" simgesinin yer alması da yine bundan dolayı...

Benzer türden bir çarpıklık sinema salonlarında da hüküm sürmekte... Erotizm, şiddet ve argo ile bezeli bir sürü filmin izlenme yaşının bilinçli olarak gitgide aşağılara çekildiğini görmekteyiz. Üstelik, sinema salonlarındaki fiili durum daha da vahim. Gözünü para hırsı bürümüş olan pek çok işletme, ilgili kurum tarafından konulmuş olan yaş sınırlarını zerre kadar dikkate almaksızın çocuklara ve gençlere gişelerinde pervasızca bilet satıyor.

Yani, uygulama “yürüyor”, ama “sakat yürüyor.”

Buradan, RTÜK ve Kültür Bakanlığı Film Denetleme Kurulu''nun üyelerine dostâne bir hatırlatmam olacak.

Televizyonların ve sinema salonlarının, gösterimleri öncesinde yasak savmak kabilinden birer simge yayımlaması, bu uygulamanın toplum sağlığı açısından hayırlı sonuçlar vermesine yetmez. O yüzden, simgelerinize daha ciddi biçimde sahip çıkmalısınız.

Yakın bir gelecekte, “Ben racon kesmem, kafa keserim” diyen ve “kız meselesi” nedeniyle sıra arkadaşının gırtlağını kesen daha fazla hastalıklı yeniyetmenin ortalığı kaplamaması için, bunu bir an önce yapmakla mükellefsiniz.