Sorun laiklik ilkesinde mi anlamın belirsizliğinde mi?

Şu gayet açıktır ki Türkiye siyasetinin en sorunlu kavramlarının başında “laiklik” gelmektedir. Devletin temel ilkelerinden ve değiştirilmesi teklif dahi edilemeyen niteliklerinden biri olan “laiklik” konusunda bütün toplum kesimlerinin zihinlerinin net olmadığı, çok farklı anlamlarda kullanıldığı, anlam çerçevesinin sürekli değiştiği anlaşılmaktadır.

Laikliğin iktidar örgütlenmesi olan devletin temel niteliklerinden ve kurucu ilkelerinden biri olmasının tartışılması ile bu niteliğin devlet örgütlenmesine nasıl yansıması gerektiği, anlam çerçevesinin ne olduğu veya ne olması gerektiğinin tartışılması birbirinden farklı şeyler olmalıdır.

Bir ilke ve devlet örgütlenmesinin niteliği olarak laiklik, genel itibariyle üzerinde uzlaşılmış olan bir husustur. Yani modern demokratik devletin bir “laik devlet” olacağı hususunda farklı siyasi ve sosyal kesimler ittifak etmişlerdir. Genel itibariyle devletin laik niteliğine karşı eleştiriler sınırlıdır. Bununla birlikte serbest tartışma ve ifade özgürlüğü çerçevesinde insanların “laik devlet”e eleştiri getirmeleri, aksini savunmaları ve farklı devlet niteliklerini tercih etmeleri mümkündür. Bütün mesele görüşlerin barışçı yöntemle ifade edilmesi, şiddet ve terörün savunulmaması, kitlelerin şiddete ve teröre teşvik edilmemesidir.

Türkiye örneğinden meseleye baktığımızda devletin “laik” niteliği ve laiklik ilkesine hem düşünce planında hem de siyasi kesimde ciddiye alınacak ve üzerinde durulacak eleştiri ve karşı görüşlerin olmadığını görmekteyiz. Buna rağmen Türkiye siyasetinde laiklik temelli tartışmaların her zaman güncelliğini koruması ciddi bir paradoks olarak görülebilir. Devletin laik niteliği hususunda ciddi bir tartışma yoksa peki ortadaki bu kaos ve tartışmalar nedir diye sormaktan kendimizi almamız mümkün değil.

Türkiye''deki tartışmaların ilkesel düzeyde devletin laik niteliği ile ilgili değil, ancak laiklik ilkesinin anlam çerçevesi ve uygulamasına yöneliktir. Evet laiklik ilkesi tartışılmıyor, fakat laikliğin anlam çerçevesi her zaman tartışma konusu oluyor. Tam bu noktada laikliğin ne olduğu, neyi ifade ettiği, uygulamada nasıl bir devlet-toplum ilişkileri pratiğini gerektirdiği gibi bir dizi soru ve belirsizlik vardır. İşte tartışma konusu olan, kaos yaratan laikliğin anlam çerçevesi etrafında dönmektedir.

Sosyal ve siyasal kavramların anlam çerçevesinin değişirliği ve tanımların farklılığı elbette laiklik kavramı için de geçerlidir. Bundan dolayıdır ki normatif düzenlemelerin başında kavramların tanımlarına geniş yer verilmekte ve metinlerde kullanılan kavramların hangi anlamı yansıtacak şekilde kullanılmakta olduğu açıklanmaktadır. Laiklik kavramı için de böyle bir tanım ve sınırlandırma probleminin olduğu açıktır.

Tartıştığımız kavramla ilgili belirsizlik ve anlam karmaşası sadece normatif alanda değil siyasi ve sosyal literatürde de söz konusudur. Mesela laiklik üzerine yapılmış bilimsel çalışmalarda, yazılmış tezlerde ve araştırmalarda kavramın farklı anlamlarda kullanıldığını tespit etmek zor değil. Kavramsal tartışmaların verilmesinden sonra bilimsel çalışmayı yürüten kişi, bu farklı tanımlar içerisinden hangisini tercih ettiğini ve kendi çalışmasında hangi anlam çerçevesinde kullandığını belirtme ihtiyacı duymaktadır. Zira böyle bir tercih yapmazsa mevcut anlam karmaşasından anlamlı bir sonuç çıkarmak mümkün değildir.

Anlam çerçevesi belirsiz kavramların tartışılmasında yorumlar öne çıkmakta ve bu yorumlar içerisinden kimisi tercih edilebilmektedir. Ancak genelde bütün yorumlarda olduğu gibi bir öznellik söz konusu olmaktadır. Hukukçuların yorumu da neticede bir yorum olmakta ve bütün yorumlar gibi eleştiriyi hak etmektedir. Devletin temel niteliği ve örgütlenmenin ana ilkesi olan bir kavramın anlam çerçevesinin yorumla belirlenmesinin kaosa varan bir belirsizlik yarattığı söylenebilir. Bunun için bu tür kavramların tanımını yoruma değil yasa koyucunun iradesine bırakmak en doğrusu olmalıdır.

Laik devlet niteliği ve laiklik ilkesine ilişkin belirsizlik ve tartışmaların bir kez daha gündemin başına oturması meşhur Ak Partinin kapatılmasıyla ilgili iddianame ile gündeme gelmiş bulunuyor. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından hazırlanan iddianamede sergilenen “laik devlet” ve devletin laiklik ilkesinin anlam çerçevesinin siyaset bilimi ve anayasa hukuku açısından irdelenmesi, bir yandan Türkiye siyasetinde bu kavramın nasıl bir kaygan anlam zeminine sahip olduğunu diğer yandan da nasıl bir belirsizlik ifade ettiğini ortaya koyacaktır. Sorun laiklik ilkesinde veya “laik devlet” niteliğinde değil anlam çerçevesinin belirsizliğidir.